કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી શ્રી પીયૂષ ગોયલે આજે ભારતની મેડિકલ વેલ્યુ ટુરિઝમ ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા અને દેશને સર્વોચ્ચ ગુણવત્તાના ધોરણો સાથે આંતરરાષ્ટ્રીય આરોગ્ય અને વેલનેસ સેવાઓ માટેના પ્રવેશદ્વાર તરીકે સ્થાપિત કરવા માટે પાંચ પોઈન્ટની કાર્ય યોજનાની રૂપરેખા આપી હતી. નવી દિલ્હીમાં ભારત હેલ્થ ગ્લોબલ એક્સ્પો 2026 ખાતે 'સંજીવની 2026' ના ઉદ્ઘાટન સમારોહને સંબોધતા શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે પ્રથમ પ્રાથમિકતા સંભાળ રાખનારાઓને તાલીમ આપવાની અને પ્રમાણિત કરવાની હોવી જોઈએ અને આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણોની હેલ્થકેર પૂરી પાડવા માટે સક્ષમ કુશળ કાર્યબળ વિકસાવવાની હોવી જોઈએ.

બીજો પોઈન્ટ જણાવતાં તેમણે કહ્યું કે, વધુમાં વધુ હોસ્પિટલોને 'હીલ ઈન ઈન્ડિયા' ગેટવેમાં જોડાવા અને પ્રમાણિક તેમજ પારદર્શક સાર્વજનિક સારવાર પેકેજો પ્રકાશિત કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા જોઈએ. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે હોસ્પિટલોએ નૈતિક પદ્ધતિઓનું પાલન કરવું જોઈએ અને ક્યારેય દર્દીઓને છેતરવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ નહીં, કારણ કે એક ખોટું પગલું ભારત માટે સદ્ભાવના, વ્યવસાય અને વિશ્વસનીયતાના નુકસાન તરફ દોરી શકે છે.

ત્રીજા પોઈન્ટ તરીકે, શ્રી ગોયલે વીમાકર્તાઓ અને હેલ્થ-ટેક કંપનીઓને એવા ઉત્પાદનો અને પ્લેટફોર્મ્સ બનાવવા માટે આહ્વાન કર્યું જે દર્દીની મુસાફરીને વધુ સરળ બનાવે, સમયસર વળતર અને કેશલેસ ચુકવણીની વધુ ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરે. તેમણે એવો પણ સુઝાવ આપ્યો કે મેડિકલ વેલ્યુ ટુરિઝમ પ્રવાસના પ્રારંભિક ભાગ તરીકે ટેલિકન્સલ્ટેશન અને ટેલિમેડિસિનનો મોટા પાયે સમાવેશ કરી શકાય છે.

ચોથો પોઈન્ટ સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રદર્શનો અને પ્રસ્તુતિઓ યોજવા, વૈશ્વિક સ્તરે હોસ્પિટલો સાથે સુવિધાકર્તાઓ અને જોડાણો સ્થાપિત કરવા અને માત્ર નેશનલ એક્રેડિટેશન બોર્ડ ફોર હોસ્પિટલ્સ એન્ડ હેલ્થકેર પ્રોવાઇડર્સ (NABH)-સક્ષમ, ચકાસાયેલ અને પેનલબદ્ધ હોસ્પિટલોને જ વિદેશથી આવતા દર્દીઓની સારવાર કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવે તે સુનિશ્ચિત કરવાની જરૂરિયાત હતી. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે NABH એ શૂન્ય સમાધાન સાથે સર્વોચ્ચ ધોરણો જાળવવા જોઈએ.

