પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં કેન્દ્રીય કેબિનેટે રૂ. 23,731 કરોડના કુલ ખર્ચ સાથે રાષ્ટ્રીય સર્ક્યુલર બાયોએનર્જી સ્કીમ 'GOBARdhan' ને મંજૂરી આપી છે.

GOBARdhan એ ભારતની સ્વચ્છ ઊર્જા યાત્રામાં એક નિર્ણાયક ક્ષણ છે. તે દેશના વિપુલ પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ કૃષિ અવશેષો, ગાયના છાણ, પ્રેસ મડ, મ્યુનિસિપલ જૈવિક કચરો અને અન્ય બાયોમાસ સંસાધનોને સ્વચ્છ બળતણ, જૈવિક ખાતર, ગ્રામીણ આવક અને રાષ્ટ્રીય આર્થિક મૂલ્યમાં રૂપાંતરિત કરશે.

આ યોજના નાણાકીય વર્ષ 2026-27થી નાણાકીય વર્ષ 2035-36 સુધી અમલમાં મૂકવામાં આવશે અને તે સંકુચિત બાયોગેસ (CBG) ને ભારતના ભવિષ્યના ઊર્જા મિશ્રણના મુખ્ય સ્તંભ તરીકે સ્થાપિત કરશે.

ખાતરીપૂર્વકની માંગ, નફાકારક અને સ્થિર ભાવો, મૂડી સહાય, પાઇપલાઇન માળખું, ક્રેડિટ સપોર્ટ અને ટેકનોલોજી વિકાસ દ્વારા, GOBARdhan ભારતના CBG ક્ષેત્રને રાષ્ટ્રીય સ્તરે લઈ જવા માટે જરૂરી મજબૂત અને અનુમાનિત માળખું પૂરું પાડશે.

આ યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય ઘરેલું સંકુચિત બાયોગેસ (CBG) ઉત્પાદનમાં લગભગ દસ ગણો વધારો કરવાનો, મોટા પાયે ખાનગી રોકાણને એકત્રિત કરવાનો અને સમગ્ર દેશમાં એક વાઇબ્રન્ટ સર્ક્યુલર બાયોઇકોનોમી બનાવવાનો છે.

તે સરકારના સ્પષ્ટ વિઝનને પ્રતિબિંબિત કરે છે:

ભારતનો કચરો ભારતના વિકાસને ગતિ આપશે.

ભારતના ગામડાઓ સ્વચ્છ ઊર્જા ઉત્પાદનના કેન્દ્રો બનશે.

ભારતના ખેડૂતો દેશની ઊર્જા સુરક્ષામાં ભાગીદાર બનશે.

મજબૂત પાયાથી રાષ્ટ્રીય સ્તર સુધી:

છેલ્લાં કેટલાક વર્ષોમાં, ભારત સરકારે સસ્ટેનેબલ અલ્ટરનેટિવ ટુવર્ડ્સ અફોર્ડેબલ ટ્રાન્સપોર્ટેશન (SATAT) પહેલ, જૈવિક ખાતર માટે માર્કેટ ડેવલપમેન્ટ આસિસ્ટન્સ (MDA) સ્કીમ, બાયોમાસ એગ્રીગેશન મશીનરી (BAM) સ્કીમ, ડેવલપમેન્ટ ઓફ પાઇપલાઇન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (DPI) સ્કીમ અને રાષ્ટ્રીય બાયોએનર્જી પ્રોગ્રામ હેઠળ CBG પ્લાન્ટ માટે સેન્ટ્રલ ફાઇનાન્સિયલ આસિસ્ટન્સ (CFA) દ્વારા CBG ક્ષેત્રનો પાયો પદ્ધતિસર રીતે બનાવ્યો છે.

આ પહેલોએ મળીને 200થી વધુ CBG પ્લાન્ટ્સ ચાલુ કરવા સક્ષમ બનાવ્યા છે, ઉત્પાદન અને ખરીદી પ્રણાલીઓ સ્થાપિત કરી છે, જૈવિક ખાતર મૂલ્ય શ્રૃંખલાને મજબૂત કરી છે અને ફીડસ્ટોક તથા ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં CBGની ક્ષમતા દર્શાવી છે.

