સરકારે નશીલા પદાર્થોની ગેરકાયદેસર હેરફેરને રોકવા અને નિયંત્રિત કરવા માટે વિવિધ પગલાં લીધાં છે. મહત્વપૂર્ણ પગલાં નીચે મુજબ છે: -

(i) નાર્કોટિક્સ કંટ્રોલ બ્યુરો (NCB), ડ્રગ લો એન્ફોર્સમેન્ટ એજન્સીઓ (DLEAs) અને રાજ્ય પોલીસ, નાર્કોટિક ડ્રગ્સ એન્ડ સાયકોટ્રોપિક સબસ્ટન્સ (NDPS) એક્ટ, 1985 હેઠળ અમલીકરણ પ્રવૃત્તિમાં સક્રિયપણે જોડાયેલા છે. આ સંયુક્ત પ્રયાસોના પરિણામે ડ્રગ્સની જપ્તી, કેસોની નોંધણી, ધરપકડ, જપ્ત કરાયેલ ડ્રગ્સનો નિકાલ, ગેરકાયદેસર ખેતીનો નાશ, નાણાકીય તપાસ અને પ્રિવેન્શન ઓફ ઈલિસિટ ટ્રાફિક ઇન નાર્કોટિક ડ્રગ્સ એન્ડ સાયકોટ્રોપિક સબસ્ટન્સ (PITNDPS) એક્ટ, 1988 હેઠળ અટકાયતી પગલાંના સંદર્ભમાં નોંધપાત્ર સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત થઈ છે.

(ii) ગેરકાયદેસર ડ્રગ ટ્રાફિકિંગ અને ડ્રગ્સના દુરુપયોગના પડકારને પહોંચી વળવા માટે, 26 જૂન, 2026 ના રોજ નાર્કોટિક્સ કંટ્રોલ પર વિઝન ડોક્યુમેન્ટ (2026-2029) બહાર પાડવામાં આવ્યું છે, જે 'સમગ્ર સરકાર' (whole-of-government) અને 'સમગ્ર સમાજ' (whole-of-society) અભિગમ સાથે ડ્રગ્સને નિયંત્રિત કરવા માટે વિવિધ સ્ટેકહોલ્ડર્સ દ્વારા પ્રાપ્ત કરવા માટે સ્પષ્ટ પ્રાથમિકતાઓ અને સમયબદ્ધ લક્ષ્યો સાથે 3-વર્ષનો રોડમેપ નિર્ધારિત કરે છે.

(iii) ભારતમાં ડ્રગ ટ્રાફિકિંગ અને ડ્રગ્સના દુરુપયોગને નિયંત્રિત કરવાના ક્ષેત્રમાં સેન્ટ્રલ અને સ્ટેટ ડ્રગ લો એન્ફોર્સમેન્ટ એજન્સીઓ અને અન્ય સ્ટેકહોલ્ડર્સ વચ્ચે વધુ સારા સંકલનને સુનિશ્ચિત કરવા માટે 4-સ્તરીય નાર્કો-કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (NCORD) તંત્રની સ્થાપના કરવામાં આવી છે.

(iv) નાર્કો-ટેરરિઝમના કેસો સહિત મહત્વપૂર્ણ અને અગત્યના ડ્રગ કેસોની તપાસ પર નજર રાખવા માટે DG, NCB ના અધ્યક્ષપદ હેઠળ એક જોઈન્ટ કોઓર્ડિનેશન કમિટી (JCC) ની રચના કરવામાં આવી છે.

(v) તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના DGPs ને રેડ ફ્લેગ ઈન્ડિકેટર્સ (RFI) અને સિન્થેટિક ડ્રગ્સ, ખાસ કરીને મેફેડ્રોન અને ATS ના ગુપ્ત ઉત્પાદન સંબંધિત ઉભરતા જોખમો અંગે બીટ કોન્સ્ટેબલો, ફીલ્ડ ઓફિસરો અને SHOs ને સંવેદનશીલ બનાવવાની વિનંતી કરવામાં આવી છે.

(vi) સંગઠિત સિન્થેટિક ડ્રગ ટ્રાફિકિંગ નેટવર્કને નષ્ટ કરવા અને નબળા પાડવા માટે NCORD, JCC, પ્રાદેશિક પરિષદ જેવા મંચો પર નાણાકીય તપાસ અને PITNDPS ના અસરકારક અમલીકરણ પર નિયમિતપણે ભાર મૂકવામાં આવે છે.