પાંચમા પોઈન્ટ તરીકે, મંત્રીએ રાજ્યોને હોસ્પિટલો અને વેલનેસ સેન્ટરોમાં ગુણવત્તા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા, તેમના નેટવર્કનો વિસ્તાર કરવા, સારી ગુણવત્તાની સુવિધાઓને વૈશ્વિક સ્તરે દૃશ્યમાન બનાવવા અને દર્દીઓના કલ્યાણ માટે આ સુવિધાઓનું માર્કેટિંગ કરવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે મેડિકલ વેલ્યુ ટુરિઝમને મહાનગરોથી આગળ વધીને ટાયર-2 અને ટાયર-3 શહેરો સુધી વિસ્તરણ કરવા આહ્વાન કર્યું હતું, જે નોકરીઓ, તકો અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું નિર્માણ કરશે અને સાથે જ ભારતીય દર્દીઓ માટે હેલ્થકેરને અપગ્રેડ કરવામાં પણ મદદ કરશે.

શ્રી ગોયલે વિવિધ દેશોમાંથી આવતા અને વિવિધ ભાષાઓ બોલતાં દર્દીઓ માટે દુભાષિયાઓનો એક પૂલ બનાવવાનું પણ સૂચન કર્યું હતું, જેથી તેઓમાં વધુ આત્મવિશ્વાસ આવે અને દર્દીઓ તથા તબીબી વ્યવસ્થા વચ્ચે સંચાર સરળ બને.

મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ગુણવત્તાયુક્ત હેલ્થકેર ભારતીયો અને વિદેશીઓ માટે અલગ હોઈ શકે નહીં. તેમણે કહ્યું કે ભારતે એ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ કે દરેક ભારતીય દર્દીને વિશ્વભરમાંથી આવતા કોઈપણ વ્યક્તિ જેટલી જ ઉચ્ચ ગુણવત્તાની હેલ્થકેર મળે. તેમણે કહ્યું કે દેશે પોતાના ભાઈ-બહેનોને તે જ આપવું જોઈએ જે તે પોતાના માટે મેળવવા ઈચ્છે છે અને અમીર અને ગરીબ વચ્ચે ભેદભાવ કર્યા વિના ભારત કે વિદેશના દરેક વ્યક્તિને સમાન ગુણવત્તાની હેલ્થકેર પૂરી પાડવી જોઈએ.

શ્રી ગોયલે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જેઓ અહીં સારવાર માટે આવીને ભારત પર પોતાનો જીવ સોંપે છે તેમની સાથે અત્યંત સંભાળ, ચિંતા અને કરુણા સાથે વ્યવહાર કરવો જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે હેલ્થકેર માટે વિદેશ પ્રવાસ કરતા દર્દીઓ, પછી તે આફ્રિકા, એશિયા, અમેરિકા કે યુરોપના હોય, નવા દેશમાં પ્રવેશ કરતી વખતે ચિંતા અનુભવે છે અને સ્પષ્ટતા, ગૌરવ, નૈતિક ઉત્કૃષ્ટ પદ્ધતિઓ અને ઉચ્ચ અખંડિતતા ઈચ્છે છે. તેઓ તેમની હેલ્થકેર યાત્રાના દરેક તબક્કે ભારત પર વિશ્વાસ મૂકે છે.

ભારતના મેડિકલ વેલ્યુ ટુરિઝમ ક્ષેત્રની સંભાવનાઓ પર પ્રકાશ પાડતાં, શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે ભારત પાસે ક્લિનિકલ શ્રેષ્ઠતા, અદ્યતન ટેકનોલોજી અને વિશ્વના અન્ય ભાગો, ખાસ કરીને વિકસિત વિશ્વની સરખામણીમાં 60-80 ટકા ઓછો હેલ્થકેર ખર્ચ છે. તેમણે કહ્યું કે ભારત પાસે પુષ્કળ પ્રમાણમાં કરુણા પણ છે અને તેમણે નાના નર્સિંગ હોમ્સ અને ડોકટરોના ક્લિનિક્સથી લઈને મોટા મ્યુનિસિપલ, ખાનગી અને સરકારી હોસ્પિટલો સુધી દેશભરના મેડિકલ પ્રોફેશનલ્સ દ્વારા દર્શાવવામાં આવેલી સંભાળ અને ચિંતાની પ્રશંસા કરી હતી, જેઓ ઘણીવાર નોંધપાત્ર મર્યાદાઓ હેઠળ કામ કરે છે.

