કૃષિ અને વનીકરણ પર નવમી ASEAN-ભારત મંત્રીસ્તરીય બેઠક (9મી AIMMAF) 9 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ નવી દિલ્હી, ભારતમાં યોજાઈ હતી. આ બેઠકની સહ-અધ્યક્ષતા ફિલિપાઇન્સના કૃષિ વિભાગના સચિવ  તથા કૃષિ અને વનીકરણ પર ASEAN મંત્રીઓના અધ્યક્ષનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા મહામહિમ ફ્રાન્સિસ્કો પી. ટ્યુ લોરેલ અને ભારતના કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રી  તથા ભારત પ્રજાસત્તાકનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા મહામહિમ શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.

આ બેઠકે ASEAN-ઇન્ડિયા વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીના વ્યવહારુ અને પરસ્પર લાભદાયી ઘટક તરીકે ખાદ્ય, કૃષિ અને વનસંવર્ધનમાં ASEAN-ભારત સહયોગના મહત્વનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. આ બેઠકે ખાદ્ય સુરક્ષા અને પોષણ, ખેડૂતોની આજીવિકા, ટકાઉ અને ઓછું ઉત્સર્જન ધરાવતા વિકાસ, નવીનતા, સંશોધન અને વિકાસ, ગ્રામીણ સમૃદ્ધિ અને કૃષિ તથા વન પ્રણાલીઓની સ્થિતિસ્થાપકતાને ટેકો આપતા સહયોગને આગળ ધપાવવાની તેની પ્રતિબદ્ધતા પર ભાર મૂક્યો હતો.

આ બેઠકે એક સ્થિતિસ્થાપક, ક્ષમતાવાન, ગતિશીલ અને લોકો-કેન્દ્રિત ASEAN માટે 'ASEAN 2045: અવર શેર્ડ ફ્યુચર' અને 'ASEAN કમ્યુનિટી વિઝન 2045'નું સ્વાગત કર્યું હતું. આ બેઠકે 2045 તરફ ખાદ્ય, કૃષિ અને વનસંવર્ધન માટેના વિઝન પરના ASEAN લીડર્સ ડિકલેરેશન અને ASEAN ફૂડ, એગ્રીકલ્ચર એન્ડ ફોરેસ્ટ્રી સેક્ટરલ પ્લાન 2026-2030નું પણ સ્વાગત કર્યું હતું, જે એક ટકાઉ, સમાવેશી, સ્થિતિસ્થાપક અને સુરક્ષિત ક્ષેત્ર માટે વ્યુહાત્મક દિશા પ્રદાન કરે છે જે ખેડૂતોની આજીવિકાને પોષે છે, પર્યાવરણનું રક્ષણ કરે છે, નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપે છે અને આબોહવા પરિવર્તન અનુકૂલન અને ક્ષમનમાં યોગદાન આપે છે.

આ બેઠકે ખાદ્ય, કૃષિ અને વનસંવર્ધન માટે વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓની અસરો પર વિચારોનું આદાન-પ્રદાન કર્યું હતું, જેમાં આબોહવા પરિવર્તન અને ભારે હવામાનની ઘટનાઓ, ભૂ-રાજકીય અને આર્થિક તણાવ, ઊર્જા, ખાતર અને કૃષિ ઇનપુટ બજારોમાં અસ્થિરતા, વેપાર અને લોજિસ્ટિક્સમાં વિક્ષેપ અને છોડ અને પ્રાણીઓનું સ્વાસ્થ્ય, સીમાપારના વનસ્પતિ જીવાતો અને પ્રાણીઓના રોગોનો સમાવેશ થાય છે. આ બેઠકે ખાદ્ય પદાર્થો અને આવશ્યક કૃષિ ઇનપુટ સપ્લાય ચેઇન્સ (ખાતરો, બિયારણો અને જંતુનાશકો)ના પ્રવાહને જાળવી રાખવા અને સુનિશ્ચિત કરવા, પ્રાદેશિક દેખરેખ અને પ્રારંભિક ચેતવણીને મજબૂત કરવા, પુરવઠાના સ્ત્રોતોમાં વિવિધતા લાવવા અને નાના ધારકો તથા સંવેદનશીલ જૂથોને ટેકો આપવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. આ બેઠક સહમત થઈ હતી કે ASEAN અને ભારતે સ્થિતિસ્થાપક, ટકાઉ અને પ્રતિભાવશીલ ખાદ્ય અને કૃષિ પ્રણાલીઓનું નિર્માણ કરવા માટે વ્યવહારુ સહયોગ ગાઢ બનાવવો જોઈએ.

