ભારત ટેક્સ 2026માં, એક જ છત નીચે એકત્રિત થયેલી વિવિધતા દ્વારા ભારતની કાપડ ક્ષેત્રની આકાંક્ષા જીવંત બને છે. હેન્ડલૂમ સહકારી મંડળીઓ, પરંપરાગત કલાકારો અને ટેકનોલોજી સાહસોની સાથે ઉત્પાદકો પણ પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે. ભારતીય સાહસો વૈશ્વિક બજારો શોધી રહ્યા છે, જ્યારે વિદેશી કંપનીઓ ભારતમાં તકોનું મૂલ્યાંકન કરી રહી છે.

5F વિઝન - ફાર્મ ટુ ફાઇબર ટુ ફેક્ટરી ટુ ફેશન ટુ ફોરેન (ખેતરથી ફાઇબર, ફાઇબરથી ફેક્ટરી, ફેક્ટરીથી ફેશન અને ફેશનથી વિદેશ) દ્વારા માર્ગદર્શન મેળવીને, તે એકીકૃત વૈશ્વિક પ્લેટફોર્મ પર ભારતનો કાપડ વારસો, ઉત્પાદન ક્ષમતા અને ઇનોવેશનને એકસાથે લાવે છે.

આ ત્રીજી આવૃત્તિ 14 થી 17 જુલાઈ દરમિયાન નવી દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે યોજાઈ રહી છે. તે ફાઇબર, યાર્ન, ફેબ્રિક, એપરલ, હોમ ટેક્સટાઇલ્સ, ટેકનિકલ ટેક્સટાઇલ્સ, હેન્ડલૂમ અને હસ્તકલા સહિતની સમગ્ર કાપડ મૂલ્ય શૃંખલાને આવરી લે છે. આ કાર્યક્રમે 130 થી વધુ દેશોના 6,000થી વધુ ખરીદદારો અને 1.3 લાખથી વધુ વ્યાપારી મુલાકાતીઓને આકર્ષ્યા છે. 1.6 મિલિયન ચોરસ ફૂટમાં ફેલાયેલા આ પ્રદર્શનમાં 20,000 થી વધુ કાપડ ઉત્પાદનો પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યા છે.

પ્રદર્શનના સ્કેલથી પરે, ભારત ટેક્સનું મહત્વ ઓળખ, આજીવિકા અને સ્થાનિક સ્તરે જોડાયેલા સાહસોને નવા બજારોમાં લઈ જવા આસપાસની ચર્ચાઓ દ્વારા ઉભરી રહ્યું છે. આ કાર્યક્રમ વારસો, સાહસ, ટકાઉપણું અને વૈશ્વિક વાણિજ્યના મિલન કેન્દ્ર તરીકે ઉભરી આવ્યો છે.

જ્યાં નિર્માણ જ પ્રદર્શન બને છે

Weavesના સ્ટોલ પર, મુલાકાતીઓ કાપડ નિર્માણ અને બ્લોક પ્રિન્ટિંગની પ્રક્રિયાને વાસ્તવિક સમયમાં જોઈ શકતા હતા. લાઈવ પ્રદર્શનોએ મુલાકાતીઓને દરેક તૈયાર કાપડ પાછળની કારીગરી પ્રત્યક્ષ રીતે જોવાની તક આપી હતી.

'વેવ્સ' ના મેનેજર કશ્યપ કેડિયા એક એવા સાહસનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જે કાપડ ક્ષેત્રના છ પેઢીના અનુભવ પર બનેલું છે. આ સાહસ આશરે 200 કારીગરો સાથે કામ કરે છે અને અહેવાલ મુજબ લગભગ 2.5 લાખ મીટર બ્લોક-પ્રિન્ટેડ કાપડનું ઉત્પાદન કરે છે. આ સાહસ દાબુ, બાગરુ અને બાટીક સહિતની પરંપરાગત પ્રિન્ટિંગ શૈલીઓ સાથે કામ કરે છે. તેમણે ઉલ્લેખ કર્યો કે, "અમારી છ પ્રિન્ટિંગ શૈલીઓમાંથી, પાંચ શૈલીઓ માત્ર ભારતમાં જ, ખાસ કરીને રાજસ્થાનમાં જ ઉત્પાદિત કરી શકાય છે, જ્યાંની આબોહવા આ પ્રક્રિયાને અનુકૂળ છે".

"આ વર્ષે, પ્રતિસાદ અદ્ભુત રહ્યો છે કારણ કે અમે લાઈવ પ્રદર્શનો કર્યા છે," તેમણે કહ્યું. "કતાર, શ્રીલંકા અને મ્યાનમારના સંભવિત ગ્રાહકો અમારું કામ જોવા આવ્યા છે."

નવા મુલાકાતીઓ સાથે પ્રાદેશિક પરંપરાનો પરિચય કરાવવો

ભારત ટેક્સ પરંપરાગત કલા સ્વરૂપોને પણ વૈશ્વિક ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે. તેમાં બિહારની ટિકુલી કલા (Tikuli art) નો સમાવેશ થાય છે, જે તેના વાઇબ્રન્ટ (જીવંત) રંગો અને જટિલ મીનાકારી કામ માટે જાણીતી છે.