મંત્રીએ કહ્યું કે ભારતનો ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગ, મેડટેક ક્ષેત્ર, ડાયગ્નોસ્ટિક્સ, આયુર્વેદ, યોગ અને યુનાની સહિતની પરંપરાગત દવાઓ, ડોકટરો, ટેકનિશિયન, નર્સો, સંભાળ રાખનારાઓ અને હોસ્પિટલો સામૂહિક રીતે દેશની શક્તિ છે અને મેડિકલ વેલ્યુ ટુરિઝમને વિશ્વની સેવા કરવા માટેનું એક પ્રબળ સાધન બનાવી શકે છે. તેમણે કહ્યું કે આ ક્ષેત્રમાં ભારતને વિશ્વ સમક્ષ લઈ જવાની, સદ્ભાવના મેળવવાની અને વૈશ્વિક સ્તરે લોકોની સેવા કરવાની સાથે સાથે દવાઓ, તબીબી સાધનો અને વપરાશની વસ્તુઓના ઉત્પાદન, આ ઉત્પાદનોની વિતરણ વ્યવસ્થા, હોસ્પિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ડોકટરો, શિક્ષકો, નર્સો, ટેકનિશિયન અને અન્ય વ્યાવસાયિકો માટે રોજગાર ક્ષેત્રે મોટી સંખ્યામાં નોકરીઓ અને વ્યવસાયિક તકો ઊભી કરવાની ક્ષમતા છે.

શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે છેલ્લાં સાત વર્ષમાં ભારતના મેડિકલ વેલ્યુ ટુરિઝમ ઇકોસિસ્ટમથી 3.5 મિલિયન દર્દીઓને ફાયદો થયો છે, જ્યારે દેશનો લક્ષ્યાંક વર્ષે 10 મિલિયન દર્દીઓનો હોવો જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે આ હાંસલ કરવા માટે ભારત પાસે ક્ષમતા, સક્ષમતા, યોગ્ય ડોકટરો અને યોગ્ય ઇકોસિસ્ટમ છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ઉચ્ચ ધોરણો, નૈતિકતા, અખંડિતતા અને પ્રામાણિકતા જાળવવી જોઈએ અને આંતરરાષ્ટ્રીય દર્દીઓની સંભાળ લેવામાં હેલ્થકેર પ્રોવાઇડર્સને વધારાના પ્રયાસો કરવા વિનંતી કરી હતી.

વૈશ્વિક હેલ્થકેરના બદલાતા પરિદ્રશ્યનો ઉલ્લેખ કરતા, શ્રી ગોયલે કહ્યું કે વિશ્વ વૃદ્ધ થઈ રહ્યું છે જ્યારે ભારત યુવાન છે અને સમગ્ર વિશ્વમાં ઘણા નવા યુગના રોગો ફેલાઈ રહ્યા છે. હેલ્થકેર ખર્ચ વધી રહ્યો છે અને વિશ્વના ઘણા ભાગોમાં ડોકટરો, ડેન્ટિસ્ટ અને રેડિયોલોજિસ્ટની એપોઇન્ટમેન્ટ માટે પણ લાંબી રાહ જોવાની સૂચિ છે, સાથે જ તૃતીય સંભાળ (ટર્શિયરી કેર) ની અછત છે. તેમણે કહ્યું કે જે દેશો સાથે ભારત FTAs અને વ્યાપારિક ચર્ચાઓ દ્વારા જોડાયેલું છે તેઓ ભારતમાંથી મોટી સંખ્યામાં ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, ડોકટરો, ટેકનિશિયન, નર્સો અને સંભાળ રાખનારાઓ ઈચ્છે છે.

