ચોથો યુકે-ઇન્ડિયા ફાઇનાન્શિયલ માર્કેટ્સ ડાયલોગ (FMD) 29 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ લંડનમાં યોજાયો હતો. આ ડાયલોગનું નેતૃત્વ નાણાં મંત્રાલય, ભારત સરકાર અને HM ટ્રેઝરીના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં સિક્યુરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (SEBI), રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI), ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસિસ સેન્ટર્સ ઓથોરિટી (IFSCA), પેન્શન ફંડ રેગ્યુલેટરી એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી (PFRDA) અને ઇન્સ્યોરન્સ રેગ્યુલેટરી એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (IRDAI), બેંક ઓફ ઇંગ્લેન્ડ (BoE) અને ફાઇનાન્શિયલ કંડક્ટ ઓથોરિટી (FCA) સહિત ભારતીય અને યુકેના નાણાંકીય સેવાઓના નિયમનકારી સત્તામંડળોની ભાગીદારી હતી.

ડિસેમ્બર 2024 માં યોજાયેલી અગાઉની બેઠક પછીના વિકાસ પરના વિચારો સાથે ડાયલોગની શરૂઆત થઈ હતી. સહભાગીઓએ પોતપોતાના ક્ષેત્રાધિકારમાં સુધારાઓ પર નવીનતમ માહિતીનું આદાન-પ્રદાન કર્યું હતું અને સતત આર્થિક વૃદ્ધિ, સ્થિતિસ્થાપક અને ખુલ્લા નાણાંકીય બજારો અને દ્વિપક્ષીય વેપાર તેમજ રોકાણમાં વધારા માટે તેમની સહિયારી આકાંક્ષાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. ચર્ચા કેપિટલ માર્કેટ્સ, વીમો અને પેન્શન, એસેટ મેનેજમેન્ટ અને ફિનટેક પર કેન્દ્રિત હતી. બંને પક્ષોએ ચાલુ નિયમનકારી જોડાણ અને ફિનટેક, AI, ગ્રીન એન્ડ સસ્ટેનેબલ ફાઇનાન્સ અને એસેટ મેનેજમેન્ટ જેવા ક્ષેત્રોમાં નીતિ ઘડવૈયાઓ, નિયામકો અને ઉદ્યોગ વચ્ચે વ્યવહારુ સહયોગને ટેકો આપવામાં ઇન્ડિયા-યુકે ફાઇનાન્શિયલ પાર્ટનરશિપ (IUKFP)ની ભૂમિકાને આવકારી હતી.

કેપિટલ માર્કેટ્સ સહભાગીઓએ સંબંધિત કેપિટલ માર્કેટ્સના સુધારાઓ પર નવીનતમ માહિતીનું આદાન-પ્રદાન કર્યું હતું. ભારતીય પક્ષ તરફથી, SEBI એ શેર કર્યું કે કેવી રીતે ભારત માર્કેટ એન્ટ્રી અને કામગીરીને સુવ્યવસ્થિત કરીને વૈશ્વિક રોકાણકારોની ભાગીદારીમાં પરિવર્તન લાવી રહ્યું છે અને RBI એ સાર્વભૌમ (સોવરેન) અને કોર્પોરેટ ડેટ સુધી વિદેશી પહોંચની નોંધપાત્ર સરળતા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેઓએ ભારતમાં આંતરરાષ્ટ્રીય મૂડી એકત્ર કરવામાં ગુજરાત ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્સ ટેક-સિટી ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસિસ સેન્ટર (GIFT IFSC)ની વધતી જતી ભૂમિકા વિશે ચર્ચા કરી અને એક આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાંકીય કેન્દ્ર તરીકે GIFT IFSC ના વિકાસને ટેકો આપવા માટે નિયમનકારી સહયોગ અને જ્ઞાન-શેરિંગ ચાલુ રાખવા સંમતિ દર્શાવી હતી.

