નાવિકો, શિપિંગ કંપનીઓ, બંદરો અને અન્ય મેરિટાઇમ હિતધારકો માટે સેવાઓને એકીકૃત કરતા એક વ્યાપક ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ, ઈ-સમુદ્ર (E-Samudra) ના લોન્ચિંગ સાથે ભારતે મેરિટાઇમ ગવર્નન્સના ડિજિટાઇઝેશન તરફ એક મોટું પગલું ભર્યું છે, સાથે જ નાવિકોના કલ્યાણ, સુરક્ષા અને સેવા વિતરણને મજબૂત કરવા માટે શ્રેણીબદ્ધ સુધારાઓની જાહેરાત કરી છે.

કેન્દ્રીય બંદર, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રી (MoPSW), સર્બાનંદ સોનોવાલે મુંબઈમાં યોજાયેલા અને મંત્રાલય હેઠળના ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ મેરિટાઇમ એડમિનિસ્ટ્રેશન (DGMA) દ્વારા આયોજિત "નાવિક સુરક્ષા, સલામતી અને કલ્યાણ અને ઈ-સમુદ્રનું ઉદ્ઘાટન" પરના રાષ્ટ્રીય હિતધારક સંવાદ દરમિયાન આ પ્લેટફોર્મનું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું.

ઈ-સમુદ્રની સાથે, DGMA એ મેરિટાઇમ એડમિનિસ્ટ્રેશનને આધુનિક બનાવવા અને નાવિકોના કલ્યાણમાં સુધારો કરવાના ઉદ્દેશ્યથી શ્રેણીબદ્ધ પહેલો રજૂ કરી હતી. આમાં તાજેતરમાં લોન્ચ કરાયેલ e-NAVIK 24×7 ગ્રીવન્સ રેડ્રેસલ સિસ્ટમ, આગામી સીફેરર ટ્રેકિંગ ડેશબોર્ડ, ડિજિટલ સીફેરર્સ એમ્પ્લોયમેન્ટ એગ્રીમેન્ટ (d-SEA) અને સીફેરર્સ વેલફેર ફંડ સોસાયટી (SWFS) હેઠળ મજબૂત કલ્યાણકારી પગલાંનો સમાવેશ થાય છે.

સભાને સંબોધતા સોનોવાલે જણાવ્યું હતું કે પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતના મેરિટાઇમ ક્ષેત્રનું પરિવર્તન નાવિકોને દેશની લાંબા ગાળાની વૃદ્ધિ વ્યૂહરચનાના કેન્દ્રમાં રાખે છે.

"પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના દૂરંદેશી નેતૃત્વ હેઠળ, ભારત મેરિટાઇમ ઇન્ડિયા વિઝન 2030 અને મેરિટાઇમ અમૃત કાલ વિઝન 2047 દ્વારા મેરિટાઇમ ક્ષેત્રના મહત્વાકાંક્ષી પરિવર્તનને અનુસરી રહ્યું છે. નાવિકો આ યાત્રાના હૃદયમાં રહેલા છે. અમારી પ્રતિબદ્ધતા સ્પષ્ટ છે: દરેક ભારતીય નાવિક સુરક્ષિત, આદરણીય અને સમર્થિત હોવો જોઈએ. જેમ જેમ ભારત વૈશ્વિક મેરિટાઇમ પાવર તરીકે પોતાના સ્થાનને મજબૂત કરી રહ્યું છે, તેમ આપણે એ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ કે જેઓ આ વૃદ્ધિને બળ આપે છે તેઓ ભયમુક્ત, સુરક્ષિત રીતે અને ગૌરવ સાથે કામ કરે," સર્બાનંદ સોનોવાલે જણાવ્યું હતું.

