સામાજિક ન્યાય અને અધિકારિતા મંત્રાલય પ્રધાનમંત્રી અનુસૂચિત જાતિ અભ્યુદય યોજના (PM-AJAY) દ્વારા અનુસૂચિત જાતિના સમુદાયોના સામાજિક-આર્થિક સશક્તિકરણને મજબૂત કરવાનું ચાલુ રાખે છે. આ ફ્લેગશિપ યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય ગરીબી ઘટાડવાનો, ટકાઉ આજીવિકાની તકો ઊભી કરવાનો, અનુસૂચિત જાતિ પ્રભુત્વ ધરાવતા ગામોમાં માળખાકીય સુવિધાઓમાં સુધારો કરવાનો અને ટેકનોલોજી-સક્ષમ તેમજ પરિણામ-લક્ષી અમલીકરણ માળખા દ્વારા સર્વસમાવેશક વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.

મંત્રાલયના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ માહિતી આપી હતી કે પીએમ-અજય (PM-AJAY) હેઠળ, યોજનાના આદર્શ ગ્રામ ઘટકે 47,316 ગામોને આવરી લીધા છે, જેનાથી દેશભરમાં 47,59,399 નાગરિકો લાભાન્વિત થયા છે. તેમણે જણાવ્યું કે કુલ 46,782 વિકાસ કાર્યો પૂર્ણ કરવામાં આવ્યા છે, જ્યારે 24,133 વિલેજ ડેવલપમેન્ટ પ્લાન્સ (VDPs) તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે.

અધિકારીએ માહિતી આપી હતી કે 16,759 ગામોને આદર્શ ગ્રામ તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યા છે, જે અનુસૂચિત જાતિની બહુમતી ધરાવતા ગામોમાં માળખાકીય સુવિધાઓ, પાયાની સેવાઓ અને જીવનની ગુણવત્તા સુધારવામાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ દર્શાવે છે.

મંત્રાલયે નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે બે કન્યા છાત્રાલય સહિત ત્રણ હોસ્ટેલ પ્રોજેક્ટ્સના નિર્માણ માટે ₹22.50 કરોડની કેન્દ્રીય સહાય ફાળવી છે, જે 750 વિદ્યાર્થીઓને રહેવાની સગવડ પૂરી પાડશે અને અનુસૂચિત જાતિના યુવાનો માટે શૈક્ષણિક તકોના વિસ્તાર માટે સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને મજબૂત કરશે.

કેન્દ્રીય સામાજિક ન્યાય અને અધિકારિતા મંત્રી ડૉ. વિરેન્દ્ર કુમારે જણાવ્યું હતું કે પીએમ-અજય (PM-AJAY) કેન્દ્રિત હસ્તક્ષેપો, અનુસૂચિત જાતિ (SC) ના વ્યક્તિઓને સશક્ત બનાવવા અને સર્વસમાવેશક વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા તરફના સહયોગી પ્રયાસો દ્વારા સામાજિક-આર્થિક અસમાનતાઓને દૂર કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. તેમણે કહ્યું કે આ યોજના સમુદાયોને સશક્ત બનાવીને અને કન્વર્જન્સ તેમજ સામુદાયિક ભાગીદારી દ્વારા પાયાના સ્તરની સંસ્થાઓને મજબૂત કરીને સર્વસમાવેશક વિકાસને પ્રોત્સાહન આપે છે.

પીએમ-અજય (PM-AJAY) માં અનુસૂચિત જાતિના સમુદાયોના સર્વગ્રાહી વિકાસને લક્ષ્યમાં રાખતા ત્રણ મુખ્ય ઘટકોનો સમાવેશ થાય છે. આદર્શ ગ્રામ ઘટક માળખાકીય સુવિધાઓના નિર્માણ અને સમુદાયની આગેવાની હેઠળના આયોજન દ્વારા નોંધપાત્ર અનુસૂચિત જાતિની વસ્તી ધરાવતા ગામોના સંકલિત વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. ગ્રાન્ટ્સ-ઇન-એઇડ ઘટક આજીવિકા નિર્માણ, કૌશલ્ય વિકાસ અને આવક વધારતી પ્રવૃત્તિઓને ટેકો આપે છે, જ્યારે હોસ્ટેલ ઘટક અનુસૂચિત જાતિના વિદ્યાર્થીઓ માટે શૈક્ષણિક પહોંચ સુધારવા માટે છાત્રાલયોના નિર્માણ અને સમારકામ માટે નાણાકીય સહાય પૂરી પાડે છે.

મંત્રાલયે પીએમ-અજય પોર્ટલ અને અજય (AJAY) મોબાઇલ એપ્લિકેશન દ્વારા એક મજબૂત ડિજિટલ ગવર્નન્સ ફ્રેમવર્ક અપનાવ્યું છે, જે યોજનાના એન્ડ-ટુ-એન્ડ ઓનલાઇન અમલીકરણને સક્ષમ બનાવે છે. આ પ્લેટફોર્મ વિલેજ ડેવલપમેન્ટ પ્લાન તૈયાર કરવા, પ્રોજેક્ટ મૂલ્યાંકન, ફંડ ટ્રેકિંગ, લાભાર્થી દેખરેખ અને જીઓ-ટેગ કરેલ રિપોર્ટિંગની સુવિધા આપે છે, જે દરેક તબક્કે પારદર્શિતા અને અસરકારક દેખરેખ સુનિશ્ચિત કરે છે.

મંત્રાલય પીએમ-અજય (PM-AJAY) હેઠળના પ્રોજેક્ટ્સનું સમયસર અમલીકરણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે રાજ્યો, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને અમલીકરણ એજન્સીઓ સાથે નજીકની ભાગીદારીમાં કામ કરી રહ્યું છે. માળખાકીય સુવિધાઓ, આજીવિકા, શિક્ષણ અને ડિજિટલ ગવર્નન્સમાં સતત રોકાણ દ્વારા, આ યોજના એક સર્વસમાવેશક અને સમાન સમાજનું નિર્માણ કરવામાં ફાળો આપવાનું ચાલુ રાખે છે અને સાથે સાથે અનુસૂચિત જાતિના સમુદાયોને ભારતના વિકાસની ગાથામાં સંપૂર્ણ રીતે ભાગ લેવા માટે સશક્ત બનાવે છે.

SM/NP/JD