સહભાગીઓએ સરહદ-પારના રોકાણો વધારવાની અને GIFT-IFSC દ્વારા ક્રોસ-બોર્ડર ઇક્વિટી અને બોન્ડ લિસ્ટિંગ તેમજ મજબૂત કેપિટલ માર્કેટ કનેક્ટિવિટી દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય મૂડી સુધી ભારતીય ફર્મોની પહોંચ વધારવાની તકો પર ચર્ચા કરી હતી. બંને પક્ષો આગામી ઇકોનોમિક એન્ડ ફાઇનાન્શિયલ ડાયલોગ પહેલા ભવિષ્યના કેપિટલ માર્કેટ્સ સહયોગ માટે શોધખોળ કરવાના પ્રાથમિકતા વાળા ક્ષેત્રોની ઓળખ કરવા માટે સંમત થયા હતા.

વીમો અને પેન્શન સહભાગીઓએ તેમના સંબંધિત વીમા અને પેન્શન સુધારાઓ તેમજ બજારની તકો પર ચર્ચા કરી હતી. યુકેએ ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસિસ ગ્રોથ એન્ડ કોમ્પિટિટિવનેસ સ્ટ્રેટેજીના ભાગરૂપે તેના વીમા નિયમનકારી માળખામાં થયેલા તાજેતરના ફેરફારો અને તેના પેન્શન અને એન્યુઇટી માર્કેટ્સમાં થયેલા વિકાસની રૂપરેખા આપી હતી, જ્યારે ભારતે કવરેજ, રોકાણ અને બજાર ક્ષમતા વિસ્તારવાની તેની આકાંક્ષાઓ દર્શાવી હતી. બજારના વિકાસ, દ્વિપક્ષીય વેપાર અને રોકાણને ટેકો આપવા માટે, બંને પક્ષો 2023 માં સ્થાપિત વીમા અને પેન્શન વર્કપ્લાનના મહત્વ પર સંમત થયા હતા.

સહભાગીઓએ જટિલ જોખમોનું સંચાલન કરવામાં અને લાંબા ગાળાના સ્થાનિક વિકાસને ટેકો આપવામાં સ્પર્ધાત્મક અને સ્થિતિસ્થાપક બજારો, નિષ્ણાત અનુભવ સુધી પહોંચ, મૂડીના વૈવિધ્યસભર સ્ત્રોતો અને પુનઃવીમા ક્ષમતાના મૂલ્યને સ્વીકાર્યું હતું. બંને પક્ષોએ ભારતના વિકસતા નિયમનકારી માળખામાંથી અને લંડન માર્કેટ તેમજ ભારતીય વીમાકર્તાઓ અને પુનઃવીમાકર્તાઓ વચ્ચેના વધુ ગાઢ સહયોગમાંથી ઉદ્ભવતી પુનઃવીમા તકો વિશે ચર્ચા કરી હતી.

સહભાગીઓએ પેન્શન નિયમન, ગવર્નન્સ, કવરેજ અને લાંબા ગાળાની બચત સુધારણાના અનુભવોનું પણ આદાન-પ્રદાન કર્યું હતું. તેઓએ ભાગીદારી વધારવા અને ઉત્પાદક લાંબા ગાળાના રોકાણને ટેકો આપવાના ઉપાયો પર ચર્ચા કરી, અને તેમની સ્થાનિક પ્રાથમિકતાઓ સાથે સુસંગત ક્ષેત્રોમાં જ્ઞાનના આદાન-પ્રદાનની શક્યતાઓ ચકાસવા સંમતિ આપી હતી.

