ઇલેક્ટ્રોનિક્સ સપ્લાય ચેઇનમાં ભારતને આત્મનિર્ભર બનાવવા માટે ECMS

ઇલેક્ટ્રોનિક્સ આધુનિક અર્થતંત્રો અને રોજિંદા જીવનનો અભિન્ન ભાગ બની ગયા છે. તે સંદેશાવ્યવહાર, આરોગ્યસંભાળ, પરિવહન, નાણાં, ઉત્પાદન અને ડિજિટલ માળખાગત સુવિધાઓને શક્તિ આપે છે. સ્માર્ટફોન અને ઓટોમોબાઇલ્સથી લઈને ટેલિકોમ નેટવર્ક અને ઔદ્યોગિક પ્રણાલીઓ સુધી, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ તકનીકી પ્રગતિ અને આર્થિક સ્પર્ધાત્મકતાને આગળ ધપાવે છે. તેથી, તકનીકી સ્થિતિસ્થાપકતા, આર્થિક સુરક્ષા અને રાષ્ટ્રીય આત્મનિર્ભરતા માટે એક મજબૂત સ્થાનિક ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઇકોસિસ્ટમ મહત્વપૂર્ણ છે.

ભારતના ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રે છેલ્લા એક દાયકામાં નોંધપાત્ર વિસ્તરણ જોયું છે. ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદન 2014-15 માં ₹1.9 લાખ કરોડથી વધીને 2025-26 માં ₹13.11 લાખ કરોડ થયું છે. આ જ સમયગાળા દરમિયાન ઇલેક્ટ્રોનિક્સ નિકાસ ₹38,000+ કરોડથી વધીને ₹4.24 લાખ કરોડ થઈ છે. આ સતત વિકાસે ભારતની ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદન આકાંક્ષાઓ માટે એક મજબૂત પાયો સ્થાપિત કર્યો છે. આગળની પ્રાથમિકતા સ્થાનિક કમ્પોનન્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ, ઉચ્ચ મૂલ્યવર્ધન (વેલ્યુ એડિશન) અને મજબૂત સપ્લાય-ચેઇન સ્થિતિસ્થાપકતા દ્વારા આ ઇકોસિસ્ટમને ઊંડી બનાવવાની છે.

ઇલેક્ટ્રોનિક્સ કમ્પોનન્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્કીમ (ECMS) આ પરિવર્તનને ચલાવવા માટે બનાવવામાં આવી છે. ઘણા ક્રિટિકલ કમ્પોનન્ટ્સ અને મટિરિયલ્સ આયાત પર નિર્ભર રહે છે. આમાં પ્રિન્ટેડ સર્કિટ બોર્ડ, કેમેરા અને ડિસ્પ્લે મોડ્યુલ્સ, કનેક્ટર્સ, કેપેસિટર્સ, લિથિયમ-આયન સેલ્સ અને રેર-અર્થ મેગ્નેટ્સનો સમાવેશ થાય છે. ECMS કમ્પોનન્ટ્સ, સબ-એસેમ્બલીઓ, સપ્લાય-ચેઇન પ્રોડક્ટ્સ અને સંબંધિત કેપિટલ ગુડ્સમાં સ્થાનિક ઉત્પાદનને સપોર્ટ કરે છે. તે સ્થાનિક મૂલ્યવર્ધન વધારવા અને આયાત નિર્ભરતા ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરે છે. આ યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય ભારતની ઇલેક્ટ્રોનિક્સ સપ્લાય ચેઇનમાં સ્થિતિસ્થાપકતાને મજબૂત કરવાનો પણ છે. ઇલેક્ટ્રોનિક્સ વેલ્યુ ચેઇનની અંદર ક્ષમતાઓનું વધુ ઊંડાણપૂર્વક નિર્માણ કરીને, ECMS નો ઉદ્દેશ્ય ભારતના મેન્યુફેક્ચરિંગ મોમેન્ટમને આત્મનિર્ભર અને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઇકોસિસ્ટમમાં રૂપાંતરિત કરવાનો છે.