GOBARdhan હવે આ પ્રગતિને આગલા સ્તરે લઈ જાય છે. પેટ્રોલિયમ અને નૈસર્ગિક ગેસ મંત્રાલય દ્વારા સંચાલિત, આ યોજના સમગ્ર CBG મૂલ્ય શ્રૃંખલામાં એક એકીકૃત પ્લેટફોર્મ બનાવે છે. આનાથી ઝડપી અમલીકરણ, મજબૂત પ્રોજેક્ટ અર્થશાસ્ત્ર અને રોકાણકારો, ધિરાણકર્તાઓ તથા ડેવલપર્સ માટે વધુ નિશ્ચિતતા સક્ષમ બનશે.

ભારત માટે એક વ્યૂહાત્મક તક:

કુદરતી ગેસ માટે ભારતની માંગ પરિવહન, ઘરો, ઉદ્યોગ અને વ્યાપારી ક્ષેત્રોમાં વિસ્તરી રહી છે. CBG ઘરેલું નવીનીકરણીય ઉત્પાદન દ્વારા આ માંગના વધતા હિસ્સાને પૂર્ણ કરી શકે છે, ઊર્જા સ્થિતિસ્થાપકતાને મજબૂત કરી શકે છે અને આયાતી અશ્મિભૂત ઇંધણ પરની નિર્ભરતા ઘટાડી શકે છે.

CBG રાસાયણિક રીતે કુદરતી ગેસની સમકક્ષ છે અને તેને હાલના ગેસ ઇકોસિસ્ટમમાં સીમલેસ રીતે સંકલિત કરી શકાય છે. તેથી તે નવીનીકરણ ઇંધણના લાભોને ભારતની વિસ્તરતી ગેસ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની પહોંચ અને ઉપયોગિતા સાથે જોડે છે.

દરેક CBG પ્લાન્ટ કૃષિ અવશેષો, ગાયના છાણ અને અન્ય જૈવિક સંસાધનોની આસપાસ સ્થાનિક સર્ક્યુલર ઇકોનોમી પણ બનાવે છે. તે સ્વચ્છ કચરાના સંચાલન અને ગ્રીનહાઉસ ગેસના ઓછા ઉત્સર્જનને ટેકો આપવાની સાથે ફીડસ્ટોક સપ્લાય, પરિવહન, પ્લાન્ટ કામગીરી અને જૈવિક ખાતર ઉત્પાદનમાં તકો ઊભી કરે છે.

GOBARdhan હેઠળ છ ગ્રોથ એન્જિન

ઘટક 1: ખાતરીપૂર્વકની CBG ખરીદી

GOBARdhan ઉત્પાદકો માટે એક વિશ્વસનીય અને અનુમાનિત બજાર પૂરું પાડવા માટે સમર્પિત CBG ઓફટેક એશ્યોરન્સ ફ્રેમવર્ક સ્થાપિત કરે છે. સિટી ગેસ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સંસ્થાઓ દ્વારા કરવામાં આવતી ખરીદી CNG (ટ્રાન્સપોર્ટ) અને PNG (ડોમેસ્ટિક) વિભાગોમાં નાણાકીય વર્ષ 2026-27માં 3%, નાણાકીય વર્ષ 2027-28માં 4% અને નાણાકીય વર્ષ 2028-29થી આગળ 5% ના સૂચિત CBG ઓબ્લિગેશન ટ્રેજેક્ટરીને પ્રાપ્ત કરવામાં સપોર્ટ કરશે.

આ માળખું બ્લેન્ડિંગ ઓબ્લિગેશનને ઉદ્યોગ માટે સ્પષ્ટ, લાંબા ગાળાના માંગના સંકેતમાં રૂપાંતરિત કરે છે. CGD નેટવર્ક્સ પર સતત અમલીકરણથી પ્રોજેક્ટ બેંકેબિલિટીમાં સુધારો થશે, ક્ષમતા ઉપયોગને ટેકો મળશે અને લાંબા ગાળાના ખાનગી રોકાણને પ્રોત્સાહન મળશે.

ઘટક 2: સ્થિર CBG ભાવ માળખું

GOBARdhan સરકાર દ્વારા ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવતા પ્રાઇસિંગ ફ્રેમવર્ક દ્વારા સપોર્ટેડ પ્રતિ મેટ્રિક મિલિયન બ્રિટિશ થર્મલ યુનિટ (MMBTU) રૂ. 2,110 નો સ્થિર વહીવટી CBG ભાવ રજૂ કરે છે. આ માળખું લાંબા ગાળાની આવકની સ્પષ્ટતા પ્રદાન કરે છે, તેમજ સરકારના સહયોગ અને બજાર આધારિત ખર્ચ-વહેંચણી પદ્ધતિના સંયોજન દ્વારા ગ્રાહકો માટે પરવડે તેવા ભાવનું રક્ષણ કરે છે.

