ટેકનોલોજી-સંચાલિત, ભવિષ્ય માટે તૈયાર હેન્ડલૂમ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલા તરીકે, કેન્દ્રીય કાપડ મંત્રી શ્રી ગિરિરાજ સિંહ 3 ઓગસ્ટ 2026 ના રોજ IIT દિલ્હી ખાતે સેન્ટર ઑફ એક્સેલન્સ ફોર હેન્ડલૂમ ટેકનોલોજી (CoE-HT) નું ઉદ્ઘાટન કરશે. કેન્દ્રીય કાપડ રાજ્ય મંત્રી શ્રી પબિત્રા માર્ગેરિટા, કાપડ સચિવ શ્રીમતી નીલમ શમી રાવ, ડેવલપમેન્ટ કમિશનર (હેન્ડલૂમ) ડૉ. એમ. બીના પણ કાપડ મંત્રાલય અને IIT દિલ્હીના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સાથે ઉદ્ઘાટન સમારોહમાં હાજરી આપશે.

ભારત સરકારના ₹11.99 કરોડના રોકાણ સાથે સ્થાપિત આ સેન્ટર ઑફ એક્સેલન્સનો ઉદ્દેશ્ય ક્ષેત્રની સ્પર્ધાત્મકતા, ટકાઉપણું અને વૈશ્વિક પહોંચને મજબૂત કરવા માટે ભારતના સમૃદ્ધ હેન્ડલૂમ વારસાને અદ્યતન સંશોધન, ઇનોવેશન અને ડિજિટલ ટેકનોલોજી સાથે સાંકળવાનો છે. આ કેન્દ્ર રાષ્ટ્રીય જ્ઞાન અને ઇનોવેશન હબ તરીકે સેવા આપશે, જે હેન્ડલૂમ ક્ષેત્ર માટે અદ્યતન ઉકેલો વિકસાવવા માટે એકેડેમિયા, ઉદ્યોગ, ડિઝાઇનર્સ, ટેકનોલોજિસ્ટ્સ, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને હેન્ડલૂમ સંસ્થાઓને એકસાથે લાવશે. તેના ફોકસ ક્ષેત્રોમાં લૂમ આધુનિકીકરણ અને એર્ગોનોમિક્સ, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, ટકાઉપણું, કાર્યાત્મક ઇનોવેશન, ડિજિટલ નોલેજ સિસ્ટમ્સ અને સાહસિકતાનો સમાવેશ થાય છે.

આગામી પાંચ વર્ષમાં, આ કેન્દ્ર હેન્ડલૂમ જ્ઞાનનું રાષ્ટ્રીય ડિજિટલ રિપોઝિટરી વિકસાવશે, AI-સક્ષમ સાધનો બનાવશે, સુધારેલી લૂમ ટેકનોલોજી વિકસાવશે, પેટન્ટ અને સંશોધનને સુવિધાનજક બનાવશે, સ્ટાર્ટઅપ્સને ઇનક્યુબેટ કરશે, અને દેશભરના વણકરો, ફેકલ્ટી સભ્યો અને હેન્ડલૂમ પ્રોફેશનલ્સને તાલીમ આપશે.

સેન્ટર ઑફ એક્સેલન્સ ફોર હેન્ડલૂમ ટેકનોલોજીનું લોન્ચિંગ ભારતીય વણાટ પરંપરાઓને જાળવી રાખીને હેન્ડલૂમ ક્ષેત્રનું આધુનિકીકરણ કરવાના સરકારના પ્રયાસોમાં એક મહત્વપૂર્ણ માઇલસ્ટોન દર્શાવે છે. સંશોધન, ઇનોવેશન અને સાહસિકતાને પ્રોત્સાહન આપીને, આ કેન્દ્ર એક મજબૂત ઇકોસિસ્ટમ બનાવે તેવી અપેક્ષા છે જે વણકરોને સશક્ત બનાવે છે, ઉત્પાદકતામાં વધારો કરે છે, ટકાઉ પદ્ધતિઓને પ્રોત્સાહન આપે છે અને ઉભરતી સ્થાનિક અને વૈશ્વિક તકો માટે ભારતીય હેન્ડલૂમને સ્થાપિત કરે છે.

ભારતનું હેન્ડલૂમ ક્ષેત્ર 35 લાખથી વધુ વણકરો અને સંલગ્ન કામદારોને આજીવિકા પૂરી પાડે છે, જેમાં મહિલાઓ કાર્યબળના લગભગ 70 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. સદીઓ જૂની વણાટ પરંપરાઓને જાળવી રાખવાની સાથે, આ ક્ષેત્ર ઉત્પાદકતા, ટેકનોલોજી અપનાવવા, ટ્રેસેબિલિટી, પ્રામાણિકતા, ટકાઉપણું અને બજાર સ્પર્ધાત્મકતાને લગતા પડકારોનો પણ સામનો કરે છે. સંશોધન, ઇનોવેશન, ક્ષમતા નિર્માણ અને ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર દ્વારા આ પડકારોને પહોંચી વળવા માટે આ કેન્દ્રની પરિકલ્પના કરવામાં આવી છે.

ઉદ્ઘાટન કાર્યક્રમમાં પાંચ ફ્લેગશિપ પહેલોનું લોન્ચિંગ પણ જોવા મળશે જે પરંપરાને ટેકનોલોજી સાથે જોડવાના કેન્દ્રના વિઝનને પ્રદર્શિત કરે છે:

· હેન્ડલૂમ 4.0 – દરેક લૂમ માટે એક ડિજિટલ સાથી, જે વણકરોને ઉત્પાદકતા અને ટકાઉપણુંનું મૂલ્યાંકન કરવા સક્ષમ બનાવે છે, જે સહકારી મંડળીઓ અને સરકારી એજન્સીઓને સમયસર છેવાડા સુધી સહાય પહોંચાડવામાં મદદ કરે છે.

· હેન્ડલૂમ ઈ-વિદ્યા, એક સમસ્યા-સંબંધિત ડિજિટલ લર્નિંગ અને નોલેજ હબ જે વણકરો, વિદ્યાર્થીઓ અને હેન્ડલૂમ ઇકોસિસ્ટમના અન્ય મુખ્ય હિતધારકો માટે વ્યવહારુ, ક્યુરેટેડ ઉકેલો પૂરા પાડે છે.

· હેન્ડલૂમX, હેન્ડલૂમ વેલ્યુ ચેઇનમાં સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ઇનોવેશન્સને પોષવા માટેનું એક એક્સિલરેટર અને ઇનક્યુબેશન પ્લેટફોર્મ.

· કલાગૃહ હેન્ડલૂમ સ્ટુડિયો (GenZ ડિઝાઇન સ્ટુડિયો), જેનો ઉદ્દેશ્ય ડિજિટલ વિઝ્યુલાઇઝેશન, કસ્ટમાઇઝેશન અને પ્રોડક્ટ ઓથેન્ટિકેશન દ્વારા આગામી પેઢીના ગ્રાહકો સાથે હેન્ડલૂમને જોડવાનો છે.

· થ્રેડ્સ ઑફ વેલર, રીસાયકલ કરાયેલા સંરક્ષણ કાપડને પ્રીમિયમ હેન્ડલૂમ ઉત્પાદનોમાં રૂપાંતરિત કરીને સરક્યુલરિટીને પ્રોત્સાહન આપતી એક પહેલ.

SM/BS/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com