પટનાના ટિકુલી લોક કલાકાર અરુંધતી મહાતો પ્રથમ વખત ભારત ટેક્સમાં ભાગ લઈ રહ્યા છે. "ટિકુલી એ પટનાનું એક કલા સ્વરૂપ છે જેનો 800 વર્ષથી વધુનો ઇતિહાસ છે," તેમણે સમજાવ્યું. "તે સુશોભન માટેની ટિકુલીઓમાંથી વિકસીને લાકડા, કાપડ અને રોજિંદા ઉત્પાદનો પર ઇનામલ પેઇન્ટિંગમાં પરિવર્તિત થઈ છે."

આ કલા મહિલાઓ માટે આજીવિકાની સાનુકૂળ તકો પણ ઉભી કરી રહી છે. "હું મારી સાથે પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે જોડાયેલી આશરે 25 મહિલાઓને મફત તાલીમ આપી રહી છું," તેમણે કહ્યું. "તેઓ ઘરે બેઠા આ ઉત્પાદનો બનાવી શકે છે અને પોતાની અનુકૂળતા મુજબ કામ કરી શકે છે."

"ટિકુલીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે આ તક મળવા બદલ હું પોતાને ભાગ્યશાળી માનું છું," તેમણે ઉમેર્યું. "પ્રતિસાદ ખૂબ જ જબરદસ્ત રહ્યો છે કારણ કે ઘણા લોકો હજુ પણ આ કલાથી અજાણ છે."

ભારત ટેક્સમાં તેની શરૂઆત સાથે, આ કલા સ્વરૂપ કાપડ વ્યવસાયો, ખરીદદારો અને હસ્તકલાના શોખીનો વચ્ચે વધુ દૃશ્યતા મેળવી રહ્યું છે.

ભારતની હસ્તકલા પરંપરાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત

ભારત ટેક્સની સાથે જ નેશનલ ક્રાફ્ટ મ્યુઝિયમ, દિલ્હી ખાતે યોજાયેલ ઇન્ડી હાટ (Indie Haat) 2026 ભારતની હેન્ડલૂમ અને હસ્તકલાના વારસાને રજૂ કરે છે. તેણે 48 કારીગરો અને વણકરો તેમજ 12 ડિઝાઇન-આધારિત બ્રાન્ડ્સને આકર્ષ્યા છે. આ પ્રદર્શન વિશાળ કાપડ કાર્યક્રમના કેન્દ્રમાં પ્રાદેશિક કારીગરીને સ્થાન આપે છે. તે હસ્તનિર્મિત પરંપરાઓને એક અગ્રણી અને સમકાલીન વાતાવરણ પૂરું પાડી રહ્યું છે.

તેમાં ગુલાબી મીનાકારી, ડોકરા, ઉસ્તા કલા, પિછવાઈ, સોઝની એમ્બ્રોઇડરી, બ્લુ પોટરી, સિલ્વર ફિલિગ્રી (ચાંદીનું તારકામ), ચેરિયાલ પેઇન્ટિંગ, માતાની પછેડી, પેપર-મેશે, બાગરુ બ્લોક પ્રિન્ટિંગ, જામદાની સાડીઓ, મુગા અને એરી સિલ્ક, અને ઓડિશા ઇકત સહિતના અનેક કલા-કૌશલ્યોનો સમાવેશ થાય છે.

જનજાતીય (આદિવાસી) વણાટ પર આધારિત સમકાલીન ફેશન

જોહરગ્રામ ઝારખંડના આદિવાસી કાપડને સમકાલીન ફેશનમાં લાવી રહ્યું છે, જે પરંપરાગત રીતે વણાયેલી શાલને શર્ટ, જેકેટ અને ટ્રેન્ચ કોટમાં પરિવર્તિત કરે છે. બ્રાન્ડના ક્રિએટિવ અને ઓપરેશન્સ હેડ પવન કુમારે સમજાવ્યું કે આ ડિઝાઇનો ઉરાંવ અને મુંડા સમુદાયો સાથે સંકળાયેલી પરંપરાગત પેટર્નમાંથી લેવામાં આવી છે.

"વૈશ્વિક માંગમાં વધારો થતાં હવે લગભગ 80 વણકરો આ કામમાં જોડાયેલા છે," તેમણે કહ્યું. "બિઝનેસ-ટુ-બિઝનેસ (B2B) નો અનુભવ ખૂબ જ પ્રોત્સાહક રહ્યો છે," તેમણે જણાવ્યું. "અમે ઘણા ખરીદદારો અને નિકાસકારો સાથે જોડાઈ રહ્યા છીએ."

હવે તેની ત્રીજી ભાગીદારીમાં, આ બ્રાન્ડ ઝારખંડની કાપડ પરંપરાઓને સિલ્ક (રેશમ) થી પરે પ્રસ્તુત કરી રહી છે અને સમકાલીન ડિઝાઇનમાં તેમની સંભાવનાઓને રેખાંકિત કરી રહી છે.

