કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ વિભાગ (DA&FW), કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રાલય, ભારત સરકારે આજે (15 ઓક્ટોબર 2026) ડૉ. બી. આર. આંબેડકર ઇન્ટરનેશનલ સેન્ટર, નવી દિલ્હી ખાતે કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ વિભાગના સચિવ શ્રી અતીશ ચંદ્રાના અધ્યક્ષસ્થાને મહિલા કિસાન દિવસ 2026 ની ઉજવણી કરી. આ કાર્યક્રમનું આયોજન ભારતીય કૃષિમાં મહિલા ખેડૂતોના અમૂલ્ય યોગદાનને માન્યતા આપવા અને કૃષિ વિકાસને આગળ ધપાવવામાં તથા વિકસિત ભારતનું વિઝન હાસલ કરવામાં તેમની અગ્રણી ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડવા માટે કરવામાં આવ્યું હતું.

કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ વિભાગ (DA&FW) ના સચિવ શ્રી અતીશ ચંદ્રાએ પોતાના સંબોધનમાં કૃષિ અને સંલગ્ન ક્ષેત્રોમાં, ખાસ કરીને ખાદ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવામાં, ગ્રામીણ આજીવિકા ટકાવી રાખવામાં, કુદરતી સંસાધનોનું સંચાલન કરવામાં અને કૃષિ વિકાસને આગળ ધપાવવામાં મહિલાઓના અમૂલ્ય યોગદાન પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે સીધી આવક સહાય, પોષાય તેવા સંસ્થાકીય ધિરાણ, ટેકનોલોજી હસ્તાંતરણ, કૌશલ્ય વિકાસ, કૃષિ યાંત્રિકીકરણ અને કૃષિ માર્કેટિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સુધી બહેતર પહોંચ સહિતની વિવિધ પહેલો દ્વારા કૃષિ ક્ષેત્રે મહિલાઓને સશક્ત બનાવવા માટે સરકારની કટિબદ્ધતા પર ભાર મૂક્યો હતો.

આ કાર્યક્રમમાં પ્રગતિશીલ મહિલા ખેડૂતો, મહિલા કૃષિ વિસ્તરણ કાર્યકરો અને વિવિધ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના પદાધિકારીઓ સાથે DA&FW ના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ હાજરી આપી હતી. મહિલા કિસાન દિવસ 2026 ની થીમ “વિકસિત કૃષિ અને વિકસિત ભારતના નિર્માણમાં મહિલા ખેડૂતોની ભૂમિકા” હતી. આ થીમ કૃષિ ઉત્પાદકતા મજબૂત કરવા, ટકાઉ ખેતી પદ્ધતિઓને પ્રોત્સાહન આપવા, કુદરતી સંસાધનોનું જતન કરવા અને ગ્રામીણ સમૃદ્ધિમાં યોગદાન આપવામાં મહિલાઓની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા પર ભાર મૂકે છે.

કાર્યક્રમના ભાગરૂપે, ઉત્કૃષ્ટ મહિલા ખેડૂતોને કૃષિ અને સંલગ્ન ક્ષેત્રોમાં તેમની સિદ્ધિઓ અને યોગદાનની માન્યતામાં સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ સન્માને કૃષિ પ્રવૃત્તિઓ અને ગ્રામીણ સાહસિકતામાં તેમના સમર્પણ, સ્થિતિસ્થાપકતા, નવીનતા અને નેતૃત્વની કદર કરી હતી. આ કાર્યક્રમ દરમિયાન “વુમન ફાર્મર્સ ઓફ ઇન્ડિયા: જર્ની ફ્રોમ ચેલેન્જિસ ટુ સક્સેસ” નામનું પુસ્તક પણ બહાર પાડવામાં આવ્યું હતું. આ પુસ્તક મહિલા ખેડૂતોની પ્રેરણાદાયી સફળતાની વાર્તાઓનું સંકલન છે, જે તેમના અસાધારણ યોગદાન, સિદ્ધિઓ, નવીનતાઓ અને કૃષિ તથા સંલગ્ન ક્ષેત્રોમાં સંઘર્ષથી સફળતા સુધીની તેમની સફર પર પ્રકાશ પાડે છે. તે કૃષિ ક્ષેત્રે મહિલાઓની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકાને ગર્વથી પ્રદર્શિત કરે છે, તેમની ક્ષમતા, નેતૃત્વ અને સાહસિક ભાવનાને ઓળખે છે.

