ભારતની વિકાસગાથા ગ્રામીણ અને આદિવાસી સમુદાયોમાં ઊંડાણ સુધી પહોંચી રહી છે, સુવિધાઓ, તકો અને જીવનની ગુણવત્તામાં પરિવર્તન લાવી રહી છે. મૂળભૂત સેવાઓ અને મજબૂત માળખાથી લઈને આજીવિકા, કૌશલ્ય, શિક્ષણ અને નાણાકીય સુરક્ષા સુધી, વિવિધ પગલાં સમાવિષ્ટ વિકાસના પાયાને મજબૂત બનાવી રહ્યા છે. મહિલાઓ, આદિવાસી સમુદાયો અને નબળા જૂથો માટે કેન્દ્રિત પ્રયાસો ગૌરવ અને સશક્તિકરણના માર્ગોને વધુ મજબૂત બનાવી રહ્યા છે. આ પહેલો વ્યાપક તકો, મજબૂત સમુદાયો અને વધુ સમાન વિકાસ દ્વારા ગ્રામીણ ભારતને ફરીથી આકાર આપી રહી છે.

કલ્યાણ યોજનાઓના વિતરણથી લઈને વિકેન્દ્રિત ભાગીદારી સુધી

• ગ્રામ પંચાયતોને સીધા નાણાકીય ટ્રાન્સફરમાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે. તે 15મા નાણા પંચ (2021-26) હેઠળ ₹2.36 લાખ કરોડથી વધારીને 16મા નાણા પંચ (2026-31) હેઠળ ₹4.35 લાખ કરોડ કરવામાં આવ્યું છે.
• ગ્રામીણ વિકાસ માટેનું કેન્દ્રીય બજેટ ₹87,765 કરોડ (2016-17) થી વધારીને ₹2.73 લાખ કરોડ (2026-27) કરવામાં આવ્યું છે.
• આદિજાતિ બાબતો માટેનું કેન્દ્રીય બજેટ ₹4,826 કરોડ (2016-17) થી વધારીને ₹15,421.97 કરોડ (2026-27) કરવામાં આવ્યું છે.

ગૌરવનો પાયો: મૂળભૂત જરૂરિયાતો સુધી સાર્વત્રિક પહોંચ

જલ જીવન મિશન

• ઘરગથ્થુ નળના પાણીનો કવરેજ 3.23 કરોડ (ઓગસ્ટ 2019) થી વધીને 15.91 કરોડ (12 ઓગસ્ટ, 2026) થી વધુ થયો.
• 12 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં, 'હર ઘર જલ' અભિયાન હેઠળ 2.89 લાખ ગામડાઓમાં 100% ઘરોને નળ દ્વારા પાણી પૂરું પાડવામાં આવ્યું છે.

સ્વચ્છ ભારત અભિયાન - ગ્રામીણ

• 12 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં, 12.19 કરોડથી વધુ વ્યક્તિગત ઘરેલું શૌચાલયોનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું છે.
• ભારતને 2019માં ખુલ્લામાં શૌચ મુક્ત જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.
• 1,288થી વધુ 11 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં GOBARdhan બાયોગેસ પ્લાન્ટ કાર્યરત છે, જ્યારે નાણાકીય વર્ષ 2018-19માં આ સંખ્યા 14 હતી.

પ્રધાનમંત્રી​ ઉજ્જવલા યોજના

• 12 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં, ગરીબી રેખા નીચે જીવતા પરિવારોની મહિલાઓને 10.57 કરોડથી વધુ મફત એલપીજી કનેક્શન પૂરા પાડવામાં આવ્યા છે.
• ભારતમાં LPG કનેક્શનની કુલ સંખ્યા 2014માં 14.52 કરોડથી વધીને 2026માં 33.39 કરોડ થઈ ગઈ છે.

તમામ ગામડાઓમાં વીજળી

• પીએમ સહજ બિજલી હર ઘર યોજના (સૌભાગ્ય) હેઠળ, માર્ચ 2019 સુધીમાં (દેશભરમાં) તમામ પાત્ર ઘરોમાં 100% વીજળી કવરેજ પ્રાપ્ત થયું હતું.
• દીનદયાળ ઉપાધ્યાય ગ્રામ જ્યોતિ યોજના હેઠળ, 2025 સુધીમાં તમામ ગામડાઓમાં 100% વીજળી કવરેજ પ્રાપ્ત થયું હતું.

