વસ્તી ગણતરી 2027નો પ્રથમ તબક્કો એટલે કે, હાઉસલિસ્ટિંગ અને હાઉસિંગ સેન્સસ (મકાનની યાદી અને મકાનની વસ્તી ગણતરી) 31 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં પહેલેથી જ પૂર્ણ થઈ ગયો છે. બાકીના રાજ્યોમાં વસ્તી ગણતરીનો પ્રથમ તબક્કો સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધીમાં પૂર્ણ થવાનો નિર્ધારિત છે. વધુમાં, ભારતના ગેઝેટમાં 3 ઓગસ્ટ, 2026 ની અધિસૂચના મુજબ, વસ્તી ગણતરીનો બીજો તબક્કો એટલે કે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ લડ અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ જમ્મુ અને કાશ્મીરના બરફાચ્છાદિત બિન-સમકાલીન વિસ્તારોમાં તથા હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડ રાજ્યોના બરફાચ્છાદિત બિન-સમકાલીન વિસ્તારોમાં વસ્તી ગણતરી 1 સપ્ટેમ્બર, 2026 થી 30 સપ્ટેમ્બર, 2026 દરમિયાન 1 ઓક્ટોબર, 2026 થી 5 ઓક્ટોબર, 2026 ના રિવિઝનલ રાઉન્ડ સાથે હાથ ધરવામાં આવશે. 17 ઓગસ્ટ, 2026 થી 31 ઓગસ્ટ, 2026 સુધી સ્વ-ગણતરી (self-enumeration) માટેનો વિકલ્પ પણ રહેશે.

ડેટા એકત્રીકરણ માટેની મોબાઈલ એપ્લિકેશન્સ અને સેન્સસ મેનેજમેન્ટ એન્ડ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ (CMMS) પોર્ટલ સહિતના અન્ય ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ વસ્તી ગણતરી 2027 ના પ્રથમ તબક્કાના સંચાલન માટે તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે. વસ્તી ગણતરીમાં પ્રથમ વખત ઓનલાઈન વેબ પોર્ટલ દ્વારા ઉત્તરદાતાઓને સ્વ-ગણતરીની સુવિધા પણ આપવામાં આવી છે. વસ્તી ગણતરીના બીજા તબક્કા માટેના ડિજિટલ સાધનો વિકસાવવામાં આવ્યા છે.

રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની સરકારોના સંકલનમાં, અધિસૂચિત સમયપત્રક અનુસાર, વસ્તી ગણતરી 2027ના પ્રથમ તબક્કા માટે માસ્ટર ટ્રેનર્સ, ફિલ્ડ ટ્રેનર્સ, ગણતરીકારો (Enumerators), સુપરવાઇઝર્સ વગેરેની તાલીમ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે/પ્રગતિમાં છે.

અત્યાર સુધીમાં, વસ્તી ગણતરીના કર્મચારીઓની તાલીમ, માનવબળ સહાય, તકનીકી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, વસ્તી ગણતરીના કર્મચારીઓને માનદ વેતનની ચુકવણી વગેરે માટે રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને કુલ ₹4102 કરોડની રકમ પહેલેથી જ મુક્ત કરવામાં આવી છે.

આ માહિતી ગૃહ મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી શ્રી નિત્યાનંદ રાય દ્વારા રાજ્યસભામાં એક પ્રશ્નના લેખિત જવાબમાં આપવામાં આવી હતી.

SM/BS/JD