16મી BRICS આરોગ્ય મંત્રીઓની બેઠકના ભાગરૂપે, આજે કન્સલ્ટેટિવ બેઠક (સાઇડ ઇવેન્ટ) "ડિજિટલ હેલ્થ રેકોર્ડ્સથી AI-સક્ષમ હેલ્થકેર સુધી ઇન્ટરઓપરેબલ ડેટા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને રિસ્પોન્સિબલ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ દ્વારા કન્ટિન્યુમ ઓફ કેરને મજબૂત બનાવવું" વિષય પર આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય હેઠળની  નેશનલ હેલ્થ ઓથોરિટી દ્વારા આયોજિત કરવામાં આવી હતી. આ કાર્યક્રમમાં BRICS દેશોના નીતિ નિર્માતાઓ, તકનીકી નિષ્ણાતો અને આરોગ્ય નેતાઓને સીમલેસ, દર્દી-કેન્દ્રિત આરોગ્યસંભાળ પૂરી પાડવામાં ડિજિટલ હેલ્થ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને રિસ્પોન્સિબલ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ની પરિવર્તનકારી ભૂમિકા પર વિચાર-વિમર્શ કરવા માટે એકસાથે લાવવામાં આવ્યા હતા.

આ સંવાદ BRICS હેલ્થ ટ્રેક ટેકનિકલ વર્કિંગ ગ્રુપ 4 (TWG-4) ના 'કન્ટિન્યુમ ઓફ કેર પરના કમ્પેન્ડિયમ' (સંગ્રહ) ના તારણો પર આધારિત હતો, જે સંભાળના વિવિધ સ્તરો, આરોગ્યસંભાળ પ્રદાતાઓ અને BRICS સભ્ય દેશો વચ્ચે સંકલિત અને અવિરત આરોગ્ય સેવા વિતરણના મહત્વ પર ભાર મૂકે છે. સંગ્રહ એ બાબત પર પ્રકાશ પાડે છે કે સંભાળની નિરંતરતા એ એક સમાન નીતિગત ઉદ્દેશ્ય રહેલો છે, પરંતુ તેનો અસરકારક અમલ ઘણીવાર દર્દીની સંભાળ યાત્રા દરમિયાન આરોગ્ય માહિતીના સીમલેસ આદાન-પ્રદાનને સમર્થન આપવા માટે સક્ષમ ઇન્ટરઓપરેબલ ડિજિટલ હેલ્થ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના અભાવને કારણે મર્યાદિત થાય છે.

પોતાના મુખ્ય પ્રબોધનમાં, કેન્દ્રીય આરોગ્ય સચિવ શ્રીમતી પુણ્ય સલિલા શ્રીવાસ્તવે જણાવ્યું હતું કે છેલ્લા બે દિવસમાં થયેલી ચર્ચાઓ સ્થિતિસ્થાપક, સમાન અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર આરોગ્ય પ્રણાલીઓને મજબૂત કરવા માટે BRICS દેશોની સામુહિક પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે આરોગ્ય ક્ષેત્રે સહયોગ એ પરસ્પર શિક્ષણ, વહેંચાયેલ નવીનતા અને સાર્વત્રિક આરોગ્ય કવરેજ (UHC) પ્રાપ્ત કરવાની સામાન્ય પ્રતિબદ્ધતા પર આધારિત BRICS ભાગીદારીના સૌથી મજબૂત સ્તંભોમાંથી એક છે.

સંભાળની નિરંતરતા એ દરેક આરોગ્ય પ્રણાલીના હૃદયમાં રહેલી છે તેના પર ભાર મૂકતા તેમણે કહ્યું કે તમામ દેશો સામેનો મૂળભૂત પડકાર એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે નાગરિકની આરોગ્યસંભાળની યાત્રા—નિવારણ અને નિદાનથી લઈને સારવાર, પુનર્વસન અને લાંબા ગાળાના ફોલો-અપ સુધી—સંસ્થાઓ, પ્રદાતાઓ અને ભૂગોળ વચ્ચે વિભાજિત થવાને બદલે જોડાયેલી રહે. તેમણે અવલોકન કર્યું કે સંભાળની નિરંતરતા એ સાચું માપદંડ છે કે ડિજિટલ હેલ્થ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) નાગરિકોને અર્થપૂર્ણ લાભો પહોંચાડી રહ્યા છે કે નહીં.