આયુષ્માન ભારત

• 12 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં 45.51 કરોડથી વધુ આયુષ્માન કાર્ડ જારી કરવામાં આવ્યા છે.
• 12 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં 96.43 કરોડ ABHA એકાઉન્ટ બનાવવામાં આવ્યા છે.
• હાલમાં, 1.86 લાખથી વધુ આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિરો કાર્યરત છે (12 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં).

બધા માટે ખાદ્ય સુરક્ષા

• પીએમ ગરીબ કલ્યાણ અન્ન યોજના હેઠળ 81.5 કરોડથી વધુ લાભાર્થીઓને મફત અનાજ પૂરું પાડવામાં આવે છે. 29 જુલાઈ, 2026 સુધીમાં, PDS હેઠળ 99.8% વાજબી ભાવની દુકાનો આધાર-આધારિત વિતરણ માટે સ્વચાલિત થઈ ગઈ છે.
• 29 જુલાઈ, 2026 સુધીમાં, બધા રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં રેશનકાર્ડ 100% ડિજિટાઇઝ્ડ થઈ ગયા છે.
• 29 જુલાઈ, 2026 સુધીમાં, 'એક રાષ્ટ્ર એક રેશનકાર્ડ' હેઠળ 221 કરોડથી વધુ પોર્ટેબિલિટી વ્યવહારો નોંધાયા છે.

સમગ્ર શિક્ષા અભિયાન (સર્વ શિક્ષા અભિયાન)

• 2018-19 અને 2025-26 વચ્ચે, 4073 શાળાઓને અપગ્રેડ કરવામાં આવી હતી અને 1.49 લાખ આઇસીટી અને ડિજિટલ પહેલ લાગુ કરવામાં આવી હતી. વધુમાં, 25,000 શાળાઓમાં કૌશલ્ય શિક્ષણ શરૂ કરવામાં આવ્યું છે.
• 97.3% શાળાઓમાં છોકરીઓ માટે કાર્યાત્મક સ્વચ્છતા સુવિધાઓ છે.
• પ્રાથમિક શાળા સ્તરે છોકરીઓનો ડ્રોપ-આઉટ દર 4.6% (2013-15) થી ઘટીને 0.1% (2025-26) થયો છે. માધ્યમિક શાળા સ્તરે, આ દર 14.5% (2013-14) થી ઘટીને 8% (2025-26) થયો છે.
• આર્થિક રીતે નબળા વર્ગો (EWS) માટે અનામત અને સુધારેલ નોંધણી સ્તર

આર્થિક રીતે નબળા વર્ગ માટે અનામત અને સુધારેલ નોંધણી સ્તર

• 2019માં હાલના SC, ST અને OBC અનામત શ્રેણીઓ બહારના ઉમેદવારો માટે 10% EWS અનામત આપવામાં આવી હતી. આ નિર્ણયથી સામાન્ય શ્રેણીના આર્થિક રીતે વંચિત વ્યક્તિઓને ફાયદો થશે.
• 2025-26માં પ્રાથમિક સ્તરે ગ્રોસ એનરોલમેન્ટ રેશિયો (GER) 89.4 ટકા અને માધ્યમિક સ્તરે 81.5 ટકા નોંધાયો હતો. ઉચ્ચતર માધ્યમિક સ્તર 2014-15માં 46.4ની સરખામણીમાં 2025-26માં વધીને 61.7 થયું.

દીકરી બચાવો, દીકરી ભણાવો

• માધ્યમિક સ્તરે (ધોરણ 9-10) છોકરીઓ માટે ગર્લ્સ ગ્રોસ એનરોલમેન્ટ રેશિયો (GER) 2014-15માં 75.5% થી વધીને 2025-26માં 83.4% થયો .

કસ્તુરબા ગર્લ વિદ્યાલયો અને પીએમ ઇવિદ્યા

• મંજૂર શાળાઓની સંખ્યા 3,609 (2014-15) થી વધીને 5,639 (2024-25) થઈ. 2024-25 સુધીમાં, કાર્યરત KGBV 5,133 છે.
• નોંધણી 3.52 લાખ (2014-15) થી વધીને 7.11 લાખ (2024) થઈ.
• સ્વયં પોર્ટલ (ભારતના સ્વદેશી MOOC પ્લેટફોર્મ) માં 6.5 કરોડથી વધુ નોંધણીઓ છે (12 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં).
• 12 ઓગસ્ટ, 2026સુધીમાં, DIKSHAના 2.35 કરોડ રજિસ્ટર્ડ યૂઝર્સ હતા.

ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું નિર્માણ: ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને કનેક્ટિવિટી

 

પ્રધાનમંત્રી​ આવાસ યોજના - ગ્રામીણ

• PMAY-G હેઠળ, ઉપર 3.91 કરોડ ઘરોને મંજૂરી આપવામાં આવી છે, અને 3.13 કરોડ ઘરો પૂર્ણ થઈ ગયા છે (12 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં).

પ્રધાનમંત્રી ગ્રામ સડક યોજના

• જૂન 2026 સુધીમાં, 99.6% પાત્ર રહેઠાણોને બારમાસી રસ્તાઓ સાથે જોડવામાં આવ્યા છે.
• પૂર્ણ થયેલા રસ્તાઓની લંબાઈ 3.86 લાખ કિમી (મે 2000 - મે 2014) થી વધીને 4.13 લાખ કિમી (મે 2014 – 12 ઓગસ્ટ, ૨026) થઈ ગઈ છે.
• મે 2014 અને 12 ઓગસ્ટ, 2026 વચ્ચે પૂર્ણ થયેલા પુલોની સંખ્યા 484 થી વધીને 10.404 થઈ ગઈ છે.

ગ્રામ પંચાયતોનું ડિજિટલાઇઝેશન

• ભારતનેટ હેઠળ, મે 2026 સુધીમાં 2.19 લાખ ગ્રામ પંચાયતો (GPs) જોડાયેલ છે.
• જૂન 2026 સુધીમાં, eGramSwaraj દ્વારા ₹3 લાખ કરોડથી વધુની ચુકવણીઓ પ્રક્રિયા કરવામાં આવી છે.
• જૂન 2026 સુધીમાં, 1.28 લાખથી વધુ GP મીટિંગ સારાંશ બનાવવા માટે SabhaSaar નો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે.

સમૃદ્ધિના માર્ગો: આજીવિકા, કૌશલ્ય અને નાણાકીય સુરક્ષા

દીનદયાળ અંત્યોદય યોજના - રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ આજીવિકા મિશન (DAY-NRLM)

• 12 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં, 10.19 કરોડ પરિવારોને 94.46 લાખ સ્વ-સહાય જૂથો (SHGs) માં સંગઠિત કરવામાં આવ્યા છે.
• 29 જુલાઈ, 2026 સુધીમાં, 3.46 કરોડ લખપતિ દીદીઓ બનાવવામાં આવી છે.

યોજનાઓના છેલ્લા માઇલ ડિલિવરી સુનિશ્ચિત કરવામાં સમુદાય સંસાધન વ્યક્તિઓની ભૂમિકા

• 9 લાખથી વધુ CRP સક્રિય છે, જે કૃષિ, બેંકિંગ, વીમા અને પોષણ જેવા વિષયોના ક્ષેત્રોમાં સેવા આપે છે.
• જેમાં 50,548થી વધુ બેંક સખીઓ, 1.91 લાખ કૃષિ સખીઓ, 2,012 મત્સ્ય સખીઓ અને 1.70 લાખ પશુ સખીઓનો સમાવેશ થાય છે.

સ્વ-સહાય ઉદ્યોગસાહસિક માર્ટ (SHE-Mart) નો પરિચય

• કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27માં જાહેરાત કરવામાં આવી હતી, જેનો હેતુ 1 કરોડ મહિલાઓને લાભ આપવાનો છે.
• SHG ઇકોસિસ્ટમ હેઠળ મહિલાઓ માટે સમુદાય-માલિકીની છૂટક જગ્યાઓ બનાવવાનો ઉદ્દેશ્ય છે.

દીનદયાળ ઉપાધ્યાય ગ્રામીણ કૌશલ્યા યોજના

• તાલીમ પામેલા ઉમેદવારોની સંખ્યા 2014-15માં 43,038 હતી જે 11 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં વધીને 18.45 લાખ થઈ ગઈ.
• 2014-15માં 21,446 ઉમેદવારો હતા જે 11 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં વધીને 12.35 લાખ થયા.