નિયમનકારી સહયોગ: એસેટ મેનેજમેન્ટ અને સસ્ટેનેબલ ફાઇનાન્સ યુકે અને ભારતે એસેટ મેનેજમેન્ટ રેગ્યુલેશન અને માર્કેટ્સ પર નવીનતમ માહિતીનું આદાન-પ્રદાન કર્યું હતું. યુકેએ અલ્ટરનેટિવ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ફંડ મેનેજર્સ માટેના નિયમનકારી માળખા પરના કાર્યોની રજૂઆત કરી હતી. ભારતે તેના સંબંધિત નિયમનકારી માળખામાં SEBI અને IFSCA દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા મુખ્ય સુધારાઓની ઝાંખી પૂરી પાડી હતી. બંને પક્ષોએ એસેટ મેનેજમેન્ટ પર સતત નિયમનકારી સહયોગને આવકાર્યો હતો અને સુધારાઓ, રોકાણકારોની જરૂરિયાતો અને બજારની પરિસ્થિતિઓની પરસ્પર સમજણ કેવી રીતે વધેલા ક્રોસ-બોર્ડર રોકાણને ટેકો આપી શકે તે અંગે ચર્ચા કરી હતી.

બંને પક્ષોએ ભારતીય રૂપિયાના વધુ આંતરરાષ્ટ્રીયકરણને આવકાર્યું હતું અને ઓફશોર રૂપિયા ટ્રેડિંગ હબ તરીકે લંડનની અગ્રણી ભૂમિકાને સ્વીકારી હતી. સતત નાણાં (સસ્ટેનેબલ ફાઇનાન્સ) પર, તેઓએ લો-કાર્બન અને ક્લાઇમેટ-રેઝિલિયન્ટ ટ્રાન્ઝિશન માટે ખાનગી મૂડી એકત્ર કરવામાં વિશ્વસનીય સસ્ટેનેબલ ફાઇનાન્સ ફ્રેમવર્ક, ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા ડિસ્ક્લોઝર્સ, વૈશ્વિક ધોરણો અને રોકાણકારોના વિશ્વાસના મહત્વ પર ચર્ચા કરી હતી.

સહભાગીઓએ IUKFP એસેટ મેનેજમેન્ટ વર્કસ્ટ્રીમ હેઠળની પ્રગતિની સમીક્ષા કરી હતી અને એકબીજાના બજારોમાં યુકે અને ભારતીય એસેટ મેનેજર્સની વધુ ઊંડી ભાગીદારી માટે વ્યવહારુ તકો ઓળખવામાં ઉદ્યોગના પુરાવાઓના મૂલ્યને સ્વીકાર્યું હતું.

ફિનટેક અને ઇનોવેશન સહભાગીઓએ ફિનટેક અને ઇનોવેશન પ્રત્યેના તેમના સંબંધિત અભિગમો પર નવીનતમ માહિતીનું આદાન-પ્રદાન કર્યું હતું. ભારતે ડિજિટલ ઓળખ, ડિજિટલ ચૂકવણી, સેન્ટ્રલ બેંક ડિજિટલ કરન્સી (CBDCs) અને ડેટા એક્સચેન્જ ફ્રેમવર્ક સહિત ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (DPI) દ્વારા ફિનટેક અપનાવવા અને નાણાકીય સમાવેશનને વિસ્તારવાના તેના અનુભવને શેર કર્યો હતો.