કેન્દ્રીય આરોગ્ય સચિવે જણાવ્યું હતું કે કોઈપણ દેશ અલગ રહીને AI-સક્ષમ આરોગ્યસંભાળના ભવિષ્યનું નિર્માણ કરી શકતો નથી, ત્યારે BRICS દેશો મોટી અને વૈવિધ્યસભર વસ્તી, નોંધપાત્ર ગ્રામીણ-શહેરી અસમાનતાઓ, ક્રોનિક અને બિન-ચેપી રોગોનો વધતો બોજ અને મર્યાદિત આરોગ્ય માનવબળ સહિતના સમાન પડકારો ધરાવે છે. તેમણે ઉમેર્યું કે, આ પડકારો સંકલિત અને લોકો-કેન્દ્રિત આરોગ્યસંભાળ વિતરણને મજબૂત કરવા માટે ઇન્ટરઓપરેબલ ડિજિટલ હેલ્થ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને રિસ્પોન્સિબલ AI ને આવશ્યક સાધનો બનાવે છે.

ઇન્ટરઓપરેબલ ડિજિટલ હેલ્થ રેકોર્ડ્સના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડતા તેમણે કહ્યું કે વ્યક્તિની આરોગ્ય યાત્રા વિવિધ પ્રદાતાઓ અને સંસ્થાઓ સુધી વિસ્તરેલી છે, તેથી આરોગ્ય માહિતી વ્યક્તિ સાથે સુરક્ષિત અને સીમલેસ રીતે વહન થાય તે અનિવાર્ય બને છે. ઇન્ટરઓપરેબિલિટી, ઓપન સ્ટાન્ડર્ડ્સ અને મજબૂત ગવર્નન્સ પર નિર્મિત, ડિજિટલ હેલ્થ રેકોર્ડ્સ આરોગ્યસંભાળ પ્રદાતાઓ વચ્ચે માહિતીના અંતરને પૂરવામાં, તબીબી નિર્ણય લેવામાં સુધારો કરવા, સેવાઓના પુનરાવર્તનને ઘટાડવા, રેફરલ્સ અને ફોલો-અપને મજબૂત કરવા અને સંભાળની નિરંતરતા જાળવવામાં મદદ કરે છે.

AI ની ભૂમિકા વિશે વાત કરતાં શ્રીમતી શ્રીવાસ્તવે જણાવ્યું હતું કે, રિસ્પોન્સિબલ AI ક્રોનિક રોગ વ્યવસ્થાપન કાર્યક્રમોમાંથી બહાર નીકળી જવાના જોખમ ધરાવતા દર્દીઓની ઓળખ કરીને, પ્રારંભિક હસ્તક્ષેપોને ટેકો આપીને અને દૂરના તથા સુવિધાવિહોણા વિસ્તારોમાં ફ્રન્ટલાઇન અને કમ્યુનિટી હેલ્થ વર્કર્સને તબીબી નિર્ણય સપોર્ટ પૂરો પાડીને આરોગ્યસંભાળ વિતરણને મજબૂત કરી રહ્યું છે. જોકે, તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે AI તેના નિર્માણ માટેના ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની ગુણવત્તા જેટલું જ અસરકારક છે, અને વિશ્વસનીય, ઇન્ટરઓપરેબલ અને નાગરિક-કેન્દ્રિત ડિજિટલ હેલ્થ સિસ્ટમ્સ AI-સક્ષમ આરોગ્યસંભાળનો પાયો રહેવી જોઈએ.

