17.08.2026 ರಂದು ಮಂಗೋಲಿಯಾದ ಉಲಾನ್‌ಬಾಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮರುಭೂಮೀಕರಣ ತಡೆಗೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್‌ನ (UNCCD) ಭಾಗೀದಾರರ ಸಮ್ಮೇಳನದ 17 ನೇ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ (COP17) ಭಾರತವು ತನ್ನ ಮೊದಲ 'ಭಾರತದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಮುಕ್ತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ (ONEs) ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ'ಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ದಾಖಲೆಯು ಭಾರತದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ಸವನ್ನಾಗಳು, ಮರುಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಮುಕ್ತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಶ್ರೀಮಂತ ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ಪರಿಸರ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಅವುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವತ್ತ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ.

ಈ ಬಿಡುಗಡೆಗೂ ಮುನ್ನ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವರಾದ ಶ್ರೀ ಭೂಪೇಂದರ್ ಯಾದವ್ ಅವರ ವಿಶೇಷ ವೀಡಿಯೊ ಸಂದೇಶವಿತ್ತು. ಈ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಬೇರೆಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರದಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕುರಿಗಾಹಿ/ಪಶುಪಾಲನಾ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ಪೊದೆಗಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಕಂದರಗಳನ್ನು ಮರಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದಲೇ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದರು. ಆರೋಗ್ಯಕರ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನವು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.

ತಾವು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಅಜ್ಮೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇಯರ್ ಜಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಮರುಭೂಮಿ ಪೊದೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ "ಬಂಜರು ಭೂಮಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯು ತಮ್ಮ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಶ್ರೀ ಯಾದವ್ ಹೇಳಿದರು. ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಒರಾನ್ ಅಥವಾ ಗೋಚರ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು, ಭೂಮಿ, ಜಾನುವಾರು ಹಿಂಡುಗಳು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಜೀವನವು ಪರಸ್ಪರ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದವು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವರು ಈ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ಮುಕ್ತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವತ್ತ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಜ್ಜೆ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ವಿಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದರು. ಇದು ಈ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಆಶಿಸಿದರು.

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯದ (MoEF&CC) ಆಶ್ರಯ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಯುಎನ್‌ಸಿಸಿಡಿ ಸಿಒಪಿ17 (UNCCD COP17) ಉಪ-ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಈ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಒಕ್ಕೂಟ (IUCN), ಸುಸ್ಥಿರ ಭೂ ನಿರ್ವಹಣೆ ಶ್ರೇಷ್ಠತಾ ಕೇಂದ್ರ (CoE-SLM), ಭಾರತೀಯ ಅರಣ್ಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ (ICFRE) ಮತ್ತು ಇಸ್ರೋದ (ISRO) ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಅನ್ವೇಷಣಾ ಕೇಂದ್ರ (SAC) ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಅಶೋಕ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಫಾರ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ ಎಕಾಲಜಿ ಅಂಡ್ ದಿ ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್ (ATREE) ಈ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯ ಪ್ರಕಟಣೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು. ಇದು ಸರ್ಕಾರ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿಸಿತು.

ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳು ಮತ್ತು ಚರ್ಚೆಗಳು ಭಾರತದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ (ONEs) ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆ, ಅವುಗಳ ಪರಿಸರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ 'ಭೂಮಿ ಅವನತಿ ತಟಸ್ಥತೆ' (LDN) ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದವು. ಬಲವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜ್ಞಾನ, ಸುಧಾರಿತ ಭೂ-ಅವನತಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಯೋಜನೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸಹ ಒತ್ತಿಹೇಳಲಾಯಿತು.

ಈ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತದ ಪ್ರಮುಖ ಮುಕ್ತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ, ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಪರಿಸರ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ ಸಮುದಾಯಗಳು ಹಾಗೂ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಪಶುಪಾಲನೆ, ಅಗ್ನಿ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ (fire ecology) ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಕುರಿತ ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಭಾರತದ ಮುಕ್ತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮತ್ತು ತೆರಾಯ್ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಥಾರ್ ಮತ್ತು ಬನ್ನಿ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳು, ಡೆಕ್ಕನ್ ಸವನ್ನಾಗಳು, ಬಂಡೆಗಳ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು, ಕಂದರಗಳು, ಪೊದೆಗಾಡುಗಳು, ಕರಾವಳಿ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಮರುಭೂಮಿ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿವೆ. ಈ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ, ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ, ತಮ್ಮ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಇಂಗಾಲವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪಶುಪಾಲನೆ, ಜಾನುವಾರು ಆಧಾರಿತ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಜೀವನೋಪಾಯಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತವೆ.

ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಜ್ಞರು, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಸಂವಾದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಚರ್ಚೆಗಳು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಮತ್ತು ಒಣಭೂಮಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ, ಜನರು-ಕೇಂದ್ರಿತ ಗೋಚರ ಭೂಮಿ ಆಡಳಿತ, ಹವಾಮಾನ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯ-ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಮುಕ್ತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸುಸ್ಥಿರ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ನೀತಿ ಕ್ರಮಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿದವು.

ಈ ಬಿಡುಗಡೆಯು, ಭೂಮಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಭೂ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ವಿಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯ ಆಧಾರಿತ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಭೂಮಿ ಅವನತಿ, ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಹವಾಮಾನ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಜೀವನೋಪಾಯಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ಗೋಚರ ಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಮುಕ್ತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ತರುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಇದು ಒತ್ತಿಹೇಳಿತು.

ಈ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯು ಭಾರತದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಮುಕ್ತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ನೀತಿ ನಿರೂಪಕರು, ಸಂಶೋಧಕರು, ಸಂರಕ್ಷಣಾ ತಜ್ಞರು, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಸಿಒಪಿ17 (COP17) ನಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಭಾರತಕ್ಕೆ ತನ್ನ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮುಕ್ತ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ, ಗೋಚರ ಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಅವನತಿ ತಟಸ್ಥತೆಯ ಕುರಿತಾದ ಜಾಗತಿಕ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

*****