પ્રધાનમંત્રી​ કૌશલ વિકાસ યોજના

• શરૂઆતથી જૂન 2026 સુધી 1.64 કરોડથી વધુ યુવાનોએ કૌશલ્ય તાલીમ મેળવી છે.

વિકાસ ભારત - રોજગાર ગેરંટી અને આજીવિકા મિશન (ગ્રામીણ)

• નાણાકીય વર્ષ 2006-07થી નાણાકીય વર્ષ 2013-14 વચ્ચે કુલ 1,660 કરોડ માનવદિવસ ઉત્પન્ન થયા હતા, જ્યારે નાણાકીય વર્ષ 2014-15 થી નાણાકીય વર્ષ 2024-25 વચ્ચે તે વધીને 3,029 કરોડ થયા હતા.
• મહિલાઓની ભાગીદારી 48% (નાણાકીય વર્ષ 2013-14) થી વધીને 58.19% (નાણાકીય વર્ષ 2024-25) થઈ.

ઈ- શ્રમ પોર્ટલ

• નોંધણીઓ 14.40 કરોડ (ડિસેમ્બર 2021) થી વધીને 31.87 કરોડ (12 ઓગસ્ટ, 2026 થઈ.

પીએમ વિશ્વકર્મા યોજના

• 12 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં, 30 લાખથી વધુ પરંપરાગત કારીગરોની નોંધણી થઈ છે .
• 12 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં, 24.32 લાખ કારીગરોએ કૌશલ્ય તાલીમ મેળવી છે અને 17.70 લાખ લોકોને ટૂલકીટ મળી છે.

પીએમ સ્વનિધિ

• લાભાર્થીઓની સંખ્યા 26.37 લાખ (નવેમ્બર 2021) થી વધીને 78.17 લાખ (12 ઓગસ્ટ, 2026) થઈ ગઈ છે.
• 12 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં, ₹18,971.18 કરોડની લોનનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું છે. 46% લાભાર્થીઓ મહિલાઓ છે.

પીએમ મુદ્રા યોજના

• મંજૂર કરાયેલી કુલ લોનની સંખ્યા 3.49 કરોડ (2016) થી વધીને 59.14 કરોડ (જુલાઈ 2026) થી વધુ થઈ ગઈ છે.

પ્રધાનમંત્રી જન ધન યોજના

• લાભાર્થીઓની સંખ્યા 17.9 કરોડ (ઓગસ્ટ 2015) થી વધીને 58.90 કરોડ (12 ઓગસ્ટ, 2026) થઈ ગઈ છે.

સામાજિક સુરક્ષા કવરેજનું વિસ્તરણ

• રાષ્ટ્રીય પેન્શન સિસ્ટમ હેઠળ, લાભાર્થીઓની સંખ્યા 1.05 કરોડ (2016-17) થી વધીને 2.17 કરોડ (2025-26) થઈ.
• અટલ પેન્શન યોજના હેઠળ, લાભાર્થીઓની સંખ્યા 48.80 લાખ (2016-17) થી વધીને 9.29 કરોડ (જૂન 2026) થઈ.
• જુલાઈ 2026 સુધીમાં, 27.90 કરોડ લોકોને પ્રધાનમંત્રી જીવન જ્યોતિ વીમા યોજના હેઠળ આવરી લેવામાં આવ્યા હતા.
• જુલાઈ 1, 2026 સુધીમાં, 58.78 કરોડ લોકોને પ્રધાનમંત્રી સુરક્ષા વીમા યોજના હેઠળ આવરી લેવામાં આવ્યા હતા.
• જુલાઈ 2026 સુધીમાં, 54 લાખથી વધુ અસંગઠિત ક્ષેત્રના કામદારો પ્રધાનમંત્રી શ્રમ યોગી મન-ધન યોજના હેઠળ નોંધાયેલા હતા.
•  જુલાઈ 2026 સુધીમાં પ્રધાનમંત્રી શ્રમ યોગી મન-ધન યોજના હેઠળ 54 લાખથી વધુ અસંગઠિત ક્ષેત્રના કામદારો નોંધાયેલા છે.

સંકલિત હસ્તક્ષેપો દ્વારા આદિવાસી વિકાસને વેગ આપવો

પ્રધાનમંત્રી જનજાતિ આદિવાસી ન્યાય મહા અભિયાન (PM-JANMAN)

• 5 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં 540 વન ધન વિકાસ કેન્દ્રો (VDVK) મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે, જેનાથી ખાસ કરીને સંવેદનશીલ આદિવાસી જૂથોના 46,042 વ્યક્તિઓને લાભ થયો છે.