ભારતની વધતી જતી મેરિટાઇમ ક્ષમતાઓને રેખાંકિત કરતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે દેશ વૈશ્વિક સ્તરે નાવિકોનો બીજો સૌથી મોટો સપ્લાયર બનીને ઉભર્યો છે અને વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે ભારત ટૂંક સમયમાં વિશ્વનો સૌથી મોટો સપ્લાયર બની જશે. તેમણે એ પણ નોંધ્યું કે ભારત વિશ્વનું અગ્રણી શિપ રિસાયક્લિંગ ડેસ્ટિનેશન બની ગયું છે અને વિશ્વના ટોચના પાંચ શિપબિલ્ડિંગ રાષ્ટ્રોમાં પોતાને સ્થાન આપવા માટે કામ કરી રહ્યું છે.

ડિજિટલ પ્લેટફોર્મના લોન્ચિંગ પર સર્બાનંદ સોનોવાલે જણાવ્યું હતું કે, "ઈ-સમુદ્ર એ માત્ર એક ટેકનોલોજી પ્લેટફોર્મ નથી; તે મેરિટાઇમ ગવર્નન્સને સરળ, વધુ પારદર્શક અને વધુ હિતધારક-કેન્દ્રીય બનાવવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. ટેકનોલોજી ત્યારે જ અર્થપૂર્ણ બને છે જ્યારે તે લોકોના જીવનમાં સુધારો કરે. ઈ-સમુદ્ર દ્વારા, અમે અમારા નાવિકો માટે ઇઝ ઓફ લિવિંગ (Ease of Living) અને મેરિટાઇમ ક્ષેત્ર માટે ઇઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસ (Ease of Doing Business) સુનિશ્ચિત કરી રહ્યા છીએ."

MoPSW ના સચિવ વિજય કુમારે જણાવ્યું હતું કે ભારતની મેરિટાઇમ નીતિ હવે ત્રણ સ્તંભો પર આધારિત છે, મરચન્ટ શિપિંગ એક્ટ, 2025, જે નાવિકોને મુખ્ય કામદારો (Key Workers) તરીકે માન્યતા આપે છે, મેરિટાઇમ અમૃત કાલ વિઝન 2047, અને મિનિમમ ગવર્નમેન્ટ, મેક્સિમમ ગવર્નન્સનો સિદ્ધાંત.

આ કાર્યક્રમમાં મેરિટાઇમ ઉદ્યોગના પ્રતિનિધિઓ, નાવિક સંગઠનો, ભરતી અને પ્લેસમેન્ટ એજન્સીઓ, મેરિટાઇમ તાલીમ સંસ્થાઓ, જહાજ માલિકો, સરકારી એજન્સીઓ અને દેશભરના મેરિટાઇમ વ્યાવસાયિકો એકઠા થયા હતા.

"ઈ-સમુદ્ર એન્ડ-ટુ-એન્ડ વર્કફ્લો, ઓનલાઈન ચુકવણીઓ, રિયલ-ટાઈમ ટ્રેકિંગ અને ડિજિટલી જારી કરાયેલા પ્રમાણપત્રો સાથે મેરિટાઇમ સેવાઓને સિંગલ ડિજિટલ વિન્ડોમાં લાવશે. અમારો ઉદ્દેશ્ય માત્ર પ્રક્રિયાઓને ઓનલાઈન કરવાનો નથી, પરંતુ તેમને અનુમાનિત, પારદર્શક અને સમયબદ્ધ બનાવવાનો છે," કુમારે જણાવ્યું હતું.

ભારતનું સક્રિય નાવિક કાર્યબળ 2013 માં લગભગ 1.03 લાખથી વધીને 2025 માં 3.23 લાખથી વધુ થઈ ગયું છે, જે દેશના ઝડપથી વિસ્તરતા મેરિટાઇમ કાર્યબળ માટે ડિજિટલ સેવા વિતરણ, નિયમન અને કલ્યાણને મજબૂત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે.

ડિરેક્ટર જનરલ ઓફ મેરિટાઇમ એડમિનિસ્ટ્રેશન શ્યામ જગન્નાથને ઈ-સમુદ્રને એક પરિવર્તનકારી પ્લેટફોર્મ તરીકે વર્ણવ્યું જે મેરિટાઇમ એડમિનિસ્ટ્રેશનને ભૌતિક ઓફિસ-આધારિત મોડેલમાંથી ડિજિટલ ફર્સ્ટ અને ફેસલેસ ગવર્નન્સ તરફ સ્થાનાંતરિત કરે છે.