આ બેઠકે કૃષિ અને વનસંવર્ધનમાં સહયોગ માટે ASEAN-ઇન્ડિયા મીડિયમ-ટર્મ પ્લાન ઓફ એક્શન 2021-2025ના અમલીકરણમાં થયેલી પ્રગતિની પ્રશંસા કરી હતી. આ સમયગાળા દરમિયાન, ASEAN અને ભારતે મંત્રી સ્તરની અને વરિષ્ઠ અધિકારીઓની નીતિ વિષયક વાટાઘાટો જાળવી રાખી હતી અને ખાદ્ય સુરક્ષા, ક્લાઇમેટ-રેઝિલિયન્ટ અને ટકાઉ કૃષિ, સંરક્ષણ અને પ્રકૃતિ-સકારાત્મક અભિગમો, ટકાઉ જમીન વ્યવસ્થાપન, માનવ સંસાધન વિકાસ, ડિજિટલાઇઝેશન, વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી, અને સંસ્થાઓ તથા ખેડૂતો વચ્ચે આદાન-પ્રદાન પર સહયોગ મજબૂત કર્યો હતો.

આ બેઠકે 2021-2025ના સહયોગ સમયગાળા હેઠળની કેટલીક નોંધપાત્ર સિદ્ધિઓ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. જેમાં સંકટોના પ્રતિભાવમાં ખાદ્ય સુરક્ષા અને પોષણને મજબૂત કરવા પર ASEAN-ઇન્ડિયા જોઈન્ટ લીડર્સ સ્ટેટમેન્ટ; 2023માં જકાર્તા અને નવી દિલ્હી ખાતે યોજાયેલ ASEAN-ઇન્ડિયા મિલેટ્સ ફેસ્ટિવલ્સ, જેણે આહારમાં વિવિધતા, પોષણ અને ક્લાઇમેટ-રેઝિલિયન્ટ પાકોને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું; અને 2024માં શરૂ કરાયેલી કૃષિ અને સંલગ્ન વિજ્ઞાનમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે ASEAN-ઇન્ડિયા ફેલોશિપનો સમાવેશ થાય છે, જે ASEAN સભ્ય રાજ્યોના વિદ્યાર્થીઓ માટે પાંચ વર્ષમાં 50 માસ્ટર્સ ફેલોશિપ પ્રદાન કરે છે. આ બેઠકે સ્માર્ટ ફાર્મિંગ અને જમીન આરોગ્ય, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, ઇન્ટરનેટ ઓફ થિંગ્સ અને પ્રિસિઝન એગ્રીકલ્ચર માટે મશીન લર્નિંગ, અને ખેડૂત-થી-ખેડૂત જ્ઞાન આદાન-પ્રદાન પર સહકારી પહેલોને આગળ વધારવામાં થયેલી પ્રગતિની પણ નોંધ લીધી હતી.

સહયોગના ક્ષેત્રોના અમલીકરણથી ટેકનોલોજી વિકાસ અને વ્યવહારુ ઉપયોગ વચ્ચેના અંતરને ઘટાડવાના અને કૃષિ ઉત્પાદનમાં ટેકનોલોજીના વિસ્તરણને સુગમ બનાવવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે સંશોધન, નવીનતા, ટેકનોલોજી હસ્તાંતરણ, સલાહકાર અને કૃષિ વિસ્તાર સેવાઓ, ખાનગી ક્ષેત્ર અને ખેડૂત સંગઠનો વચ્ચેના જોડાણો મજબૂત થવા જોઈએ.

આ સિદ્ધિઓ અને ASEANની નવી વ્યૂહાત્મક દિશાના આધારે, બેઠકમાં "ASEAN-ભારત મધ્યમ-ગાળાની કાર્ય યોજના કૃષિ અને વનીકરણમાં સહકાર માટે 2026-2030" અપનાવવા અને અમલમાં મૂકવાની આશા રાખવામાં આવી હતી. આ નવી યોજના ચાર પરસ્પર મજબૂત ક્ષેત્રોમાં સહયોગને માર્ગદર્શન આપશે: નીતિ સંવાદ, ખાદ્ય સુરક્ષા, વેપાર, રોકાણ અને મજબૂત મૂલ્ય શૃંખલા; સંસ્થાકીય નેટવર્કિંગ, જ્ઞાન વિનિમય અને ડિજિટલ નવીનતા; ક્ષમતા નિર્માણ, તકનીકી સહયોગ અને સંયુક્ત સંશોધન અને વિકાસ; અને માનવ સંસાધન વિકાસ, ખેડૂત વિનિમય અને સમાવિષ્ટ ગ્રામીણ સાહસો.