મંત્રીએ નિવારક હેલ્થકેર અને વેલનેસ ઇકોસિસ્ટમના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો, જેમાં કેરળમાં આયુર્વેદ અને દેશભરમાં તેના પ્રસાર, પહાડોમાં વેલનેસ સેન્ટરો અને હેલ્થકેર સિસ્ટમમાં કામ કરતી નર્સો તથા યુવાન પુરુષો અને સ્ત્રીઓ દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવતી સંભાળનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે ભારત એ ભૂમિ છે જે શ્રેષ્ઠ સેવા આપી શકે છે અને હિસ્સેદારોને મેડિકલ વેલ્યુ ટુરિઝમ ક્ષેત્ર દ્વારા પ્રસ્તુત તક ન ગુમાવવા વિનંતી કરી હતી.

સહયોગ પર ભાર મૂકતાં, શ્રી ગોયલે કહ્યું કે ભારત હેલ્થનો હેતુ સમગ્ર વિખરાયેલા હેલ્થકેર ક્ષેત્રને એકસાથે લાવવાનો હતો અને હિસ્સેદારોને સહયોગી તરીકે અને એક ટીમ તરીકે એકબીજા સાથે સહકારથી કામ કરવા આહ્વાન કર્યું હતું. શ્રી ગોયલે કહ્યું કે હેલ્થકેર ક્ષેત્ર એ સહયોગ અને સહકારની જરૂરિયાતનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે, કારણ કે એક નાની ભૂલ પણ ગંભીર પરિણામો લાવી શકે છે.

તેમણે કહ્યું કે ભારતે ઉચ્ચ ગુણવત્તાના બેન્ચમાર્ક જાળવવા જોઈએ અને દર્દીઓને ગુણવત્તા દૃશ્યમાન બનાવવી જોઈએ. તેમણે ઉચ્ચ ધોરણો જાળવીને મેડિકલ વેલ્યુ ટુરિઝમને સ્કેલ અપ કરવા માટે આહ્વાન કર્યું અને કહ્યું કે ભારત વિશ્વમાં ગમે ત્યાં ઉપલબ્ધ સર્વોચ્ચ ગુણવત્તાના ધોરણો સાથે આંતરરાષ્ટ્રીય આરોગ્ય અને વેલનેસ સેવાઓ માટેનું પ્રવેશદ્વાર બનવું જોઈએ.

શ્રી ગોયલે કહ્યું કે વિશ્વ ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, ડોકટરો, ટેકનિશિયન, નર્સો અને સંભાળ રાખનારાઓ માટે ભારત તરફ જોઈ રહ્યું છે અને ભારત પાસે આ માંગનો પ્રતિસાદ આપવાની ક્ષમતા છે. તેમણે પુનરાવર્તન કર્યું કે આ ક્ષેત્ર આર્થિક તકો અને સામાજિક લાભો ઉભા કરવાની સાથે વિશ્વની સેવા કરવાની તક પૂરી પાડે છે.

ભારતીયો માટે હેલ્થકેર પર, શ્રી ગોયલે આયુષ્માન ભારત પર પ્રકાશ પાડ્યો, જેના હેઠળ ગરીબ લોકો અને તેમના પરિવારોએ જ્યારે કોઈ બીમાર પડે ત્યારે હેલ્થકેરના ખર્ચ વિશે ચિંતા કરવાની જરૂર નથી, કારણ કે સરકાર તેમની હેલ્થકેર માટે ચૂકવણી કરે છે. તેમણે આવકની મર્યાદા વિના 70 વર્ષથી વધુ વયના તમામ વ્યક્તિઓ માટે ₹5 લાખનું વધારાનું હેલ્થકેર કવર મેળવવાની જોગવાઈ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