એક હેન્ડલૂમ સહકારી મંડળી વિશાળ બજારને મળે છે

નિર્યાતક હેન્ડલૂમ કોઓપરેટિવ સોસાયટી લિમિટેડ માટે, આ કાર્યક્રમ ઘર-આધારિત હેન્ડલૂમ ઉત્પાદનને ખરીદદારોના વિશાળ વર્તુળ સુધી લઈ જઈ રહ્યો છે. કાનપુર સ્થિત સહકારી મંડળીના પ્રમુખ મોહમ્મદ ઇમરાન સુતરાઉ કાપડ, ઊન અને રિસાયકલ કરાયેલા પીઈટી યાર્નમાંથી બનેલા ધાબળા, કાર્પેટ અને અન્ય હોમ ડેકોર પ્રોડક્ટ્સ રજૂ કરી રહ્યા છે.

આ સહકારી મંડળીમાં આશરે 120 વણકરો ભાગીદાર છે. કેટલાક તેની જગ્યા પર આવેલા લૂમ્સ (સાળ) પર કામ કરે છે, જ્યારે અન્ય લોકો દોરો લઈ જાય છે અને ઘરેથી વણાટકામ કરે છે.

સહકારી મંડળીને ખરીદદારો તરફથી સારો રસ મળ્યો છે અને તે ફરીથી ભાગ લેવાની આશા રાખે છે. "અમે ઇરાક અને અલ્જીરિયાના ખરીદદારો સાથે ચર્ચા કરી છે, જેમાં યુરોપિયન બજારોમાં સપ્લાય કરતી એક કંપનીનો પણ સમાવેશ થાય છે."

હેન્ડલૂમ એક્સપોર્ટ પ્રમોશન કાઉન્સિલ દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવેલા સબસિડીવાળા સ્ટોલે સહકારી મંડળીને આ વ્યાપાર કાર્યક્રમમાં ભાગ લેવા અને સંભવિત ખરીદદારો સાથે આગળની વાતચીત શરૂ કરવા સક્ષમ બનાવી છે.

ટેક્સટાઇલ સર્ક્યુલરિટી માટે એક વ્યાપક મંચ

એક સ્ટોલ પર, કાપડની સફર ગારમેન્ટના પ્રથમ ઉપયોગ પછી શરૂ થઈ હતી.

રીફાઇબરના ચીફ ઓપરેટિંગ ઓફિસર મનોજ વાનવરી વપરાશ પછીના કાપડના કચરાને એકત્રિત કરવા માટે ટેકનોલોજી-સક્ષમ સિસ્ટમ પ્રસ્તુત કરી રહ્યા છે. એકવાર એકત્રિત થયા પછી, કપડાંને રિસાયક્લિંગ માટે ભાગીદાર એનજીઓમાં મોકલવામાં આવે છે. રીફાઇબર એક એવું માર્કેટપ્લેસ પૂરું પાડે છે જ્યાં અપસાયકલ કરાયેલ ઉત્પાદનો વેચી શકાય છે.

પ્રથમ વખત પ્રદર્શન કરી રહેલા આ એકમે વ્યવસાયો અને સંભવિત ભાગીદારો સાથે ચર્ચાઓ શરૂ કરી છે.

"પ્રતિસાદ ખૂબ જ સારો - ખૂબ જ અદ્ભુત રહ્યો છે," તેમણે કહ્યું. "અમે બાંગ્લાદેશ, સ્પેન, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, પોર્ટુગલ અને શ્રીલંકાના મુલાકાતીઓ સાથે વાતચીત કરી છે."

રીફાઇબર હવે સમગ્ર ભારતમાં તેના કલેક્શન નેટવર્કનો વિસ્તાર કરવાની અને કાપડના પુનઃઉપયોગ સાથે સંકળાયેલી વધુ સંસ્થાઓ સાથે કામ કરવાની યોજના ધરાવે છે.

ભારત ટેક્સ: દરેક તાંતણાને એકસાથે લાવવા

ભારત ટેક્સ કાપડ ક્ષેત્રના ઘણા પાસાઓને એક સામાન્ય પ્લેટફોર્મ પર લાવે છે. પ્રદર્શનના સ્થળ પરથી મળેલી વાર્તાઓ દર્શાવે છે કે આ કાર્યક્રમ કાપડ મૂલ્ય શૃંખલાના વિવિધ તબક્કે કારીગરો, સાહસો, સંસ્થાઓ અને ખરીદદારોને કેવી રીતે જોડે છે.

વિવિધ ઉત્પાદનો, પ્રક્રિયાઓ અને સંભાવનાઓને એકસાથે લાવીને, ભારત ટેક્સ ભારતના કાપડ ઇકોસિસ્ટમની વ્યાપકતાને કેપ્ચર કરે છે - કાપડને લગતું બધું જ, એક જગ્યાએ.

સંદર્ભો:

કાપડ મંત્રાલય

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2284603&lang=1®=3

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2284286&lang=1®=3

પીડીએફ (PDF) માં જોવા માટે ક્લિક કરો

IJ/JY/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com