ભારતના અનુભવને શેર કરતા, કેન્દ્રીય આરોગ્ય સચિવે આરોગ્ય માટે ફેડરેટેડ ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવવા માટે આયુષ્માન ભારત ડિજિટલ મિશન (ABDM) હેઠળ થયેલી પ્રગતિ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે પ્રતિનિધિઓને માહિતગાર કર્યા હતા કે ભારતે 94 કરોડ થી વધુ ABHA (આયુષ્માન ભારત ડિજિટલ એકાઉન્ટ) ID બનાવ્યા છે, 10 લાખ થી વધુ આરોગ્યસંભાળ વ્યાવસાયિકો અને પાંચ લાખથી વધુ આરોગ્ય સુવિધાઓને અનન્ય ડિજિટલ ઓળખ જારી કરી છે, જ્યારે નાગરિકોને સમગ્ર સંભાળ દરમિયાન 100 કરોડ થી વધુ લિંક્ડ ડિજિટલ હેલ્થ રેકોર્ડ્સ સુધી સુરક્ષિત રીતે પહોંચવા માટે સક્ષમ બનાવ્યા છે.

તેમણે આ વર્ષની શરૂઆતમાં AI ઇન્ડિયા ઇમ્પેક્ટ સમિટ દરમિયાન અનાવરણ કરાયેલા ભારતના તાજેતરમાં લોન્ચ કરાયેલા SAHI (Strategic Framework for AI in Healthcare -આરોગ્યસંભાળમાં AI માટે વ્યૂહાત્મક માળખું) નો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જે નૈતિકતા, પારદર્શિતા, સુરક્ષા અને નાગરિકોના વિશ્વાસને સુનિશ્ચિત કરીને આરોગ્યસંભાળ વિતરણને મજબૂત કરવા માટે AI ના જવાબદાર સ્વીકાર માટેનું માળખું પૂરું પાડે છે.

કેન્દ્રીય આરોગ્ય સચિવે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારતનો અનુભવ માત્ર એક મોડેલ તરીકે રજૂ કરવામાં નથી આવી રહ્યો, પરંતુ BRICS માં દર્શાવવામાં આવેલા ઘણા ઉદાહરણોમાંથી એક ઉદાહરણ તરીકે રજૂ કરવામાં આવી રહ્યો છે. તેમણે ઇન્ટરઓપરેબલ ધોરણો, ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, રિસ્પોન્સિબલ AI માટે ગવર્નન્સ ફ્રેમવર્ક, સાઇબર સિક્યુરિટી, હેલ્થ વર્કફોર્સ કેપેસિટી બિલ્ડિંગ અને સહયોગી સંશોધન તથા નવીનતા પર સભ્ય દેશો વચ્ચે વધુ ગાઢ સહયોગ માટે આહ્વાન કર્યું હતું.

'કન્ટિન્યુમ ઓફ કેર માટે ડિજિટલ હેલ્થ આર્કિટેક્ચર પરના BRICS ટેકનિકલ વર્કિંગ ગ્રુપ-4 કમ્પેન્ડિયમ' ના પ્રકાશનનું સ્વાગત કરતાં તેમણે તેને BRICS દેશોની સામુહિક નિષ્ણાતતા અને નવીનતાને પ્રતિબિંબિત કરતું એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ ગણાવ્યું હતું. તેમણે કમ્પેન્ડિયમ વિકસાવવા માટે તમામ સભ્ય દેશો અને ટેકનિકલ વર્કિંગ ગ્રુપને અભિનંદન આપ્યા હતા, જે દર્શાવે છે કે વિવિધ આરોગ્ય પ્રણાલીઓ હોવા છતાં, BRICS દેશો એકબીજા સાથે જોડાયેલી, સમાન અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર આરોગ્યસંભાળના સમાન વિઝન દ્વારા એકીકૃત છે.

પોતાના સંબોધનના સમાપનમાં શ્રીમતી શ્રીવાસ્તવે જણાવ્યું હતું કે ડિજિટલ હેલ્થ રેકોર્ડ્સ પાયો પૂરો પાડે છે, જ્યારે રિસ્પોન્સિબલ AI વર્તમાન અને ભવિષ્યની પેઢીઓ માટે સંભાળની નિરંતરતાને પુનઃવ્યાખ્યાયિત કરવાની તક આપે છે.

આ પ્રસંગે, નેશનલ હેલ્થ ઓથોરિટી (NHA) ના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ ઓફિસર શ્રી સુનિલ કુમાર બરનવાલે કન્ટિન્યુમ ઓફ કેર માટે ડિજિટલ હેલ્થ આર્કિટેક્ચર પરના BRICS ટેકનિકલ વર્કિંગ ગ્રુપ-4 (TWG-4) કમ્પેન્ડિયમ પર એક વિગતવાર પ્રેઝન્ટેશન આપ્યું હતું, જેમાં તેના મુખ્ય તારણો અને ભલામણોની રૂપરેખા આપી હતી. તેમણે સમજાવ્યું કે કમ્પેન્ડિયમ BRICS દેશોમાં ડિજિટલ હેલ્થ ઇકોસિસ્ટમની વર્તમાન સ્થિતિનું એક વ્યાપક મૂલ્યાંકન પૂરું પાડે છે અને ઇન્ટરઓપરેબલ ડિજિટલ હેલ્થ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર દ્વારા સીમલેસ સંભાળની નિરંતરતા પ્રાપ્ત કરવા માટે જરૂરી નિર્ણાયક ઘટકોની ઓળખ કરે છે.

BRICS દેશોમાં ડિજિટલ હેલ્થ લેન્ડસ્કેપનું તુલનાત્મક વિશ્લેષણ રજૂ કરતાં, શ્રી બરનવાલે દરેક સભ્ય દેશ દ્વારા દર્શાવવામાં આવેલી અનન્ય શક્તિઓ અને નવીનતાઓને રેખાંકિત કરી હતી અને સાથે જ જૂથમાં સામનો કરી રહેલા સમાન પડકારોની પણ ઓળખ કરી હતી. આમાં વિભાજિત આરોગ્ય માહિતી પ્રણાલીઓ, મર્યાદિત ઇન્ટરઓપરેબિલિટી, પ્રદેશો વચ્ચે અસમાન ડિજિટલ પરિપક્વતા, ક્રોનિક અને બિન-ચેપી રોગોનો વધતો બોજ, માનવબળની મર્યાદાઓ અને મજબૂત ડેટા ગવર્નન્સ ફ્રેમવર્કની જરૂરિયાતનો સમાવેશ થાય છે.

તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આરોગ્ય પ્રણાલીઓની વિવિધતા હોવા છતાં, BRICS દેશો એકબીજા સાથે જોડાયેલી, દર્દી-કેન્દ્રિત અને સ્થિતિસ્થાપક આરોગ્યસંભાળ પ્રણાલીઓ બનાવવાની સમાન આકાંક્ષા ધરાવે છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે કમ્પેન્ડિયમ ઇન્ટરઓપરેબલ ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને પ્રોત્સાહન આપીને, ઓપન સ્ટાન્ડર્ડ્સ અપનાવીને, સુરક્ષિત અને સંમતિ-આધારિત ડેટા આદાન-પ્રદાન કરીને અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના જવાબદાર ઉપયોગ દ્વારા સંભાળની નિરંતરતાને મજબૂત કરવા માટે એક વ્યવહારુ માળખું પૂરું પાડે છે.

આ કન્સલ્ટેટિવ બેઠકમાં BRICS સભ્ય દેશો અને ભાગીદાર દેશોના પ્રતિનિધિઓ અને નિષ્ણાતો સાથે ઉચ્ચ-સ્તરીય પેનલ ચર્ચા પણ યોજાઈ હતી, જેમણે ઇન્ટરઓપરેબલ ડિજિટલ હેલ્થ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને રિસ્પોન્સિબલ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ દ્વારા સંભાળની નિરંતરતાને મજબૂત કરવા માટે અનુભવો અને શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓની આપ-લે કરી હતી.