(vii) નાણાકીય તપાસ અંગે વ્યાપક માર્ગદર્શિકા જારી કરવામાં આવી છે, જે ગુનાની આવકની પદ્ધતિસરની ઓળખ, ટ્રેસિંગ અને એટેચમેન્ટને સુલભ બનાવે છે.

(viii) ડ્રગ લો એન્ફોર્સમેન્ટ ઓફિસર અને એજન્સીઓની ક્ષમતા વર્ધન માટે, NCB વર્કશોપ/સેમિનાર/ટ્રેનિંગ પ્રોગ્રામનું આયોજન કરે છે. NCB સેન્ટ્રલ એજન્સીઓ અને સ્ટેટ DLEAs ના અધિકારીઓની ભાગીદારી સાથે US-DEA ના સહયોગથી ગુપ્ત પ્રયોગશાળાઓ અને પ્રિકર્સર કેમિકલ ડાયવર્ઝનની તપાસ પર નિયમિતપણે વિશિષ્ટ તાલીમ કાર્યક્રમો યોજી રહ્યું છે.

(ix) ભારત મ્યાનમાર, નેપાળ, થાઈલેન્ડ, શ્રીલંકા, ઈન્ડોનેશિયા, સિંગાપોર, યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકા (USA) જેવા દેશો સાથે ડ્રગ સંબંધિત બાબતો પર નિયમિત ડાયરેક્ટર જનરલ (DG) સ્તરની/દ્વિપક્ષીય વાટાઘાટો યોજે છે.

(x) NCB એ 27 દેશો સાથે દ્વિપક્ષીય કરારો અને 19 દેશો સાથે MoUs દ્વારા ડ્રગ કંટ્રોલમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ મજબૂત કર્યો છે.

NCB ને મજબૂત કરવા માટે, નીચેના પગલાં લેવામાં આવ્યા છે:-

i. અમૃતસર, ગુવાહાટી, ચેન્નઈ અને અમદાવાદ ખાતે 04 ક્ષેત્રીય કાર્યાલયો ઉમેરીને ક્ષેત્રીય કાર્યાલયોની સંખ્યા 03 થી વધારીને 07 કરવામાં આવી છે.

ગોરખપુર (ઉત્તર પ્રદેશ), સિલિગુડી (પશ્ચિમ બંગાળ), અગરતલા (ત્રિપુરા), ઈટાનગર (અરુણાચલ પ્રદેશ) અને રાયપુર (છત્તીસગઢ) ખાતે 05 નવા ઝોનલ કાર્યાલયો ઉમેરીને અને હાલના 12 સબ-ઝોનને ઝોન તરીકે અપગ્રેડ કરીને દેશભરમાં ઝોનલ કાર્યાલયોની સંખ્યા 13 થી વધારીને 30 કરવામાં આવી છે.

પોર્ટ બ્લેર (અંદમાન અને નિકોબાર દ્વીપસમૂહ), દીમાપુર (નાગાલેન્ડ), આઈઝોલ (મિઝોરમ), શિમલા (હિમાચલ પ્રદેશ), શિલોંગ (મેઘાલય) અને ગેંગટોક (સિક્કિમ) ખાતે છ (06) નવા ઝોનલ કાર્યાલયોની સ્થાપના માટે તાજેતરમાં મંજૂરી આપવામાં આવી છે.

આ ઉપરાંત, 10 ફીલ્ડ કાર્યાલયો મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે અને કાર્યરત કરવામાં આવ્યા છે.

NCB ની મંજૂર મંજૂરી શક્તિમાં 568 નવી પોસ્ટ્સ ઉભી કરવામાં આવી છે.

નાર્કોટિક્સ કંટ્રોલ બ્યુરોની અંદર એક સમર્પિત ડિરેક્ટોરેટ ઓફ પ્રોસિક્યુશનની સ્થાપના માટે સૈદ્ધાંતિક મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, અસરકારક પ્રોસિક્યુશન પ્રયાસોમાં મૂલ્ય ઉમેરવા માટે ક્ષેત્રીય અને ઝોનલ કાર્યાલયો ખાતે 36 પ્રોસિક્યુટર્સ જોડવામાં આવ્યા છે.

આ માહિતી ગૃહ મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી શ્રી નિત્યાનંદ રાય દ્વારા લોકસભામાં એક લેખિત જવાબમાં આપવામાં આવી હતી.

SM/DK/JD

(रिलीज़ आईडी: 2287174) आगंतुक पटल : 20