આ બેઠકે સંમતિ દર્શાવી હતી કે નવા પ્લાનના અમલીકરણમાં વ્યવહારુ, વિસ્તરણ યોગ્ય અને ખેડૂત-કેન્દ્રિત પહેલોને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ. આમાં ઓછા ઉત્સર્જન ધરાવતા ચોખા અને જળ ઉત્પાદકતા; ડિજિટલ કૃષિ અને વનસંવર્ધન, જેમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, ઇન્ટરનેટ ઓફ થિંગ્સ અને અન્ય ઉભરતી ડિજિટલ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ શામેલ છે; જમીન આરોગ્ય અને બાયો-ઇનપુટ્સ; ક્લાઇમેટ-રેઝિલિયન્ટ અને પૌષ્ટિક પાકો; ખાદ્ય સુરક્ષા; લણણી પછીનું વ્યવસ્થાપન અને ખાદ્ય નુકસાન તથા બગાડમાં ઘટાડો; ખુલ્લા પાકના અવશેષો બાળવાના વિકલ્પો અને સરક્યુલર બાયોઈકોનોમી ઉકેલો; સ્થિતિસ્થાપક ખાદ્ય સપ્લાય ચેઇન્સ અને કૃષિ ઇનપુટ્સ; ટકાઉ વન વ્યવસ્થાપન, વન અને લેન્ડસ્કેપ પુનઃસ્થાપન, એગ્રોફોરેસ્ટ્રી, વન મોનિટરિંગ અને જવાબદાર વન-આધારિત મૂલ્ય શ્રૃંખલાઓ અને સમુદાય સાહસો પર સહયોગ સામેલ હોઈ શકે છે.

આ બેઠકે યોગ્યતા અનુસાર સંશોધન અને શિક્ષણ ક્ષેત્રની સંસ્થાઓ, ખેડૂત સંગઠનો, સહકારી મંડળીઓ, સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ સાહસો, ખાનગી ક્ષેત્ર, નાણાકીય સંસ્થાઓ અને સંબંધિત વિકાસ ભાગીદારોની ભાગીદારીને પ્રોત્સાહિત કરી હતી.

આ બેઠકે માર્કેટ કનેક્ટિવિટી અને પહોંચને મજબૂત કરવા; કૃષિ ઉત્પાદનોની ગુણવત્તા અને મૂલ્યવર્ધનને વધારવા માટે મૂલ્યવર્ધિત પ્રોસેસિંગ, સંરક્ષણ તકનીકો અને લણણી પછીના વ્યવસ્થાપનમાં સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવા; અને કૃષિ તથા વન્ય પેદાશોની હિલચાલ અને વિતરણને સરળ બનાવવા માટે કૃષિ અને વનસંવર્ધન લોજિસ્ટિક્સમાં કનેક્ટિવિટી વધારવા માટે સંમતિ દર્શાવી હતી.

આ બેઠકે ASEAN અને ભારતના સંબંધિત વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને કાર્યકારી પ્રણાલીઓને આ પ્લાનને સ્પષ્ટ પ્રાથમિકતાઓ, લીડ એજન્સીઓ, અપેક્ષિત પરિણામો, સમયરેખા અને સહાયના સંભવિત સ્ત્રોતો સાથે પરિણામ-લક્ષી રોલિંગ વર્ક પ્રોગ્રામમાં રૂપાંતરિત કરવાનું કામ સોંપ્યું હતું. આ બેઠકે લાગુ નિયમો અને પ્રક્રિયાઓને આધીન, ઉપલબ્ધ ASEAN-ઇન્ડિયા ફંડિંગ મિકેનિઝમ્સ, સ્વૈચ્છિક રાષ્ટ્રીય સંસાધનો અને અન્ય પરસ્પર સંમત સહાયના અસરકારક ઉપયોગને પ્રોત્સાહિત કર્યો હતો. સમયસર અમલીકરણ, માપી શકાય તેવા લાભો અને સફળ પહેલોના વિસ્તારને સુનિશ્ચિત કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે પ્રગતિનું નિયમિતપણે નિરીક્ષણ કરવામાં આવશે.

આ બેઠકે 2028માં કૃષિ અને વનસંવર્ધન પર દસમી ASEAN-ઇન્ડિયા મિનિસ્ટ્રીયલ મીટિંગ યોજવા માટે સંમતિ દર્શાવી હતી.

આ બેઠકે 9મી AIMMAF મીટિંગ માટે કરવામાં આવેલી ઉષ્માભરી આતિથ્ય સત્કાર અને ઉત્કૃષ્ટ વ્યવસ્થા માટે ભારત સરકારનો હૃદયપૂર્વક આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો.

SM/BS/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad