‘পুলিচ’ আৰু ‘ৰাজহুৱা ব্যৱস্থা’ ভাৰতীয় সংবিধানৰ সপ্তম অনুসূচী অনুসৰি ৰাজ্যিক বিষয়। ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহে তেওঁলোকৰ আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থা (এল ই এ)ৰ জৰিয়তে চাইবাৰ জালিয়াতিকে ধৰি অপৰাধ প্ৰতিৰোধ কৰা, ধৰা পেলোৱা, তদন্ত আৰু বিচাৰৰ বাবে মূলতঃ দায়বদ্ধ। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ পদক্ষেপসমূহৰ পৰিপূৰক হিচাপে তেওঁলোকৰ এল ই এসমূহৰ সামৰ্থ্য বিকাশৰ বাবে বিভিন্ন আঁচনিৰ অধীনত বিভিন্ন আঁচনিৰ অধীনত পৰামৰ্শ আৰু আৰ্থিক সাহায্য প্ৰদান কৰে।

চাইবাৰ বিত্তীয় জালিয়াতিকে ধৰি চাইবাৰ অপৰাধৰ সৈতে ব্যাপক আৰু সমন্বিতভাৱে মোকাবিলা কৰাৰ ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰিবলৈ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে এনে পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে য’ত অন্যান্য বিষয়ৰ লগতে তলত উল্লেখ কৰাসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে:

গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ে দেশৰ সকলো ধৰণৰ চাইবাৰ অপৰাধৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ সংলগ্ন কাৰ্যালয় হিচাপে ‘ভাৰতীয় চাইবাৰ অপৰাধ সমন্বয় কেন্দ্ৰ’ (I4C) স্থাপন কৰিছে, সমন্বয় আৰু ব্যাপক পদ্ধতিৰে।

আই৪চিৰ অংশ হিচাপে ‘ৰাষ্ট্ৰীয় চাইবাৰ অপৰাধ প্ৰতিবেদন পৰ্টেল’ (এনচিআৰপি) (https://cybercrime.gov.in) আৰম্ভ কৰা হৈছে, যাতে জনসাধাৰণে সকলো ধৰণৰ চাইবাৰ অপৰাধৰ সৈতে জড়িত কাণ্ডৰ প্ৰতিবেদন দিব পাৰে, মহিলা আৰু শিশুৰ বিৰুদ্ধে চাইবাৰ অপৰাধৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰি।

আই৪চিৰ অধীনত ‘চিটিজেন ফাইনেন্সিয়েল চাইবাৰ ফ্ৰড ৰিপ’ৰ্ট এণ্ড মেনেজমেণ্ট চিষ্টেম’ (চিএফচিএফআৰএমএছ) ২০২১ চনত বিত্তীয় জালিয়াতিৰ তাৎক্ষণিক ৰিপ’ৰ্ট দিয়াৰ বাবে আৰু প্ৰৱঞ্চকসকলে ধন চাইফন কৰা বন্ধ কৰাৰ বাবে আৰম্ভ কৰা হৈছে। আই৪চিৰ দ্বাৰা পৰিচালিত চিএফচিএফআৰএমএছ অনুসৰি, ৩০.০৬.২০২৬লৈকে, আৰ্থিক পৰিমাণ ৫০.০৬.২০২৬ টকাতকৈ অধিক। ৩২.৮০ লাখৰো অধিক অভিযোগত ১১,১৫৮ কোটি টকা ৰাহি হৈছে। অনলাইন চাইবাৰ অভিযোগ দাখিল কৰাত সহায় লাভৰ বাবে এটা টোল ফ্ৰী হেল্পলাইন নম্বৰ ‘১৯৩০’ কাৰ্যকৰী কৰা হৈছে।

