સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રાલય નેશનલ એક્શન પ્લાન ફોર ડ્રગ ડિમાન્ડ રિડક્શન (NAPDDR) હેઠળ 15 ઓગસ્ટ 2020 ના રોજ શરૂ કરાયેલી અગ્રણી પહેલ 'નશા મુક્ત ભારત અભિયાન' (NMBA) દ્વારા ડ્રગ-મુક્ત ભારત બનાવવા તરફની તેની પ્રતિબદ્ધતાને સતત આગળ ધપાવી રહ્યું છે. આ અભિયાન જાગૃતિ લાવવા, સામુદાયિક ભાગીદારી, સારવાર, પુનર્વસન, આફ્ટરકેર અને સામાજિક પુનઃ એકીકરણ દ્વારા માદક દ્રવ્યોના સેવનને રોકવાનો પ્રયાસ કરે છે, જ્યારે નશીલા પદાર્થોના દુરુપયોગ સામે દેશવ્યાપી આંદોલનને પ્રોત્સાહન આપે છે.

શરૂઆતમાં 272 સંવેદનશીલ જિલ્લાઓમાં શરૂ કરાયેલું આ અભિયાન હવે દેશભરમાં વિસ્તર્યું છે. સતત જાગૃતિ અને સામુદાયિક ગતિશીલતાની પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા, આ અભિયાન 11.20 કરોડથી વધુ યુવાનો અને 7.92 કરોડ મહિલાઓ સહિત 29.32 કરોડથી વધુ વ્યક્તિઓ સુધી પહોંચ્યું છે. આ અભિયાને દેશભરની શાળાઓ, કોલેજો, યુનિવર્સિટીઓ અને અન્ય શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં 21 લાખથી વધુ જાગૃતિ અને સંવેદનશીલતા કાર્યક્રમોનું આયોજન કર્યું છે, જેમાં વિદ્યાર્થીઓ, શિક્ષકો અને યુવા સ્વયંસેવકોને નશામુક્ત જીવનશૈલીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે જોડવામાં આવ્યા છે.

કેન્દ્રીય સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રી ડૉ. વિરેન્દ્ર કુમારે જણાવ્યું હતું કે નશા મુક્ત ભારત અભિયાન એ તંદુરસ્ત અને શિસ્તબદ્ધ યુવાનોના નિર્માણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતી દેશની અગ્રણી રાષ્ટ્ર-નિર્માણ પહેલોમાંની એક છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ અભિયાન ભારતને નશામુક્ત બનાવવા માટે નાર્કોટિક્સ કંટ્રોલ બ્યુરો, રાજ્ય સરકારો, જિલ્લા વહીવટીતંત્રો, પોલીસ, એનજીઓ (NGOs), હોસ્પિટલો અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને સંકલિત રીતે કામ કરવા માટે સફળતાપૂર્વક એકસાથે લાવ્યું છે. તેમણે વધુમાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે માદક દ્રવ્યોના સેવન સામેની લડાઈ જાગૃતિ, સહાનુભૂતિ, સામૂહિક જવાબદારી અને લોકભાગીદારી દ્વારા ચલાવવામાં આવવી જોઈએ.

સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ રાજ્ય મંત્રી શ્રી રામદાસ આઠવલેએ જણાવ્યું હતું કે નશા મુક્ત ભારત અભિયાન એક અગ્રણી અભિયાન છે જે માદક દ્રવ્યોના સેવનની સમસ્યાને ઉકેલવા તરફ પુરાવા-આધારિત અભિગમને મજબૂત બનાવે છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ અભિયાન યુવાનોને જોડવા માટે આધુનિક અભિગમ અપનાવે છે જ્યારે ડ્રગ-મુક્ત ભારતના સામાન્ય લક્ષ્ય તરફ વિવિધ મંત્રાલયો, રાજ્ય સરકારો અને હિતધારકોના પ્રયાસોને એકીકૃત કરે છે.

સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ રાજ્ય મંત્રી શ્રી બી. એલ. વર્માએ જણાવ્યું હતું કે નશા મુક્ત ભારત અભિયાન એ એક રાષ્ટ્રીય પહેલ છે જેમાં ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, યુવા ક્લબો અને મહિલા જૂથો પર વિશેષ ભાર મૂકીને યુવાનો, મહિલાઓ અને સમુદાયના સભ્યોને સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે પ્રારંભિક નિવારણ, જાગૃતિ અને સામુદાયિક જોડાણ દ્વારા આ અભિયાન એક જન આંદોલનમાં ફેરવાઈ ગયું છે, જે દરેક નાગરિકને નશીલા પદાર્થોના દુરુપયોગને નાબૂદ કરવા અને તંદુરસ્ત સમાજના નિર્માણમાં યોગદાન આપવા પ્રોત્સાહિત કરે છે.