શ્રી ગોયલે કહ્યું કે હેલ્થકેર પ્રત્યે ભારતનો અભિગમ હંમેશા વિશ્વની સેવા કરવાના સિદ્ધાંતથી સંચાલિત રહ્યો છે. ઉપનિષદના અભિવ્યક્તિ “સર્વે સન્તુ નિરામયા” નો ઉલ્લેખ કરતા, જેનો અર્થ થાય છે “તમામ જીવો રોગમુક્ત રહે”, તેમણે કહ્યું કે ભારતે ક્યારેય હેલ્થકેરને માત્ર દેશની સીમાઓ સુધી જોયું નથી અને હજારો વર્ષોથી હેલ્થકેરને સમગ્ર વિશ્વની વહેંચાયેલી મંજૂરી અને જવાબદારી ગણાવી છે. તેમણે “વન વર્લ્ડ, વન હેલ્થ” ને આ મૂળભૂત વિચારધારાના ભાગ તરીકે વર્ણવ્યું હતું.

કોવિડ સમયગાળા દરમિયાન ભારત પ્રતિભાવને યાદ કરતાં, શ્રી ગોયલે કહ્યું કે ભારતે જે દેશોને તે પરવડી શકે તેમ ન હતું તેમને મફતમાં રસીઓ પૂરી પાડી હતી અને અન્યોને ખૂબ નજીવા ખર્ચે રસીઓ પૂરી પાડી હતી. જ્યારે વિકસિત દેશોની રસીઓ લગભગ 25-30 ડોલરમાં વેચાતી હતી, ત્યારે ભારતીય રસીઓ ડોઝ દીઠ આશરે 2-3 ડોલરમાં ઉપલબ્ધ હતી. શ્રી ગોયલે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ભારતે ક્યારેય બીજા કોઈના દુઃખના ભોગે નફો રળ્યો નથી.

મંત્રીએ યાદ કર્યું કે જ્યારે કોવિડ દરમિયાન જરૂરી દવાઓ ભારતમાં ઉપલબ્ધ હતી, ત્યારે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ તે સમયે ઉપયોગમાં લેવાતી દવાઓ પર નિકાસ મર્યાદા લાદવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે કોવિડની સારવાર માટે ખૂબ જ ઓછી દવાઓ સાબિત થઈ હોવા છતાં, પેરાસિટામોલ, અન્ય કેટલીક દવાઓ, ઇંજેક્શન, ઇંજેક્ટેબલ્સ અને વપરાશની વસ્તુઓની જરૂર હતી. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી કે અસામાજિક વેપારીઓ, કેટલીક કંપનીઓ અથવા ધનિક દેશો દ્વારા ખરીદવામાં આવતા અથવા કબ્જે કરવામાં આવતા અટકાવી ભારતની દવાનો સ્ટોક સુરક્ષિત કરવા માટે નિકાસ નિયંત્રણો લાગુ કરવામાં આવ્યા હતાં. નહિંતર, માત્ર અમીર જ સારવાર મેળવી શક્યા હોત જ્યારે ગરીબ અને ઓછી સુવિધા ધરાવતી વસ્તી, વિકાસશીલ દેશો અને ભારતની ગરીબ અને નીચલા-મધ્યમ વર્ગની વસ્તી આ દવાઓથી વંચિત રહી શકી હોત.

શ્રી ગોયલે કહ્યું કે ભારતે માત્ર એ જ સુનિશ્ચિત કર્યું નથી કે દેશમાં જેમને દવાઓની જરૂર હોય તે દરેકને તે મળી રહે, પરંતુ અમીર હોય કે ગરીબ વિશ્વના તમામ દેશોમાં ઉપલબ્ધ દવાઓ અને સાધનોનું ન્યાયી વિતરણ પણ સુનિશ્ચિત કર્યું છે. 100 થી વધુ દેશોને વિના મૂલ્યે દવાઓ મળી હતી. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ભારતે તેની પાસે જે હતું તેમાંથી નફો રળ્યો નથી અને સંસાધનો અન્યો સાથે કાં તો વિના મૂલ્યે અથવા મૂળ કિંમતે વહેંચ્યા છે.