પ્રધાનમંત્રી જનજાતિ વિકાસ મિશન (PM-JVM)

• ઓગસ્ટ 2026 સુધીમાં, આ યોજના હેઠળ 4,172 વન ધન વિકાસ કેન્દ્રો મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે, જેનાથી 12.48 લાખ આદિવાસી લોકોને લાભ થયો છે.

પ્રધાનમંત્રી જનજાતિ ઉત્પદાન ગ્રામ અભિયાન (PM-JUGA)

તે 17 મંત્રાલયોના પ્રયાસોને એક સાથે લાવે છે અને આદિવાસી પ્રભુત્વ ધરાવતા ગામડાઓ અને PVTG વસાહતોમાં લાંબા સમયથી ચાલી આવતી ખામીઓને દૂર કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. PM-JUGA હેઠળ, હવે વિવિધ ક્ષેત્રો અને મંત્રાલયો વચ્ચે સંકલન કરીને, એકાંત પ્રયાસોને બદલે મિશન મોડમાં કામ કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. છેલ્લા 12 વર્ષોમાં:

• 28,303 આદિવાસી ગામડાઓમાં 7.60 લાખ આદિવાસી ઘરો પૂર્ણ થયા છે અને પીવાના પાણીની સુવિધાઓ પૂરી પાડવામાં આવી છે.
• 59,812 આદિવાસી ઘરો અને જાહેર સંસ્થાઓને વીજળી પૂરી પાડવામાં આવી છે, અને આદિવાસી વિસ્તારોમાં 657 આંગણવાડી કેન્દ્રો શરૂ કરવામાં આવ્યા છે.
• આદિવાસી વિદ્યાર્થીઓ માટે 692 હોસ્ટલની પણ મંજૂરી આપવામાં આવી છે.

પ્રધાનમંત્રી અનુસૂચિત જાતિ અભ્યુદય યોજના (PM-AJAY)

• 12 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં, 4.16 લાખથી વધુ અનુસૂચિત જાતિ (SC) મકાનો બનાવવામાં આવ્યા છે, 4.17 લાખથી વધુ અનુસૂચિત જાતિ પરિવારોને આરોગ્ય સુરક્ષા યોજનાઓ હેઠળ આવરી લેવામાં આવ્યા છે, અને 3.57 લાખથી વધુ અનુસૂચિત જાતિ પરિવારો પાસે પોતાના શૌચાલય છે.
• 12 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં 17,578 ગામોને આદર્શ ગ્રામ જાહેર કરવામાં આવ્યા છે.

એકલવ્ય મોડેલ રેસિડેન્શિયલ સ્કૂલ્સ (EMRSs)

• કાર્યરત શાળાઓ 129 (2014-15) થી વધીને 511 (12 ઓગસ્ટ, 2026) થઈ.
• 12 ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં, EMRSમાં 1.68 લાખ વિદ્યાર્થીઓની નોંધણી છે.

પીએમ-યસસ્વી

• નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માટે 20.61 લાખ વિદ્યાર્થીઓને પ્રી-મેટ્રિક શિષ્યવૃત્તિ અને 24.53 લાખ વિદ્યાર્થીઓને પોસ્ટ-મેટ્રિક શિષ્યવૃત્તિ મળી છે.

અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) વિદ્યાર્થીઓ માટે શિષ્યવૃત્તિ

• એપ્રિલ 2024 થી 12 ઓગસ્ટ, 2026ની વચ્ચે, પ્રી-મેટ્રિક શિષ્યવૃત્તિ યોજનાનો 28.99 લાખથી વધુ આદિવાસી વિદ્યાર્થીઓને લાભ મળ્યો છે.
• ST વિદ્યાર્થીઓ માટે રાષ્ટ્રીય ફેલોશિપ દ્વારા 2,961 સંશોધન વિદ્વાનોને ટેકો મળ્યો. 56% લાભાર્થીઓ મહિલાઓ હતી.