મંત્રાલયે NAPDDR હેઠળ સારવાર અને પુનર્વસન સેવાઓને નોંધપાત્ર રીતે મજબૂત બનાવી છે, જેનાથી વ્યસનીઓ માટેના 768 સંકલિત પુનર્વસન કેન્દ્રો (IRCAs), સમુદાય-આધારિત પીઅર-એલઇડી ઇન્ટરવેન્શન સેન્ટર્સ (CPLIs), આઉટરીચ એન્ડ ડ્રોપ-ઇન સેન્ટર્સ (ODICs) અને એડિક્શન ટ્રીટમેન્ટ ફેસિલિટીઝ (ATFs) ના દેશવ્યાપી નેટવર્ક દ્વારા 28.29 લાખથી વધુ લોકોને ફાયદો થયો છે. આ સેવાઓ પર વધતો જતો વિશ્વાસ સારવાર મેળવવા ઈચ્છતા લોકોની સંખ્યામાં થયેલા 294 ટકાના વધારા પરથી દેખાય છે — જે વર્ષ 2020 માં 2.08 લાખથી વધીને વર્ષ 2025 માં 8.20 લાખથી વધુ થઈ ગઈ છે.

મંત્રાલયની ડ્રગ ડી-એડિક્શન હેલ્પલાઇન – 14446 માદક દ્રવ્યોના સેવનથી પ્રભાવિત વ્યક્તિઓ અને પરિવારોને કાઉન્સેલિંગ, માહિતી અને સંદર્ભ સેવાઓ પ્રદાન કરવાનું ચાલુ રાખે છે. આ હેલ્પલાઇન પર 4.60 લાખથી વધુ કોલ આવ્યા છે, જે સહાય મેળવવા માંગતા લોકો માટે સંપર્કનું પ્રથમ માધ્યમ બની રહી છે. તાજેતરમાં લોન્ચ કરવામાં આવેલી NMBA એપ 2.0 એ જાગૃતિ પ્રવૃત્તિઓના રીઅલ-ટાઇમ રિપોર્ટિંગને સક્ષમ કરીને અને રાજ્યો, જિલ્લાઓ તેમજ ભાગીદાર સંસ્થાઓ માટે ઘણી નાગરિક-કેન્દ્રીય સુવિધાઓ રજૂ કરીને અમલીકરણને વધુ મજબૂત બનાવ્યું છે.

આ પ્રયાસોના પૂરક તરીકે મંત્રાલયની એનએમબીએ (NMBA) પ્રતિજ્ઞા અને નશા મુક્તિ મિત્ર પહેલ છે, જે દરેક નાગરિકને નશીલા પદાર્થોના દુરુપયોગ સામેના રાષ્ટ્રીય આંદોલનમાં સક્રિયપણે ભાગ લેવા પ્રોત્સાહિત કરે છે. આ પ્રતિજ્ઞા દ્વારા, નાગરિકો નશામુક્ત રહેવા, નશીલા પદાર્થોની હાનિકારક અસરો વિશે જાગૃતિ ફેલાવવા, વ્યસન સામે ઝઝૂમતી વ્યક્તિઓને ટેકો આપવા અને અન્યોને તંદુરસ્ત અને જવાબદાર જીવનશૈલી અપનાવવા માટે પ્રેરિત કરવાનો સંકલ્પ લે છે. પ્રતિજ્ઞા લેનારાઓ નશા મુક્તિ મિત્ર તરીકે પણ નોંધણી કરાવી શકે છે, જેઓ દેશભરમાં જાગૃતિ લાવવા અને સામુદાયિક ગતિશીલતામાં યોગદાન આપતા સ્વયંસેવકો બને છે.

મંત્રાલય તમામ નાગરિકો, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, યુવા સંગઠનો, સિવિલ સોસાયટી ઓર્ગેનાઇઝેશન્સ અને સામુદાયિક નેતાઓને નશા મુક્ત ભારત પ્રતિજ્ઞા લઈને, નશા મુક્તિ મિત્ર તરીકે નોંધણી કરાવીને, જાગૃતિ પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન કરીને અને વ્યસન સામે ઝઝૂમી રહેલી વ્યક્તિઓને ડ્રગ ડી-એડિક્શન હેલ્પલાઇન 14446 દ્વારા સમયસર મદદ મેળવવા પ્રોત્સાહિત કરીને આ દેશવ્યાપી આંદોલનમાં સક્રિય ભાગીદાર બનવા આહ્વાન કરે છે. સાથે મળીને, સમગ્ર-સરકાર અને સમગ્ર-સમાજના અભિગમ દ્વારા, ભારત નશા મુક્ત ભારત, ખુશહાલ ભારતનું વિઝન સાકાર કરી શકે છે.

SM/DK/JD