ચર્ચામાં એ બાબત પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો કે વિવિધ આરોગ્યસંભાળ સ્થિતિઓમાં સંભાળની નિરંતરતા સુધારવા માટે દેશો ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરી રહ્યા છે. બ્રાઝિલના પ્રતિનિધિઓએ નેશનલ હેલ્થ ડેટા નેટવર્ક (RNDS) સાથેનો તેમનો અનુભવ શેર કર્યો હતો, જેણે દેશની આરોગ્યસંભાળ ઇકોસિસ્ટમને કાગળ-આધારિત રેફરલ્સમાંથી એકીકૃત રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય માહિતી આદાન-પ્રદાનમાં પરિવર્તિત કરી છે. તેમણે ટેલિહેલ્થ સેવાઓના વિસ્તાર પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જે હવે આશરે 80 ટકા નગરપાલિકાઓ સુધી પહોંચી ગઈ છે, જેનાથી એમેઝોન સહિતના દૂરના અને સુવિધાવિહોણા પ્રદેશોમાં સ્પેશિયાલિસ્ટ આરોગ્યસંભાળ સુધીની પહોંચમાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો છે.

ઇન્ડોનેશિયાના પ્રતિનિધિઓએ હજારો પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રોમાં દેશના ઇન્ટિગ્રેટેડ પ્રાઇમરી હેલ્થ કેર મોડેલના ઝડપી વિસ્તારની રૂપરેખા આપી હતી. તેમણે SATUSEHAT ડિજિટલ હેલ્થ પ્લેટફોર્મના અમલીકરણ પર પણ ચર્ચા કરી હતી, જે કનેક્ટિવિટીના પડકારો હોવા છતાં 17,000 થી વધુ ટાપુઓના ઇન્ડોનેશિયાના ભૌગોલિક રીતે પથરાયેલા દ્વીપસમૂહમાં સંભાળની નિરંતરતાને ટેકો આપવા માટે અનુકૂળ કરવામાં આવ્યું છે.

પેનલે રેખાંકિત કર્યું હતું કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ આરોગ્યસંભાળ વિતરણ સુધારવા માટે અપાર તકો રજૂ કરે છે, ત્યારે તેનો સુરક્ષિત અને અસરકારક ઉપયોગ ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળા, ઇન્ટરઓપરેબલ હેલ્થ ડેટા અને સ્થાનિક રીતે માન્યતાપ્રાપ્ત ક્લિનિકલ પુરાવા પર આધારિત છે. સહભાગીઓએ AI-સક્ષમ આરોગ્યસંભાળ ઉકેલોને વિસ્તૃત કરતા પહેલા BRICS દેશો માટે મજબૂત ગવર્નન્સ ફ્રેમવર્ક, ડેટા ગુણવત્તા, ઇન્ટરઓપરેબિલિટી ધોરણો, માન્યતા પદ્ધતિઓ, સાઇબર સિક્યુરિટી, હેલ્થ વર્કફોર્સ કેપેસિટી બિલ્ડિંગ અને સતત નાણાકીય સહાયમાં રોકાણ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

આ સંવાદે સાર્વત્રિક આરોગ્ય કવરેજને આગળ વધારતી વખતે અને સમગ્ર આરોગ્ય ઇકોસિસ્ટમમાં સંભાળની નિરંતરતાને મજબૂત કરતી વખતે, સ્થિતિસ્થાપક, સમાવેશી અને લોકો-કેન્દ્રિત આરોગ્ય પ્રણાલીઓ બનાવવા માટે ડિજિટલ નવીનતા અને રિસ્પોન્સિબલ AI નો ઉપયોગ કરવાની BRICS દેશોની સામુહિક પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો.

રશિયાના ડેપ્યુટી હેલ્થ મિનિસ્ટર વ્લાદિમીર ઝેલેન્સ્કી; બ્રાઝિલના શ્રી આર્થર ફર્નાન્ડિસ દા સિલ્વા; ઇથોપિયાના ડૉ. હિવોત સોલોમન; ઇન્ડોનેશિયાના ડૉ. હાર્દિત્ય સૂર્યાવંતો; WHO-ઇન્ડિયાના હેલ્થ સિસ્ટમ્સ ટીમના લીડ ડૉ. ગ્રેસ અચુંગુરા; BRICS સભ્ય અને ભાગીદાર દેશોના મંત્રીઓ, વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને પ્રતિનિધિઓએ આ કાર્યક્રમમાં ભાગ લીધો હતો.

IJ/DK/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com