আই৪চিত এটা ষ্টেট অৱ দ্য আৰ্ট, চাইবাৰ জালিয়াতি প্ৰশমন কেন্দ্ৰ (চিএফএমচি) স্থাপন কৰা হৈছে য’ত প্ৰধান বেংক, বিত্তীয় মধ্যস্থতাকাৰী, পেমেণ্ট এগ্ৰিগেটৰ, টেলিকম সেৱা প্ৰদানকাৰী, আইটি মধ্যস্থতাকাৰী আৰু ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ প্ৰতিনিধিয়ে একেলগে কাম কৰি চাইবাৰ অপৰাধৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ তাৎক্ষণিক ব্যৱস্থা আৰু নিৰৱচ্ছিন্ন সহযোগিতাৰে কাম কৰি আছে।

৩০.০৬.২০২৬ তাৰিখলৈকে আৰক্ষী কৰ্তৃপক্ষই জনোৱা অনুসৰি ১৫.৭৫ লাখতকৈ অধিক চিম কাৰ্ড আৰু ৫.৭৭ লাখ আইএমইআই ভাৰত চৰকাৰে ব্লক কৰিছে।

চাইবাৰ অপৰাধীৰ চিনাক্তকৰ্তাৰ সন্দেহযুক্ত পঞ্জীয়ন আই৪চিয়ে যোৱা ১০.০৯.২০২৪ তাৰিখে বেংক/বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ সহযোগত আৰম্ভ কৰিছে। ৩০.০৬.২০২৬ তাৰিখলৈকে বেংকৰ পৰা লাভ কৰা ৩০.৪৮ লাখতকৈ অধিক সন্দেহযুক্ত চিনাক্তকৰ্তা তথ্য আৰু ৩২.০৮ লাখ লেয়াৰ ১ খচ্চৰ একাউণ্ট সন্দেহযুক্ত পঞ্জীয়নৰ অংশগ্ৰহণকাৰী সত্তাসমূহৰ সৈতে ভাগ কৰা হৈছে আৰু ৫০.৫ টকাৰ লেনদেন অস্বীকাৰ কৰা হৈছে। ২৫,৬৯৮ কোটি টকা।

সমনভায়া প্লেটফৰ্মক চাইবাৰ অপৰাধৰ তথ্য বিনিময় আৰু বিশ্লেষণৰ বাবে এল ই এৰ বাবে ব্যৱস্থাপনা তথ্য ব্যৱস্থা (এম আই এছ) প্লেটফৰ্ম, তথ্য ভঁৰাল আৰু সমন্বয় মঞ্চ হিচাপে কাম কৰিবলৈ কাৰ্যকৰী কৰা হৈছে। ই বিভিন্ন ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত চাইবাৰ অপৰাধৰ অভিযোগৰ সৈতে জড়িত অপৰাধ আৰু অপৰাধীৰ বিশ্লেষণ ভিত্তিক আন্তঃৰাজ্যিক সংযোগ প্ৰদান কৰে। ‘প্ৰতিবিম্ব’ মডিউলে অপৰাধীৰ স্থান আৰু অপৰাধৰ আন্তঃগাঁথনিৰ মানচিত্ৰত মেপ কৰি ন্যায়িক বিষয়াসকলক দৃশ্যমানতা প্ৰদান কৰে। এই মডিউলে আই ৪ চি আৰু অন্যান্য ক্ষুদ্ৰ আৰু মজলীয়া উদ্যোগৰ পৰা আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাসমূহে টেকন’-লিগেল সহায় বিচৰা আৰু লাভ কৰাত সহায় কৰে। ইয়াৰ ফলত ২৯,৮৩৭ জনতকৈ অধিক অভিযুক্তক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছে আৰু ২,৩৩,৫৯৩ জনতকৈ অধিক চাইবাৰ ইনভেষ্টিগেচনৰ সহায়ৰ অনুৰোধ কৰা হৈছে।

উপযুক্ত চৰকাৰ বা ইয়াৰ দ্বাৰা তথ্য-প্ৰযুক্তিৰ মধ্যস্থতাকাৰীলৈ জাননী প্ৰেৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া ক্ষিপ্ৰ কৰাৰ বাবে ‘সহযোগ’ পৰ্টেল আৰম্ভ কৰা হৈছে

আই টি আইন, ২০০০ৰ ধাৰা ৭৯ৰ উপ-ধাৰা (৩)ৰ দফা (খ)ৰ অধীনত সংস্থাটোৱে কোনো অবৈধ কাৰ্য্য সংঘটিত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা যিকোনো তথ্য, তথ্য বা যোগাযোগ সংযোগৰ প্ৰৱেশ আঁতৰোৱা বা অক্ষম কৰাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে।

চাইবাৰ অপৰাধৰ তদন্ত, ফৰেনছিক, বিচাৰ আদিৰ জটিল দিশসমূহৰ ওপৰত অনলাইন পাঠ্যক্ৰমৰ জৰিয়তে আৰক্ষী বিষয়া/ন্যায়িক বিষয়াৰ সামৰ্থ্য বিকাশৰ বাবে আই৪চিৰ  অধীনত  মেছিভ অপেন অনলাইন কোৰ্ছেছ(MOOC) প্লেটফৰ্ম অৰ্থাৎ ‘CyTrain’ পৰ্টেল প্ৰস্তুত কৰা হৈছে পঞ্জীয়ন কৰা হৈছে আৰু পৰ্টেলৰ জৰিয়তে ১,৬১,৯৫৭ তকৈ অধিক প্ৰমাণপত্ৰ প্ৰদান কৰা হৈছে।

দেশৰ চাইবাৰ সুৰক্ষাৰ ভাবুকি প্ৰতিহত কৰিবলৈ বিশেষ প্ৰশিক্ষণেৰে সজ্জিত চাইবাৰ কমাণ্ডোৰ বিশেষ শাখা স্থাপনৰ বাবে মাননীয় গৃহমন্ত্ৰী মহোদয়ে যোৱা ১০.০৯.২০২৪ তাৰিখে চাইবাৰ কমাণ্ডো কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰে। এই কাৰ্যসূচীয়ে জটিল তথ্যৰ আন্তঃগাঁথনি সুৰক্ষিত কৰিব পৰা আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় চাইবাৰ সুৰক্ষা প্ৰচেষ্টাক সমৰ্থন কৰিব পৰাকৈ এক নিষ্ঠাবান, দক্ষ কৰ্মশক্তিৰ সৃষ্টিৰ কল্পনা কৰিছে। ২৮১ টা চাইবাৰ কমাণ্ডোৱে সফলতাৰে প্ৰশিক্ষণ সম্পূৰ্ণ কৰিলে।

আই৮চি , গৃহ দপ্তৰে নিয়মিতভাৱে ‘ষ্টেট কনেক্ট’, ‘থানা কনেক্ট’ ‘বেংক কনেক্ট’ আৰু পীৰ লাৰ্নিং ছেছনৰ আয়োজন কৰি উত্তম পদ্ধতিসমূহ ভাগ-বতৰা কৰা, সামৰ্থ্য গঠন বৃদ্ধি কৰা আদিৰ ব্যৱস্থা কৰি আছে।

অত্যাধুনিক ৰাষ্ট্ৰীয়-ডিজিটেল তদন্ত সহায়ক কেন্দ্ৰ (পূৰ্বতে ৰাষ্ট্ৰীয় চাইবাৰ ফৰেনছিক পৰীক্ষাগাৰ নামেৰে জনাজাত