યુવા સિદ્ધિઓ માટે ઉચ્ચ શિક્ષણ શિષ્યવૃત્તિ યોજના (શ્રેયસ)

• ઉચ્ચ કક્ષાનું શિક્ષણ SC વિદ્યાર્થીઓ માટે યોજનાએ 2025-26માં 8,571 વિદ્યાર્થીઓને IIT, IIM, NIT અને AIIMS જેવી અગ્રણી સંસ્થાઓમાં અભ્યાસ કરવાની તક આપી.

નેશનલ એક્શન ફોર મિકેનાઇઝ્ડ સેનિટેશન ઇકોસિસ્ટમ (NAMASTE)

• જુલાઈ 2026 સુધીમાં, 89,915 ગટર અને સેપ્ટિક ટાંકી કામદારો અને 2.81 લાખથી વધુ કચરો ઉપાડનારાઓની ચકાસણી કરવામાં આવી છે.

ડી-નોટિફાઇડ જનજાતિઓ (SEED) ના આર્થિક સશક્તિકરણ માટેની યોજના

• 2025-26 દરમિયાન, 4,485 ડિ-નોટિફાઇડ ટ્રાઇબ (DNT) વિદ્યાર્થીઓના શૈક્ષણિક સશક્તિકરણ માટે ₹26.75 કરોડ જારી કરવામાં આવ્યા હતા.
• 2025-26 દરમિયાન, આરોગ્ય ઘટક હેઠળ DNT પરિવારોને 73,569 આયુષ્માન ભારત કાર્ડ જારી કરવામાં આવ્યા હતા.

 

સંદર્ભ

જળ શક્તિ મંત્રાલય

https://gobardhan.sbm.gov.in/

https://ejalshakti.gov.in/jjmreport/jjmindia.aspx

https://sbm.gov.in/sbmgdashboard/statesdashboard.aspx

ગૃહ અને શહેરી બાબતો મંત્રાલય

https://pmsvanidhi.mohua.gov.in/Home/PMSDashboard

આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય

https://dashboard.nha.gov.in/public/

https://dashboard.abdm.gov.in/abdm/

https://aam.mohfw.gov.in/

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2294278&reg=48&lang=1

ગ્રાહક બાબતો, ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ મંત્રાલય

https://sansad.in/getFile/lsapps/loksabhaquestions/annex/188/AU1711_fUMnpm.pdf?source=lsapps

https://dfpd.gov.in/pradhan-mantri-garib-kalyan-anna-yojana/en

નાણા મંત્રાલય

https://sansad.in/getFile/annex/271/AS91_36800U.pdf?source=pqars

https://pmjdy.gov.in/

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2287200&reg=1&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2287200&reg=48&lang=2

શિક્ષણ મંત્રાલય

https://diksha.gov.in/data/

https://swayam.gov.in/

https://dashboard.udiseplus.gov.in/#

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/1711/AS444.pdf?source=pqals

PIB બેકગ્રાઉન્ડર્સ

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=158809&ModuleId=3&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=157341&ModuleId=3&reg=3&lang=1

ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલય

https://lokos.dord.gov.in/home#/

https://pmgsy.dord.gov.in/dbweb

https://x.com/MoRD_GoI/status/2063930187511922850

https://dashboard.dord.gov.in/dashboardnew/mgnrega.aspx

https://pmayg.gov.in/netiay/PBIDashboard/PMAYGDashboard.aspx

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2297790&reg=48&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2288999&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2290658&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2112680&reg=48&lang=2

પંચાયતી રાજ મંત્રાલય

https://x.com/mopr_goi/status/2067496574595575823

શ્રમ અને રોજગાર મંત્રાલય

https://eshram.gov.in//dashboard

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2293891&reg=48&lang=1

MSME મંત્રાલય

https://pmvishwakarma.gov.in/

આદિજાતિ બાબતોનું મંત્રાલય

https://pmagy.gov.in/

https://nests.tribal.gov.in/

https://dashboard.tribal.gov.in/

https://dbttribal.gov.in/PrePostRPT.aspx?Ret=VGB==

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2286362&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2209488&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2253348&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2294712&reg=6&lang=1

પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય

https://www.pmuy.gov.in/index.aspx

નીતિ આયોગ

https://niti.gov.in/sites/default/files/2026-05/School-Education-System-in-India.pdf

PDF જોવા માટે અહીં ક્લિક કરો

પીઆઈબી સંશોધન

 

SM/BS/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com

(रिलीज़ आईडी: 2298791) आगंतुक पटल : 20