આને ભારતનો વિચાર ગણાવતાં, શ્રી ગોયલે કહ્યું કે સંજીવનીની ત્રીજી આવૃત્તિ દેશ અને વિશ્વની સેવા કરવા માટે ભારત જે સંભવિત યોગદાન આપી શકે છે તેને સામે લાવી રહી છે. તેમણે કહ્યું કે ભારતે એ સુનિશ્ચિત કરવાનું જાળવી રાખવું જોઈએ કે તેના પોતાના લોકો માટે હેલ્થકેર સાથે કોઈ સમાધાન ન થાય અને વિવિધ માર્ગોનો ઉલ્લેખ કર્યો જેના દ્વારા ગુણવત્તાયુક્ત અને સમયસર હેલ્થકેર ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી રહી છે.

મંત્રીએ હેલ્થકેર ઇકોસિસ્ટમમાં ગુણવત્તા, નૈતિકતા અને અખંડિતતાના મહત્વ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે ગુણવત્તા ભારતનું ભવિષ્ય નક્કી કરશે અને જો ભારત 2047 સુધીમાં વિકસિત રાષ્ટ્ર બનવા માંગતું હોય તો ક્વોલિટી કાઉન્સિલ ઓફ ઇન્ડિયાને સૌથી મહત્વપૂર્ણ સંસ્થાઓમાંની એક તરીકે વર્ણવી હતી. તેમણે કહ્યું કે ઉચ્ચ ધોરણો જાળવવું એ ભારતના ભવિષ્યના કેન્દ્રમાં હશે.

શ્રી ગોયલે સર્ટિફિકેશનમાં વ્યાવસાયિક અખંડિતતાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો અને કહ્યું હતું કે NABH સિસ્ટમ વ્યાવસાયિક રીતે ચલાવવી જોઈએ અને પ્રભાવથી મુક્ત હોવી જોઈએ. તેમણે જણાવ્યું હતું કે મંત્રાલય અથવા સરકારે એક પણ કેસ રિફર કર્યો નથી અને સિસ્ટમ વ્યવસાયિક રીતે સંચાલિત થાય છે. તેમણે હિતધારકોને વિનંતી કરી કે જો NABH અથવા કોઈપણ સર્ટિફાઈંગ બોડી અનૈતિક પદ્ધતિઓમાં સંગ્રહિત થાય તો તે અંગે ફરિયાદ કરે અને જો આવી સમસ્યાઓ ઊભી થાય તો મંત્રાલયનો સંપર્ક કરે. તેમણે કહ્યું કે સરકારનું સૌથી મોટું ધ્યાન ભ્રષ્ટાચાર નાબૂદ કરવા પર છે.

શ્રી ગોયલે દરેકને સમાન સારવારની વાતનું પુનરાવર્તન કરતાં સમાપન કર્યું કે ભારતે દરેક ભારતીય દર્દીને તે જ ઉચ્ચ ગુણવત્તાની હેલ્થકેર પૂરી પાડવી જોઈએ જે તે વિશ્વભરમાંથી આવતા કોઈપણ વ્યક્તિને પૂરી પાડે છે. તેમણે કહ્યું કે જે રીતે દરેક વ્યક્તિ પોતાના અને પોતાના પરિવાર માટે શ્રેષ્ઠ હેલ્થકેર ઈચ્છે છે, તે જ રીતે અમીર અને ગરીબ વચ્ચે ભેદભાવ કર્યા વિના ભારત કે વિદેશના દરેક ભાઈ-બહેનને સમાન ગુણવત્તાની હેલ્થકેર પૂરી પાડવાની હેલ્થકેર ઇકોસિસ્ટમની ફરજ છે.

SM/DK/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com