"ઈ-સમુદ્ર મેરિટાઇમ એડમિનિસ્ટ્રેશનને ભૌતિક ઓફિસ-આધારિત મોડેલમાંથી એકીકૃત ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમમાં રૂપાંતરિત કરે છે. તે ડિજિટલ ફર્સ્ટ અને ફેસલેસ ગવર્નન્સ તરફના સંક્રમણનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે જહાજ પર સવાર નાવિક સરકારી સેવાઓનો લાભ કિનારા પર બેઠેલી વ્યક્તિ જેટલી જ સરળતાથી મેળવી શકે," તેમણે જણાવ્યું હતું.

આ કાર્યક્રમમાં વૈશ્વિક શિપિંગને અસર કરતી તાજેતરની ભૌગોલિક રાજકીય વિક્ષેપો સામે DGMA ની પ્રતિક્રિયા પર પણ પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો. મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, DGMA એ 16,000 થી વધુ કોલ્સનું નિરીક્ષણ કર્યું, 40,000 થી વધુ સંચાર સંભાળ્યા, અને વિદેશ મંત્રાલય, ભારતીય મિશનો, ભારતીય નૌકાદળ, જહાજ માલિકો અને અન્ય મેરિટાઇમ હિતધારકો સાથેના સંયુક્ત પ્રયાસો દ્વારા 4,000 થી વધુ ફસાયેલા ભારતીય નાવિકોના સુરક્ષિત સ્વદેશ વાપસીનું સંકલન કર્યું.

અધિકારીઓએ ‘સાગર મેં યોગ’ જેવી પહેલો પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો, જેનો હેતુ સમુદ્રી કર્મચારીઓના શારીરિક અને માનસિક સ્વાસ્થ્યને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. તેમજ ‘સાગર મેં સન્માન’ પહેલનો ઉદ્દેશ મહિલા સમુદ્રી કર્મચારીઓ માટે તકો અને સહાયને વધુ મજબૂત બનાવવાનો છે. મંત્રાલયે જણાવ્યું કે, તાજેતરના વર્ષોમાં મહિલા સમુદ્રી કર્મચારીઓની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે, જે દરિયાઈ ક્ષેત્રના કાર્યબળમાં વધતી સર્વસમાવેશકતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

કાર્યક્રમ દરમિયાન, સોનોવાલે ભરતી અને પ્લેસમેન્ટ સેવાઓના પ્રતિનિધિઓ, મેરિટાઇમ હિતધારકો, કેડેટ્સ અને યુવા મેરિટાઇમ વ્યાવસાયિકો સાથે પણ સંવાદ કર્યો હતો, જેમાં ભરતી, રોજગાર, કલ્યાણ, નિયામક અનુપાલન અને કારકિર્દી વિકાસ સંબંધિત મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. તેમણે ભારતીય નાવિકોની આગામી પેઢીને સલામતી, વ્યવસાયિકતા, ગૌરવ અને સતત શિક્ષણના મૂલ્યોને જાળવી રાખવા વિનંતી કરી હતી અને તેમને સરકારના સતત સમર્થનની ખાતરી આપી હતી.

ઈ-સમુદ્રનું લોન્ચિંગ ટેકનોલોજી-સક્ષમ, પારદર્શક અને નાગરિક-કેન્દ્રીય મેરિટાઇમ ગવર્નન્સ તરફ ભારતના સંક્રમણમાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ છે. સામાન્ય ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર બહુવિધ સેવાઓને એકીકૃત કરીને, સરકાર સેવા વિતરણમાં સુધારો કરવા, અનુપાલનનો બોજ ઘટાડવા, પારદર્શિતા મજબૂત કરવા અને વૈશ્વિક સ્તરે અગ્રણી મેરિટાઇમ રાષ્ટ્ર તરીકે ભારતના સ્થાનને પુનર્જીવિત કરવાની અપેક્ષા રાખે છે.

SM/BS/JD