ઓછામાં ઓછા દસ વર્ષના ક્ષિતિજ સાથે, પ્રાઇસિંગ ફ્રેમવર્ક ઉત્પાદકોને ટકાવી શકાય તેવી આવકની નિશ્ચિતતા, વ્યાવસાયિક રીતે આકર્ષક વળતર અને રોકાણ તથા ક્ષમતા વિસ્તરણ માટે એક મજબૂત વ્યવસાયિક કેસ પૂરો પાડશે.

ઘટક 3: મૂડી સહાય

પાત્ર ગ્રીનફિલ્ડ CBG પ્રોજેક્ટ્સને સ્થાપિત CBG ક્ષમતાના પ્રતિ ટન પ્રતિ દિન (TPD) રૂ. 2 કરોડ સુધીની મૂડી સહાય મળશે.

આ સપોર્ટ કોર પ્લાન્ટ મશીનરીથી આગળ વધીને ફીડસ્ટોક એગ્રીગેશન, જૈવિક ખાતર પ્રોસેસિંગ અને વેલ્યુ એડિશન માટેના નિર્ણાયક મૂલ્ય-શ્રૃંખલા એસેટ્સ સુધી વિસ્તરે છે. તેમની ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારતા બ્રાઉનફિલ્ડ પ્રોજેક્ટ્સ પણ પાત્ર બનશે.

આ ઘટક પ્રારંભિક મૂડી બોજ ઘટાડશે, નાણાકીય સમાપ્તિને ઝડપી બનાવશે અને ખાનગી ડેવલપર્સ, MSMEs, સહકારી મંડળીઓ અને ગ્રામીણ ઉદ્યોગસાહસિકો દ્વારા ભાગીદારીનો વિસ્તાર કરશે.

ઘટક 4: પાઇપલાઇન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો વિકાસ

આ યોજના CBG પ્લાન્ટ્સને ટ્રંક પાઇપલાઇન્સ અને સિટી ગેસ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન નેટવર્ક્સ સાથે જોડતા ક્લસ્ટર-આધારિત અને સ્ટેન્ડઅલોન પાઇપલાઇન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બંનેને ટેકો આપે છે. વધુ પાઇપલાઇન કનેક્ટિવિટી ઇવેક્યુએશન ખર્ચ ઘટાડશે, વિશ્વસનીયતામાં સુધારો કરશે, બજારની પહોંચ વિસ્તરશે અને ઉત્પાદિત ઘરેલું CBGના ઉચ્ચ ઉપયોગને સક્ષમ બનાવશે.

ઘટક 5: ક્રેડિટ ગેરંટી સપોર્ટ

સમર્પિત ક્રેડિટ ગેરંટી વ્યવસ્થા ધિરાણકર્તાના આત્મવિશ્વાસને મજબૂત કરશે અને પાત્ર MSME-આધારિત CBG પ્રોજેક્ટ્સમાં સંસ્થાકીય ધિરાણના પ્રવાહને વિસ્તારશે.

ધિરાણ જોખમનો એક ભાગ વહેંચીને, આ વ્યવસ્થા પરવડે તેવા ફાઇનાન્સ સુધી પહોંચમાં સુધારો કરશે, કોલેટરલ જરૂરિયાતો ઘટાડશે અને ઝડપી પ્રોજેક્ટ વિકાસને ટેકો આપશે.

આનાથી MSMEs, મહિલા ઉદ્યોગસાહસિકો અને પ્રથમ વખતના ડેવલપર્સ દ્વારા ભાગીદારી વધશે, જે વ્યાપક, સ્પર્ધાત્મક અને સાહસિક CBG ઉદ્યોગ બનાવવામાં મદદ કરશે.

ઘટક 6: CBG ઇકોસિસ્ટમ ચેલેન્જ ફંડ

GOBARdhan જિલ્લા સ્તરે અમલીકરણને ઝડપી બનાવવા અને સમગ્ર CBG ઇકોસિસ્ટમમાં સ્થાનિક મૂલ્ય શ્રૃંખલાઓને મજબૂત કરવા માટે એક સમર્પિત CBG ઇકોસિસ્ટમ ચેલેન્જ ફંડ સ્થાપિત કરે છે.

