ભારત સરકાર દેશભરમાં મિકેનાઇઝ્ડ (યાંત્રિક) સ્વચ્છતા તરફના સંક્રમણને વેગ આપવાની સાથે સફાઈ કામદારોની સુરક્ષા, ગૌરવ અને સામાજિક સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે એક ફ્લેગશિપ પહેલ તરીકે નેશનલ એક્શન ફોર મિકેનાઇઝ્ડ સેનિટેશન ઇકોસિસ્ટમ (NAMASTE - નમસ્તે) નું અમલીકરણ કરી રહી છે.

સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રાલય તથા આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલય દ્વારા સંયુક્ત રીતે અમલમાં મૂકવામાં આવેલી આ યોજનાનો હેતુ મિકેનાઇઝ્ડ સફાઈ પદ્ધતિઓ, કૌશલ્ય વિકાસ અને સફાઈ કામદારો માટે વ્યાપક કલ્યાણકારી પગલાંને પ્રોત્સાહન આપીને સીવર અને સેપ્ટિક ટેન્કની જોખમી મેન્યુઅલ (માનવ દ્વારા થતી) સફાઈને નાબૂદ કરવાનો છે.

સફાઈ કામદારોના કલ્યાણ માટે સરકારની પ્રતિબદ્ધતા પર પ્રકાશ પાડતા કેન્દ્રીય સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રી ડૉ. વિરેન્દ્ર કુમારે જણાવ્યું હતું કે નમસ્તે યોજના દરેક સફાઈ કામદાર ગૌરવ, સુરક્ષા અને સામાજિક સુરક્ષા સાથે કામ કરવા સક્ષમ બને તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે સરકારની અડગ પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તેમણે કહ્યું કે યાંત્રીકરણ, કૌશલ્ય વિકાસ, આરોગ્ય સંભાળ અને આજીવિકા સહાય દ્વારા, અમે સફાઈના કામને વધુ સુરક્ષિત અને વધુ ગૌરવપૂર્ણ વ્યવસાયમાં રૂપાંતરિત કરી રહ્યા છીએ અને સફાઈના કામમાં શૂન્ય જાનહાનિના વિઝન તરફ આગળ વધી રહ્યા છીએ.

મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે સરકારે સફાઈ કામદારો અને તેમના પરિવારોના જીવનને બહેતર બનાવવા માટે તકનીક, વ્યવસાયિક સુરક્ષા, આરોગ્ય સંરક્ષણ અને ઉદ્યોગસાહસિકતાની તકોને જોડતો એક સર્વગ્રાહી અભિગમ અપનાવ્યો છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આ યોજના સાર્વજનિક સ્વાસ્થ્ય અને સ્વચ્છતામાં યોગદાન આપનારાઓને તેઓ જે સન્માન, સંરક્ષણ અને તકોને પાત્ર છે તે મળે તે સુનિશ્ચિત કરીને 'સબકા સાથ, સબકા વિકાસ, સબકા વિશ્વાસ, સબકા પ્રયાસ' ના વિઝન સાથે સુસંગત છે.

નમસ્તે યોજના હેઠળ, સફાઈ કામદારોની ઓળખ કરવામાં આવી રહી છે, પ્રોફાઈલિંગ કરવામાં આવી રહ્યું છે અને તેમને પર્સનલ પ્રોટેક્ટિવ ઇક્વિપમેન્ટ (PPE), હેલ્થ ઇન્સ્યોરન્સ (આરોગ્ય વીમો), આયુષ્માન ભારત કવરેજ, વ્યાવસાયિક સુરક્ષા તાલીમ, કૌશલ્ય વિકાસ, સ્વ-રોજગાર માટે નાણાકીય સહાય અને આધુનિક મિકેનાઇઝ્ડ સ્વચ્છતા સાધનોની પહોંચ સહિતના લાભોની શ્રેણી પૂરી પાડવામાં આવી રહી છે. સુરક્ષિત સેનિટેશન કામગીરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે અદ્યતન સુરક્ષા ઉપકરણો સાથે ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ સેનિટેશન યુનિટ્સ (ERSUs) ને પણ મજબૂત કરવામાં આવી રહ્યા છે.

આ યોજના સ્વચ્છતાના કામમાં શૂન્ય જાનહાનિ હાંસલ કરવા, જોખમી કચરા સાથે સીધો માનવ સંપર્ક નાબૂદ કરવા, સ્વચ્છતાની કામગીરી મિકેનાઇઝ્ડ સાધનો દ્વારા હાથ ધરવામાં આવે તે સુનિશ્ચિત કરવા, કુશળ સફાઈ કાર્યબળનું નિર્માણ કરવા અને સ્વ-સહાય જૂથો (સેલ્ફ-હેલ્પ ગ્રુપ્સ) તથા અન્ય આજીવિકાની તકો દ્વારા સફાઈ કામદારોમાં ઉદ્યોગસાહસિકતાને પ્રોત્સાહન આપવા માંગે છે.

તેની નવીનતમ સિદ્ધિઓના ભાગરૂપે, યોજના હેઠળ 89,915 સીવર અને સેપ્ટિક ટેન્ક કામદારો અને 2,81,117 કચરો વીણનારાઓને માન્ય કરવામાં આવ્યા છે. સીવર અને સેપ્ટિક ટેન્ક કામદારોમાં કુલ 87,037 પીપીઈ (PPE) કીટ અને કચરો વીણનારાઓને 1,84,118 પીપીઈ કીટનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું છે. 76,845 સીવર અને સેપ્ટિક ટેન્ક કામદારો અને 1,04,729 કચરો વીણનારાઓને હેલ્થ કાર્ડ ઇસ્યુ કરવામાં આવ્યા છે, જ્યારે દેશભરમાં ઇમરજન્સી સેનિટેશન સેવાઓને મજબૂત કરવા માટે 753 ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ સેનિટેશન યુનિટ્સ (ERSUs) ને આધુનિક સુરક્ષા ઉપકરણોથી સજ્જ કરવામાં આવ્યા છે.

સરકાર મિકેનાઇઝ્ડ સ્વચ્છતા સેવાઓનો વિસ્તાર કરવા, વ્યવસાયિક સુરક્ષાના ધોરણોને મજબૂત કરવા અને સફાઈ કામદારોના સામાજિક-આર્થિક કલ્યાણમાં સુધારો કરવા માટે રાજ્યો, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓ અને અમલીકરણ એજન્સીઓ સાથે મળીને નજીકથી કામ કરવાનું ચાલુ રાખશે.

સતત સહયોગ અને સામુદાયિક ભાગીદારી દ્વારા, નમસ્તે યોજના જાહેર આરોગ્યની રક્ષામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવનારાઓ માટે ગૌરવ અને સન્માન સુનિશ્ચિત કરવાની સાથે એક સ્વચ્છ, સુરક્ષિત અને વધુ સમાવેશી ભારતના નિર્માણમાં યોગદાન આપી રહી છે.

SM/JY/JD