બંને પક્ષો નિયમનકારી દેખરેખ સાથે સમાધાન કર્યા વિના જવાબદાર ઇનોવેશન અને સ્પર્ધાને ટેકો આપવાના મહત્વ પર સંમત થયા હતા. બંને પક્ષોએ નાણાંકીય સેવાઓમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ની સંભવિત તકો અને જોખમો વિશે પોતાના દ્રષ્ટિકોણ રજૂ કર્યા હતા અને સંબંધિત આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો દ્વારા સતત દ્વિપક્ષીય આદાન-પ્રદાન અને સંકલનના મૂલ્ય પર સંમતિ દર્શાવી હતી. ભારતે રિટેલ નાણાંકીય સેવાઓ માટે તેની ડિજિટલ ઓનબોર્ડિંગ પ્રક્રિયા શેર કરી હતી અને તેના અનુભવોને વધુ શેર કરવા માટે પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી હતી. બંને પક્ષોએ નાણાંકીય ગુનાઓ માટે નવી ટેકનોલોજીના ગુનાહિત ઉપયોગ દ્વારા ઉભા થતા જોખમો પણ નોંધ્યા હતા, જેમાં વિદેશી દેશોમાં કાર્યરત કહેવાતા 'સ્કેમ કમ્પાઉન્ડ્સ' માં ઔદ્યોગિક સ્તરે છેતરપિંડી આચરવા માટે AI નો ઉપયોગ તેમજ સાયબર સુરક્ષા, ડેટા પ્રોટેક્શન અને ઓપરેશનલ સ્થિતિસ્થાપકતા સામેના જોખમો સામેલ છે. સહભાગીઓએ નાણાંકીય છેતરપિંડી શોધવા અને રોકવા માટે ટેકનોલોજી અને નિયમનકારી ઇનોવેશનના ઉપયોગના અનુભવો શેર કર્યા હતા, અને સંબંધિત સત્તામંડળો વચ્ચે સહયોગ ચાલુ રાખવા સંમતિ આપી હતી.

બંને પક્ષોએ ક્રોસ-બોર્ડર પેમેન્ટ્સ વધારવા માટેના G20 રોડમેપ માટે તેમના સમર્થનનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. તેઓએ અડચણો ઘટાડવા, પારદર્શિતામાં સુધારો કરવા અને G20 રોડમેપ સાથે સુસંગત ક્રોસ-બોર્ડર પેમેન્ટ્સમાં વધુ કાર્યક્ષમતા લાવવા માટેના વ્યવહારુ પ્રાથમિકતાઓ પર ચર્ચા કરી હતી. બંને પક્ષોએ તેમના રિટેલ પેમેન્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સંબંધિત વિકાસ પર અપડેટ્સ આપ્યા હતા, અને ઇલેક્ટ્રોનિક પેમેન્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર્સના આંતર-ઓપરેબિલિટી (ઇન્ટરઓપરેબિલિટી) અને ઇન્ટરલિંકેજિસને પ્રોત્સાહન આપવાનું ચાલુ રાખવા માટે G20 ખાતેના કાર્યોને સ્વીકાર્યા હતા.

ભવિષ્યનો સહયોગ યુકે અને ભારતે રચનાત્મક ચર્ચાઓને આવકારી હતી અને સતત વૃદ્ધિ, વધુ ઊંડા વેપાર અને રોકાણ, અને સ્થિતિસ્થાપક નાણાંકીય બજારો માટેની તેમની સહિયારી આકાંક્ષાઓને ટેકો આપવામાં FMD ની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. બંને પક્ષોએ નાણાંકીય સેવાઓના સંબંધોને વધુ ગાઢ બનાવવા માટે વ્યવહારુ અને સંભવિત ઉકેલો ઓળખવામાં IUKFP ના યોગદાનને આવકાર્યું હતું. બંને પક્ષોએ ખાસ કરીને વિઝન 2035 ના લોન્ચિંગના સંદર્ભમાં અને 15 જુલાઈ 2026 ના રોજ અમલમાં આવેલા યુકે-ઈન્ડિયા વ્યાપક આર્થિક અને વેપાર કરાર (CETA) ના અમલીકરણને આગળ ધપાવવાના મહત્વના સંદર્ભમાં મજબૂત થયેલા સંબંધો પર વિચાર રજૂ કર્યો હતો.

સહભાગીઓ વિવિધ વર્કસ્ટ્રીમ્સમાં પ્રગતિ લાવવા માટે સંમત થયા હતા, જેમાં સંબંધિત દ્વિપક્ષીય મિકેનિઝમ્સ દ્વારા અને આગામી યુકે-ઈન્ડિયા ઇકોનોમિક એન્ડ ફાઇનાન્શિયલ ડાયલોગમાં સમીક્ષા કરવામાં આવશે.

SM/DK/JD