આ કાર્યક્રમે મહિલા ખેડૂતો અને વિસ્તરણ અધિકારીઓને તેમના અનુભવો અને સફર શેર કરવા માટે એક મંચ પણ પૂરો પાડ્યો હતો. કેટલાક સહભાગીઓએ સભાને સંબોધિત કરી અને તેમના વ્યક્તિગત અનુભવો, પડકારો, સિદ્ધિઓ અને કૃષિમાં યોગદાન વિશે વાત કરી. તેમના અહેવાલોએ સુધારેલી કૃષિ પદ્ધતિઓને અપનાવવામાં, ગ્રામીણ આજીવિકાને મજબૂત કરવામાં અને અન્ય મહિલાઓને કૃષિ વિકાસમાં ભાગ લેવા માટે પ્રેરણા આપવામાં મહિલાઓની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

મહિલા ખેડૂતો પાક ઉત્પાદન, પશુપાલન વ્યવસ્થાપન, બિયારણ સંરક્ષણ, કુદરતી સંસાધન વ્યવસ્થાપન, લણણી પછીની પ્રવૃત્તિઓ અને મૂલ્ય વર્ધન સહિત સમગ્ર કૃષિ મૂલ્ય શ્રંખલામાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપે છે. તેમનું પરંપરાગત જ્ઞાન, સાહસિક પહેલો અને નવીન તથા આબોહવા-સાનુકૂળ પદ્ધતિઓ અપનાવવી એ ભારતીય કૃષિને વધુ ઉત્પાદક, ટકાઉ અને સમાવેશી બનાવવા માટે અનિવાર્ય છે.

મહિલા કૃષિ અધિકારીઓ અને વિસ્તરણ અધિકારીઓ પણ કૃષિ સંશોધન અને ખેડૂત સમુદાયો વચ્ચેના અંતરને પૂરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. તાલીમ, ટેકનોલોજી પ્રસાર, જાગૃતિ સર્જન અને સરકારી યોજનાઓ પર માર્ગદર્શન દ્વારા, તેઓ વૈજ્ઞાનિક કૃષિ પદ્ધતિઓ અપનાવવાની સુવિધા આપે છે અને મહિલા ખેડૂતોને જ્ઞાન અને સંસ્થાકીય સમર્થનથી સશક્ત બનાવે છે.

મહિલા કિસાન દિવસ 2026 ની ઉજવણીએ કૃષિ પરિવર્તનમાં મહિલાઓને મુખ્ય હિસ્સેદારો તરીકે સ્વીકારવાની સરકારની કટિબદ્ધતાની પુનઃપુષ્ટિ કરી. તેણે કૃષિ અને સંલગ્ન ક્ષેત્રોમાં નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા અને નેતૃત્વમાં તેમની વધુ ભાગીદારીને પ્રોત્સાહિત કરવાની સાથે ટેકનોલોજી, સંસાધનો, ક્ષમતા-વર્ધનની તકો અને સંસ્થાકીય સમર્થન સુધી મહિલાઓની પહોંચને મજબૂત કરવાના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

મહિલા ખેડૂતો અને અન્ય કૃષિ હિસ્સેદારોની ભાગીદારી સાથે, રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, વિસ્તરણ શિક્ષણ સંસ્થાઓ (EEIs), રાજ્ય કૃષિ વ્યવસ્થાપન અને વિસ્તરણ તાલીમ સંસ્થાઓ (SAMETIs) અને મૅનેજ (MANAGE) ખાતે પણ મહિલા કિસાન દિવસ 2026 ની ઉજવણી કરવામાં આવી રહી છે. આદિવાસી વિસ્તારોની મહિલા ખેડૂતોની ભાગીદારી પર વિશેષ ભાર મુકવામાં આવ્યો છે.

આ ઉજવણીએ એ સંદેશને મજબૂત બનાવ્યો કે મહિલા ખેડૂતોને સશક્ત બનાવવી અને તેમના યોગદાનને ઓળખવું એ વિકસિત કૃષિના નિર્માણ માટે, ગ્રામીણ આજીવિકાને મજબૂત કરવા અને વિકસિત ભારતનું વિઝન પ્રાપ્ત કરવા માટે અનિવાર્ય છે.

SM/DK/JD