SEMICON 2026: ભારતની સેમિકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમને ઉત્તેજિત કરવું

સેમિકન્ડક્ટર્સ આધુનિક ઇલેક્ટ્રોનિક સિસ્ટમ્સનો મુખ્ય ભાગ બનાવે છે. તેથી ટેકનોલોજીકલ સ્થિતિસ્થાપકતા, આર્થિક સુરક્ષા અને રાષ્ટ્રીય આત્મનિર્ભરતા માટે મજબૂત સેમિકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમનું નિર્માણ આવશ્યક છે. આ વ્યૂહાત્મક મહત્વને ઓળખીને, ભારત સરકાર નીતિગત સપોર્ટ, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને વૈશ્વિક ભાગીદારી દ્વારા સેમિકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરી રહી છે. આ પ્રયાસોમાં, "સિલિકોન ટુ સિસ્ટમ્સ: બિલ્ડિંગ ધ ઇકોસિસ્ટમ" થીમ સાથે SEMICON India 2026નું ઉદ્ઘાટન પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા યશોભૂમિ, નવી દિલ્હી ખાતે 17 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ કરવામાં આવ્યું હતું. 17 થી 19 સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન યોજાઈ રહેલ, SEMICON 2026 વૈશ્વિક ઉદ્યોગના નેતાઓ, નીતિ નિર્માતાઓ, રોકાણકારો, એકેડેમિયા અને સ્ટાર્ટ-અપ્સને એકસાથે લાવે છે. તે ભારતની સેમિકન્ડક્ટર આકાંક્ષાઓને આગળ વધારવા અને સમગ્ર વેલ્યુ ચેઇનમાં ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા માટે એક મંચ પૂરો પાડે છે. એજન્ડા એક્સપ્લોર કરવા માટે અહીં ક્લિક કરો

અત્યાર સુધીની ECMS પ્રગતિ: પોલિસીથી પ્રોડક્શન સુધી

ઇલેક્ટ્રોનિક્સ કમ્પોનન્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્કીમ ક્રિટિકલ કમ્પોનન્ટ્સ અને આવશ્યક કાચા માલના સ્થાનિક ઉત્પાદન માટે એસેમ્બલીથી આગળ વધીને, એક મજબૂત અને ઊંડા મૂળ ધરાવતી 'સ્વદેશી' ઇલેક્ટ્રોનિક્સ વેલ્યુ ચેઇનના વિકાસને ઝડપી બનાવી રહી છે.

• ECMSની જાહેરાત 8 એપ્રિલ 2025 ના રોજ કરવામાં આવી હતી. તે ₹22,919 કરોડના પ્રારંભિક ખર્ચ સાથે લોન્ચ કરવામાં આવી હતી.
• આ યોજનાનો કાર્યકાળ છ વર્ષનો છે, જેમાં વૈકલ્પિક એક વર્ષનો જેસ્ટેશન પીરિયડ (વિકાસગાળો) છે.
• કેપેક્સ (CapEx) ઇન્સેન્ટિવ પાંચ (5) વર્ષ માટે ઉપલબ્ધ છે.
• કેન્દ્રીય બજેટ 2026–27માં ECMS ખર્ચ વધારીને ₹40,000 કરોડ કરવામાં આવ્યો હતો. આ વધારેલી ફાળવણી સ્થાનિક ઇલેક્ટ્રોનિક્સ કમ્પોનન્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગને વધુ ઊંડું બનાવશે.
• ઓગસ્ટ 2026 સુધીમાં, 15 રાજ્યોમાં 106 પ્રોજેક્ટ્સને મંજૂરી આપવામાં આવી છે.