આ ફંડ ફીડસ્ટોક સંસાધન મૂલ્યાંકન અને મેપિંગ, ફીડસ્ટોક એગ્રીગેશન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, જિલ્લા સ્તરીય CBG વિકાસ આયોજન, ટેકનોલોજી અપનાવવાની પ્રક્રિયા, પ્રક્રિયા સુધારણા, જૈવિક ખાતરનું વેલ્યુ એડિશન, ક્ષમતા નિર્માણ અને હિતધારકોની જાગરૂકતાને ટેકો આપશે.

અસર:

GOBARdhan ને તાજેતરના વર્ષોમાં સર્જાયેલા મજબૂત ક્ષેત્રીય પાયાને CBGના દેશવ્યાપી સ્કેલ-અપમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે. આ યોજના દ્વારા નીચે મુજબના પરિણામો મળવાની અપેક્ષા છે:

· ઘરેલું CBG ઉત્પાદનમાં લગભગ દસ ગણો વધારો, જે ભારતની ક્લીન ગેસ ઇકોનોમીનો નવો સ્તંભ બનાવશે.

· નવીનીકરણીય વાયુયુક્ત ઇંધણના સ્થાનિક ઉત્પાદનમાં વધારો અને આયાતી અશ્મિભૂત ઇંધણ પરની નિર્ભરતા ઓછી કરીને વધુ ઉર્જા સુરક્ષા.

· મજબૂત પ્રોજેક્ટ વ્યવહાર્યતા, સ્થિર ભાવો અને સંસ્થાકીય નાણાકીય પહોંચમાં સુધારા દ્વારા સપોર્ટેડ ખાનગી રોકાણની નવી લહેર.

· ખેડૂતો, ફીડસ્ટોક એગ્રીગેટર્સ, સહકારી મંડળીઓ અને ગ્રામીણ ઉદ્યોગસાહસિકો માટે આવકની નવી તકો દ્વારા મજબૂત ગ્રામીણ આજીવિકા.

· કૃષિ અવશેષો, ગાયના છાણ, મ્યુનિસિપલ જૈવિક કચરો અને અન્ય બાયોમાસ સંસાધનોના ઉત્પાદક ઉપયોગ દ્વારા વૈજ્ઞાનિક કચરાનું સંચાલન.

· અશ્મિભૂત ઇંધણના સ્થાને અને કાર્બનિક કચરાનો ઉત્પાદક ઉપયોગ કરીને ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જન ઘટાડવું.

· FOM અને LFOM ના વધુ ઉત્પાદન, વેલ્યુ એડિશન અને ઉપયોગ દ્વારા વિશાળ જૈવિક ખાતર અર્થતંત્ર.

· એક રાષ્ટ્રીય માળખું, ડિજિટલ ગવર્નન્સ અને સરળ સંસ્થાકીય વ્યવસ્થાઓ દ્વારા ઝડપી અને સરળ પ્રોજેક્ટ અમલીકરણ.

GOBARdhan એ ભારતના વિપુલ પ્રમાણમાં જૈવિક સંસાધનોને સ્વચ્છ ઊર્જા, ગ્રામીણ સમૃદ્ધિ અને આર્થિક મૂલ્યમાં રૂપાંતરિત કરવા તરફનું એક નિર્ણાયક પગલું છે. ખાતરીપૂર્વકની માંગ, સ્થિર ભાવો, મૂડી સહાય, પાઇપલાઇન કનેક્ટિવિટી, ક્રેડિટ સપોર્ટ અને ઇકોસિસ્ટમ ડેવલપમેન્ટને એક રાષ્ટ્રીય માળખા હેઠળ લાવીને, આ યોજના CBG ને સ્કેલ પર વધવા માટે પરિસ્થિતિઓનું નિર્માણ કરે છે.

પહેલાથી જ પ્રાપ્ત થયેલી પ્રગતિના આધારે, GOBARdhan ભારતની CBG સફરને એક મજબૂત પાયાથી રાષ્ટ્રીય સ્તરે સ્કેલ કરેલા સ્વચ્છ ઊર્જા ઉદ્યોગ તરફ લઈ જશે. તે સરકારની ઊર્જા સુરક્ષા, ખેડૂતો અને ગ્રામીણ સાહસો, વેસ્ટ-ટુ-વેલ્થ, આત્મનિર્ભર ભારત અને વિકસિત ભારતના વિઝન પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

SM/BS/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com