(তদন্ত) {NCFL(I)}) স্থাপন কৰা হৈছে, I4C ৰ অংশ হিচাপে, নতুন দিল্লীত (১৮.০২.২০১৯ তাৰিখে) আৰু অসমত (২৯.০৮.২০২৫ তাৰিখে) ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল আৰক্ষীৰ তদন্তকাৰী বিষয়া (আই অ’)ক প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ৰ চাইবাৰ ফৰেনছিক সহায় আগবঢ়াবলৈ। ৩০.০৬.২০২৬ তাৰিখলৈকে নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয়-ডিজিটেল তদন্ত সহায়ক কেন্দ্ৰই চাইবাৰ অপৰাধৰ সৈতে জড়িত ১৪,০৬৪টাতকৈ অধিক গোচৰত ৰাজ্যিক/কেন্দ্ৰীয়শাসিত এল ই এসমূহক নিজৰ সেৱা আগবঢ়াইছে।

কাৰ্য্যকৰী দক্ষতা আৰু অধিক শক্তিশালী কৰিবলৈ আৰু চাইবাৰ অপৰাধৰ অভিযোগ নিষ্পত্তি কৰাত একাকাৰীতা নিশ্চিত কৰিবলৈ মন্ত্ৰালয়ে এনচিআৰপি-চিএফচিএফআৰএমএছৰ বাবে এক বিস্তৃত মানক পৰিচালনা পদ্ধতি (এছঅ’পি) জাৰি কৰিছে। এছ অ’ পিয়ে এন চি আৰ পিৰ জৰিয়তে লাভ কৰা অভিযোগৰ ভিত্তিত অভিযোগ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ, বেংক সমন্বয়, অভিযোগৰ সমাধান, লিয়েন চিহ্ন আঁতৰোৱা, আৰু সঠিক দাবীদাৰক প্ৰতাৰিত ধন পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে এক প্ৰামাণিক কাঠামো নিৰ্ধাৰণ কৰে। ভুক্তভোগীসকলক প্ৰতাৰিত ধন ক্ষিপ্ৰতাৰে পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে ধন পুনৰুদ্ধাৰ মডিউল আৰু বেংক একাউণ্ট ফ্ৰীজিং আৰু ধনৰ লিয়েন মাৰ্কিঙৰ সৈতে জড়িত অভিযোগসমূহ সময়মতে গুৰুত্ব দিয়াৰ বাবে অভিযোগ নিৰাময় মডিউল, ২০২৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ পৰা কাৰ্যক্ষম কৰা হৈছে

চাইবাৰ অপৰাধৰ সজাগতা অধিক বিয়পাই দিবলৈ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে এনে পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে যিবোৰৰ লগতে অন্যান্য বিষয়সমূহৰ ভিতৰত আছে; কলাৰ টিউন অভিযান, এছএমএছ, আই৪চি ছ’চিয়েল মিডিয়া একাউণ্ট অৰ্থাৎ এক্স (পূৰ্বতে টুইটাৰ) (@CyberDost), ফেচবুক(CyberDostI4C), ইনষ্টাগ্ৰাম (CyberDostI4C),

টেলিগ্ৰাম(cyberdosti4c), এছএমএছ অভিযান, টিভি অভিযান, ৰেডিঅ’ অভিযান, স্কুল অভিযান, চিনেমা হলত বিজ্ঞাপন, চেলিব্ৰিটি এণ্ডাৰছমেণ্ট, আইপিএল অভিযান, একাধিক মাধ্যমত প্ৰচাৰৰ বাবে মাইগভক নিয়োজিত কৰা, ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ সহযোগত চাইবাৰ সুৰক্ষা আৰু সুৰক্ষা সজাগতা সপ্তাহৰ আয়োজন, মেট্ৰ’ ষ্টেচন, ৰে’লৱে ষ্টেচন আৰু সমগ্ৰ বিমানবন্দৰত ডিজিটেল প্ৰদৰ্শন ইত্যাদি।

এই কথা কয় গৃহ মন্ত্ৰালয়ৰ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী শ্ৰীযুত বন্দি সঞ্জয় কুমাৰে লোকসভাত এক প্ৰশ্নৰ লিখিত উত্তৰত উল্লেখ কৰে ।

*****

RK/RR/PR/PS/SC/DM