• આ પ્રોજેક્ટ્સ 30 ઇલેક્ટ્રોનિક ડોમેન પ્રોડક્ટ્સને આવરી લે છે અને તેમાં ₹69,548 કરોડનું મંજૂર રોકાણ સામેલ છે.
• 38 મંજૂર પ્લાન્ટ્સમાં ઉત્પાદન પહેલાથી જ ચાલુ છે. અન્ય 16 પ્રોજેક્ટ્સ બાંધકામ અથવા મશીનરી ઇન્સ્ટોલેશનના અદ્યતન તબક્કામાં છે.
• મંજૂર કરાયેલા પ્રોજેક્ટ્સમાં ₹5.34 લાખ કરોડનું ઉત્પાદન થવાની અપેક્ષા છે.
• તેમના દ્વારા 74,628 પ્રત્યક્ષ નોકરીઓ અને 2.5 લાખ પરોક્ષ નોકરીઓનું સર્જન થવાનો અંદાજ છે.
• ECMS ક્રિટિકલ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ કમ્પોનન્ટ્સ અને મટિરિયલ્સમાં સ્થાનિક ક્ષમતા મજબૂત કરી રહી છે. ઉત્પાદન ક્ષમતા હવે વિભિન્ન પ્રોડક્ટ કેટેગરીમાં સ્થાનિક માંગને પૂરી કરે છે અથવા તેનાથી વધુ છે.

ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગને વેગ આપવા માટે સરકારની વ્યુહાત્મક પહેલો

• નેશનલ પોલિસી ઓન ઇલેક્ટ્રોનિક્સ 2019 (NPE 2019): ભારતને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ સિસ્ટમ ડિઝાઇન એન્ડ મેન્યુફેક્ચરિંગ (ESDM) માટે વૈશ્વિક હબ તરીકે સ્થાપિત કરવાનો સર્વોચ્ચ ઉદ્દેશ્ય નક્કી કર્યો છે. આમાં કોર કમ્પોનન્ટ્સનો વિકાસ અને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક ઉત્પાદન માટે અનુકૂળ વાતાવરણનો સમાવેશ થાય છે.
• લાર્જ સ્કેલ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ માટે પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ સ્કીમ (PLI): પાત્ર ટાર્ગેટ સેગમેન્ટ્સ માટે વધારાના વેચાણ પર 4%–6% ના પરફોર્મન્સ-લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ્સ રજૂ કર્યા. સ્થાનિક ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને મોબાઇલ્સ મેન્યુફેક્ચરિંગનું સ્કેલિંગ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે.
• સ્કિમ ફોર પ્રમોશન ઓફ મેન્યુફેક્ચરિંગ ઓફ ઇલેક્ટ્રોનિક કમ્પોનન્ટ્સ એન્ડ સેમિકન્ડક્ટર્સ (SPECS) અને મોડિફાઇડ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્લસ્ટર્સ (EMC 2.0): SPECS એ ઇલેક્ટ્રોનિક કમ્પોનન્ટ્સ, સેમિકન્ડક્ટર/ડિસ્પ્લે ફેબ્રિકેશન, ATMP (એસેમ્બલી, ટેસ્ટિંગ, માર્કિંગ અને પેકેજિંગ) યુનિટ્સ, સ્પેશિયલાઇઝ્ડ સબ-એસેમ્બલીઓ અને કેપિટલ ગુડ્સ માટે 25% કેપિટલ-એક્સપેન્ડિચર ઇન્સેન્ટિવ આપ્યો હતો. EMC 2.0એ વિશ્વસ્તરીય મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, કોમન ફેસિલિટીઝ અને પ્લગ-એન્ડ-પ્લે ક્ષમતાને સપોર્ટ કર્યો હતો.
• IT હાર્ડવેર માટે PLI: સ્થાનિક ઉત્પાદનને વેગ આપવા અને રોકાણ આકર્ષવા માટે પ્રોડક્શન-લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ્સ ઓફર કરે છે. PLI 2.0 ઉત્પાદન ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા, આયાત નિર્ભરતા ઘટાડવા અને ભારતને વિશ્વસનીય વૈશ્વિક સપ્લાય-ચેઇન હબ તરીકે સ્થાપિત કરવા માટે આના પર નિર્માણ કરે છે.
• સેમિકોન ઇન્ડિયા પ્રોગ્રામ: ₹76,000-કરોડના સેમિકોન 1.0 પ્રોગ્રામથી વ્યાપક સેમિકન્ડક્ટર અને ડિસ્પ્લે મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇકોસિસ્ટમનું નિર્માણ થયું. તે ફેબ્સ, પેકેજિંગ, ટેસ્ટિંગ, ડિઝાઇન અને સંબંધિત ક્ષમતાઓ માટેના સપોર્ટ સાથે ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગને પૂરક બનાવે છે. સેમિકોન 2.0ને જુલાઈ 2026માં ₹1,27,500 કરોડના ખર્ચ સાથે મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. તેનો ઉદ્દેશ્ય ભારતને વૈશ્વિક સેમિકન્ડક્ટર હબમાં સ્કેલ કરવાનો છે.
• ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્લસ્ટર્સ (EMC) સ્કીમ: આ ગ્રીનફિલ્ડ પ્રોજેક્ટ્સ માટે દર 100 એકર જમીન માટે ₹50 કરોડની સીમા સાથે પ્રોજેક્ટ ખર્ચના 50% સુધીની નાણાકીય સહાય પૂરી પાડે છે.
• ફેઝ્ડ મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્રોગ્રામ (PMP): સેલ્યુલર મોબાઇલ ફોન અને તેમની મુખ્ય સબ-એસેમ્બલીઓમાં સ્થાનિક મૂલ્યવર્ધનને ઊંડું બનાવવા માટે એક માળખાગત, ટેરિફ- આધારિત અભિગમ સ્થાપિત કરે છે.
• ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ડેવલપમેન્ટ ફંડ (EDF): જોખમી મૂડી પૂરી પાડવા અને માર્કેટ-ડ્રાઇવન ઇનોવેશન, પ્રોડક્ટ ડિઝાઇન અને ESDM તથા IT માં સ્ટાર્ટઅપ ગ્રોથને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વેન્ચર ફંડ્સ (ડોટર ફંડ્સ) માં રોકાણ કરતા ફંડ ઓફ ફંડ્સ તરીકે સેવા આપે છે.

