ਸਿਹਤ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲਾ
ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਜਾਂਚ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਉਪਾਅ
ਐੱਫਐੱਸਐੱਸਏਆਈ (FSSAI) ਨੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਟੈਸਟਿੰਗ ਅਤੇ ਕੈਲੀਬ੍ਰੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਤਾ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ 259 ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪੀਲ ਸਬੰਧੀ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ 24 ਰੈਫਰਲ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਧੀਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ
ਐੱਸਓਐੱਫਟੀਈਐੱਲ ਸਕੀਮ ਦੇ ਤਹਿਤ, 47 ਰਾਜ ਖੁਰਾਕ ਜਾਂਚ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉੱਨਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਕਰਕੇ ਢਾਂਚਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ, ਭਾਰੀ ਧਾਤੂ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਦੂਸ਼ਿਤ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ 34 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੂਖਮ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ
"ਫੂਡ ਸੇਫਟੀ ਔਨ ਵ੍ਹੀਲਜ਼" ਨੇ ਭੋਜਨ ਜਾਂਚ, ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਤੱਕ ਵਿਆਪਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ; ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, 305 ਐੱਫਐੱਸਡਬਲਿਊ 35 ਰਾਜਾਂ/ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ
“ਮੈਜਿਕ ਬੌਕਸ” ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾ-ਅਨੁਕੂਲ ਕਿੱਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਮਿਲਾਵਟ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਸਧਾਰਣ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਜਾਂਚ ਵਿਧੀਆਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ
'ਰੈਪਿਡ ਟੈਸਟਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਵਟ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਓ' ਕਿਤਾਬਚੇ ਵਿੱਚ 44 ਅਜਿਹੇ ਟੈਸਟ ਹਨ ਜੋ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਆਇਓਡੀਨ ਟਿੰਚਰ ਵਰਗੇ ਸਧਾਰਣ ਘੋਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ
ਰੈਪਿਡ ਐਨਾਲਿਟੀਕਲ ਫੂਡ ਟੈਸਟਿੰਗ ਕਿੱਟਾਂ ਉੱਨਤ, ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਅਸਾਨ, ਪੋਰਟੇਬਲ ਅਤੇ ਹੈਂਡਹੈਲਡ ਡਿਵਾਈਸਿਸ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੀਲਡ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਟੈਸਟਿੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਧੁਨਿਕ ਉਪਕਰਣ ਜਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਰੀਜੈਂਟ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਫੀਲਡ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਸਕਣ। ਹੁਣ ਤੱਕ 88 ਆਰਏਐੱਫਟੀ ਕਿੱਟਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ
प्रविष्टि तिथि:
31 JUL 2026 2:32PM by PIB Chandigarh
ਫੂਡ ਸੇਫਟੀ ਐਂਡ ਸਟੈਂਡਰਡ ਅਥਾਰਿਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (ਐੱਫਐੱਸਐੱਸਏਆਈ) ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਖਪਤ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਖੁਰਾਕੀ ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨ-ਅਧਾਰਿਤ ਮਾਪਦੰਡ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ, ਸਟੋਰੇਜ, ਵੰਡ, ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਆਯਾਤ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਹੈ। ਫੂਡ ਸੇਫਟੀ ਐਂਡ ਸਟੈਂਡਰਡ ਐਕਟ, 2006 ਨੂੰ ਲਾਗੂਕਰਨਾ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।
ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਟੈਸਟਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਐੱਫਐੱਸਐੱਸਏਆਈ ਨੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਤਾ ਬੋਰਡ ਫਾਰ ਟੈਸਟਿੰਗ ਐਂਡ ਕੈਲੀਬ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲੈਬੋਰਟਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ 259 ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪੀਲ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ 24 ਰੈਫਰਲ ਫੂਡ ਲੈਬਾਰਟਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਮੋਬਾਈਲ ਫੂਡ ਟੈਸਟਿੰਗ ਲੈਬੋਰਟਰੀ (ਐੱਮਐੱਫਐੱਲਟੀ) ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਸਮੇਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਜਾਂਚ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਐੱਸਓਐੱਫਟੀਈਐੱਲ ਸਕੀਮ ਐੱਫਐੱਸਐੱਸਏਆਈਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪਹਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨਾ, ਮਾਈਕ੍ਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫੂਡ ਟੈਸਟਿੰਗ ਵੈਨਾਂ ਨੂੰ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ, 47 ਸਟੇਟ ਫੂਡ ਟੈਸਟਿੰਗ ਲੈਬੋਰਟਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਕਰਕੇ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ, ਭਾਰੀ ਧਾਤੂ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਦੂਸ਼ਿਤ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ 34 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਈਕ੍ਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਐੱਮਐੱਫਟੀਐੱਲ ਜਾਂ "ਫੂਡ ਸੇਫਟੀ ਆਨ ਵ੍ਹੀਲਜ਼" (ਐੱਫਐੱਸਡਬਲਿਊ) ਭੋਜਨ ਦੀ ਜਾਂਚ, ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, 35 ਰਾਜਾਂ/ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 305 ਐੱਫਐੱਸਡਬਲਿਊ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
"ਮੈਜਿਕ ਬੌਕਸ" ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਅਸਾਨ ਟੈਸਟਿੰਗ ਕਿੱਟ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਆਮ ਮਿਲਾਵਟਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਸਰਲ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਟੈਸਟਿੰਗ ਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਭੋਜਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੁੱਧ, ਮਸਾਲੇ, ਤੇਲ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਵਟ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਰੈਪਿਡ ਟੈਸਟ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਾਵਟ ਦੀ ਪਛਾਣ (ਡੀਏਆਰਟੀ) ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ 44 ਟੈਸਟ ਹਨ ਜੋ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਆਇਓਡੀਨ ਟਿੰਚਰ (ਰੰਗੋ) ਵਰਗੇ ਸਧਾਰਣ ਘੋਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਟੈਸਟ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਾਂ, ਤੇਲ ਅਤੇ ਚਰਬੀ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਮਿਠਾਈਆਂ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ, ਮਸਾਲਿਆਂ ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਵੇਦੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਟੈਸਟ (sensory evaluation tests) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਡੀਏਆਰਟੀ ਕਿਤਾਬ ਚਿੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਮਿਲਾਵਟੀ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੈਪਿਡ ਐਨਾਲਿਟੀਕਲ ਫੂਡ ਟੈਸਟਿੰਗ (ਆਰਏਐੱਫਟੀ) ਕਿੱਟਾਂ ਉੱਨਤ, ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਅਸਾਨ, ਪੋਰਟੇਬਲ ਅਤੇ ਹੈਂਡਹੈਲਡ ਡਿਵਾਇਸਿਸ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਉਪਕਰਣਾਂ ਜਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਰੀਜੈਂਟਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੱਕ, 88 ਆਰਏਐੱਫਟੀ ਕਿੱਟਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਕਿੱਟਾਂ ਫੀਲਡ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਆਰਏਐੱਫਟੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਤਾਪਰਾਓ ਜਾਧਵ ਨੇ ਅੱਜ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਿਖਤੀ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।
*******
ਐੱਸਆਰ/ਏਕੇ
HFW/PQ-Measures taken to Strengthen Food Testing System in the country/31 July 2026/4
(रिलीज़ आईडी: 2293211)
आगंतुक पटल : 4