વૈશ્વિક ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ તરફ

ઇલેક્ટ્રોનિક્સ કમ્પોનન્ટ્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્કીમ ભારતની ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ આકાંક્ષાઓને રોકાણ, ઉત્પાદન અને રોજગારમાં રૂપાંતરિત કરવામાં મદદ કરી રહી છે. જેમ જેમ પ્રોજેક્ટ્સ મંજૂરીઓથી બાંધકામ અને વ્યાપારી ઉત્પાદન તરફ આગળ વધે છે, ECMS દેશના મેન્યુફેક્ચરિંગ બેઝને વ્યાપક બનાવી રહી છે, સ્થાનિક મૂલ્યવર્ધનને ઊંડું કરી રહી છે અને વૈશ્વિક મૂલ્ય શ્રૃંખલાઓ સાથે સંકલન મજબૂત કરી રહી છે. ઇલેક્ટ્રોનિક્સ નિકાસ પહેલાથી જ એક મુખ્ય નિકાસ શ્રેણી તરીકે ઉભરી આવી છે, ભારત 2030 સુધીમાં $500 બિલિયન (₹47.75 લાખ કરોડ) ના સ્થાનિક ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇકોસિસ્ટમ અને $150 બિલિયન (₹14.33 લાખ કરોડ) ની ઇલેક્ટ્રોનિક્સ નિકાસ લક્ષ્યાંકિત કરી રહ્યું છે, જે વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ અને એક્સપોર્ટ હબ બનવાની તેની આકાંક્ષાને મજબૂત બનાવે છે.

સંદર્ભો

ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રાલય:

https://www.meity.gov.in/static/uploads/2026/04/46face7d48c8f6a97030f713ad5fdab4.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2174192

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2247040

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2174192

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2190872&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2210864&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2300625&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1884069&lang=2&reg=48

https://www.meity.gov.in/offerings/schemes-and-services/details/production-linked-incentive-scheme-pli-2-0-for-it-hardware-wM0MDOtQWa

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2291171&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1808676&lang=2&reg=48

https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1881410&lang=2&reg=3

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2291020&lang=2&reg=48

PIB બેકગ્રાઉન્ડર્સ

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2183028&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=157179&ModuleId=3&reg=48&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2177755&reg=3&lang=2

કેબિનેટ

https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1565285

https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=85170&reg=48&lang=2

વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2283471&reg=6&lang=1

ઇલેક્ટ્રોનિક્સ કમ્પોનન્ટ્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્કીમ

SM/BS/JD