ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઑફ એગ્રીકલ્ચરલ રિસર્ચ (ICAR) એ આજે નવી દિલ્હીમાં તેના 98મા સ્થાપના દિવસની ઉજવણી કરી હતી, જેમાં વિકસિત ભારત 2047ના વિઝનને સાકાર કરવા માટે વિજ્ઞાન આધારિત, હવામાન-અનુકૂળ અને ખેડૂત-કેન્દ્રીય કૃષિ વિકાસને આગળ વધારવા માટેની તેની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો.

દર વર્ષે 16 જુલાઈના રોજ ઉજવવામાં આવતો ICAR સ્થાપના દિવસ 1928માં કાઉન્સિલની સ્થાપનાની યાદમાં ઉજવાય છે. છેલ્લા 98 વર્ષોમાં ICARએ ભારતના કૃષિ સંશોધન, શિક્ષણ અને વિસ્તરણ પ્રણાલીઓને મજબૂત કરવા, તકનીકી નવીનતાઓને પ્રોત્સાહન આપવા, ઉત્પાદકતા વધારવા, ખેડૂતોની આજીવિકામાં સુધારો કરવા અને રાષ્ટ્રીય ખાદ્ય તેમજ પોષણ સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવામાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે.

કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ તથા ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે આ પ્રસંગે મુખ્ય અતિથિ તરીકે હાજરી આપી હતી. કેન્દ્રીય મત્સ્યોદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી તેમજ પંચાયતી રાજ મંત્રી શ્રી રાજીવ રંજન સિંહ; મત્સ્યોદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી તેમજ પંચાયતી રાજ રાજ્ય મંત્રી પ્રો. એસ.પી. સિંહ બઘેલ; કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ રાજ્ય મંત્રી શ્રી ભાગીરથ ચૌધરી; અને કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ રાજ્ય મંત્રી શ્રી રામ નાથ ઠાકુર આ કાર્યક્રમમાં અતિથિ વિશેષ તરીકે ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. નીતિ આયોગના સભ્ય શ્રી કે.વી. રાજુ અને મત્સ્યોદ્યોગ વિભાગના સચિવ શ્રી નરેશ પાલ ગંગવાર પણ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

ઉપસ્થિત જનમેદનીને સંબોધતા શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે આઈસીએઆર (ICAR) ને ભારતના કૃષિ પરિવર્તનના પ્રણેતા તરીકે વર્ણવ્યું હતું અને જણાવ્યું હતું કે કાઉન્સિલના વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો અને નવપ્રવર્તનોએ અનાજ, બાગાયત, દૂધ અને મત્સ્ય ઉત્પાદનમાં દેશની વિક્રમી સિદ્ધિઓમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું છે. તેમણે માહિતી આપી હતી કે ICARએ છેલ્લા વર્ષ દરમિયાન 44 પાકોમાં 386 સુધારેલી જાતો વિકસાવી છે, જેમાંથી 94% ક્લાયમેટ-રેઝિલિયન્ટ છે અને 29 બાયોફોર્ટિફાઇડ છે. "ખેડૂતો એ કૃષિનો આત્મા છે, જ્યારે વૈજ્ઞાનિકો તેનું મગજ છે" તેના પર ભાર મૂકતા, તેમણે માંગ-આધારિત સંશોધન, હવામાન-અનુકૂળ કૃષિ, કઠોળ અને તેલીબિયાંમાં આત્મનિર્ભરતા, ગુણવત્તાયુક્ત કૃષિ શિક્ષણ, તકનીકોના વ્યાપારીકરણ અને કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્ર (KVK) નેટવર્ક દ્વારા નવપ્રવર્તનોના વ્યાપક પ્રસારની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

કેન્દ્રીય મત્સ્યોદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી તેમજ પંચાયતી રાજ મંત્રી શ્રી રાજીવ રંજન સિંહે પ્રયોગશાળાઓમાંથી ખેડૂતો, પશુપાલકો અને માછીમારો સુધી તકનીકોના ઝડપી ટ્રાન્સફરને સુનિશ્ચિત કરવા માટે KVK નેટવર્ક દ્વારા સંશોધનની પહોંચ વિસ્તારવા હાકલ કરી હતી. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે પશુપાલન અને ડેરી વિભાગ અને ICAR વચ્ચેના સમજૂતી કરાર (MoU) સંશોધન, નવપ્રવર્તન અને ટેકનોલોજીના પ્રસારને વધુ મજબૂત બનાવશે, જે ખેડૂતોની સમૃદ્ધિને વેગ આપશે અને વિકસિત ભારતના વિઝનમાં યોગદાન આપશે.

કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ રાજ્ય મંત્રી શ્રી રામ નાથ ઠાકુરે જણાવ્યું હતું કે કૃષિ અને ડેરી ક્ષેત્રે હાંસલ કરેલી નોંધપાત્ર પ્રગતિ ખેડૂતોના કલ્યાણ અને ગ્રામીણ સમૃદ્ધિ પ્રત્યે સરકારની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે ICAR વિકસિત ભારતના વિઝનને સાકાર કરવામાં વૈજ્ઞાનિક સંશોધન, નવપ્રવર્તન અને ટેકનોલોજી દ્વારા મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવવાનું ચાલુ રાખશે.

કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ રાજ્ય મંત્રી શ્રી ભાગીરથ ચૌધરીએ અવલોકન કર્યું હતું કે અનાજની અછતથી લઈને આત્મનિર્ભરતા સુધીની ભારતની સફર કૃષિ વૈજ્ઞાનિકો અને ખેડૂતોના સામૂહિક પ્રયાસોને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આબોહવા પરિવર્તનનો સામનો કરવા, જમીનના સ્વાસ્થ્યમાં સુધારો કરવા અને કઠોળ તેમજ તેલીબિયાંમાં આત્મનિર્ભરતા પ્રાપ્ત કરવા માટે વિજ્ઞાન આધારિત સંશોધન, કુદરતી ખેતી અને ખેડૂત-કેન્દ્રીય નવપ્રવર્તનો આવશ્યક છે. તેમણે આત્મનિર્ભર ભારત અને વિકસિત ભારતના વિઝનને સાકાર કરવા માટે ICARને વધુ મજબૂત બનાવવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો.

મત્સ્યોદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી તેમજ પંચાયતી રાજ રાજ્ય મંત્રી પ્રો. એસ.પી. સિંહ બઘેલે જણાવ્યું હતું કે વિકસિત ભારત@2047 ના વિઝનને માત્ર વિજ્ઞાન આધારિત કૃષિ, અદ્યતન તકનીકો અને નવપ્રવર્તન દ્વારા જ સાકાર કરી શકાય છે. તેમણે ખેડૂતોની આવક વધારવા અને કૃષિને વધુ ઉત્પાદક તેમજ ટકાઉ બનાવવા માટે સેક્સ-સોર્ટેડ સીમેન (sex-sorted semen), કૃત્રિમ ગર્ભાધાન, એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર (ભ્રૂણ પ્રત્યારોપણ), મત્સ્યોદ્યોગ, કુદરતી ખેતી, સૂક્ષ્મ પિયત (માઇક્રો-ઇરિગેશન) અને નેનો-ફર્ટિલાઇઝર્સ જેવી તકનીકોને પ્રોત્સાહન આપવાના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

"365 દિવસોનું પ્રતિબિંબ, વિકસિત ભારત 2047 માટે કૃષિની પુનઃકલ્પના" થીમ હેઠળ ICARની વાર્ષિક સિદ્ધિઓ રજૂ કરતા, ડેરે (DARE) ના સચિવ અને ICAR ના મહાનિર્દેશક ડૉ. એમ. એલ. જાટે 2025-26 દરમિયાન કાઉન્સિલની મુખ્ય સિદ્ધિઓ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો અને કૃષિ સંશોધન, નવપ્રવર્તન, શિક્ષણ અને વિસ્તરણને આગળ વધારવા માટેના તેના રોડમેપની રૂપરેખા આપી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે પાક, બાગાયત, પશુપાલન અને મત્સ્યોદ્યોગમાં વધેલા ઉત્પાદનથી વર્ષ દરમિયાન આશરે ₹1.70 લાખ કરોડનું અતિરિક્ત આર્થિક મૂલ્ય પેદા થયું છે, જેમાં કૃષિ સંશોધનનો અંદાજિત હિસ્સો ₹55,000 કરોડ રહ્યો છે, જે કૃષિ વિજ્ઞાનમાં રોકાણ પરના નોંધપાત્ર વળતરને દર્શાવે છે.

ડૉ. જાટે વધુમાં માહિતી આપી હતી કે વૈજ્ઞાનિક તકનીકો પ્રત્યક્ષ રીતે આશરે એક કરોડ ખેડૂતો સુધી અને મીડિયા તેમજ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ દ્વારા પાંચ કરોડથી વધુ ખેડૂતો સુધી પહોંચી છે, જ્યારે 18 આંતરરાષ્ટ્રીય સમજૂતી કરારોએ (MoUs) ICARના વૈશ્વિક સહયોગને મજબૂત બનાવ્યો છે. તેમણે સમૃદ્ધ ખેડૂતોના નિર્માણ અને વિકસિત ભારત તેમજ આત્મનિર્ભર ભારતના વિઝનને સાકાર કરવા માટે વિજ્ઞાન આધારિત, માંગ આધારિત અને ટકાઉ કૃષિ પરિવર્તનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે આઈસીએઆર (ICAR) ની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો.

આ પૂર્વે, ડેરે (DARE) ના અતિરિક્ત સચિવ અને ICARના સચિવ શ્રી જ્ઞાનેન્દ્ર ડી. ત્રિપાઠીના સ્વાગત પ્રવચન સાથે કાર્યક્રમની શરૂઆત થઈ હતી.

આ પ્રસંગે, પાકની 43 સુધારેલી જાતો, 17 અદ્યતન કૃષિ તકનીકો અને 14 પ્રકાશનોનું વિમોચન કરવામાં આવ્યું હતું. નવી તકનીકોમાં બાસ્મતી ચોખા અને ખારાશવાળી તેમજ ક્ષારયુક્ત જમીનને સહન કરી શકે તેવી ક્લાયમેટ-રેઝિલિયન્ટ ચોખાની જાતો, નિકાસલક્ષી કેરી ઉત્પાદન તકનીક, ભારતની પ્રથમ સ્વદેશી આફ્રિકન સ્વાઈન ફીવર રસી, ડિજિટલ સ્વાઈન ડિસીઝ એટલાસ અને નાના ખેડૂતો માટે સસ્તું કસાવો (મેનિઓક) લણણી યંત્ર (હાર્વેસ્ટર) સામેલ હતા. 150 અસ્થાયી દૈનિક વેતન મેળવતા કામદારોને નિમણૂક પત્રો પણ સોંપવામાં આવ્યા હતા, જે તેમની સેવાઓને નિયમિત કરે છે.

ટેકનોલોજીના વ્યાપારીકરણ અને છેવાડાના વપરાશકર્તા સુધી તેની ડિલિવરીને વેગ આપવા માટે, 51 ઉદ્યોગ ભાગીદારો સાથે 72 સમજૂતી કરારો (MoUs) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા, જે ખેડૂતો સુધી ICAR દ્વારા વિકસિત તકનીકોના ઝડપી સ્થાનાંતરણને સરળ બનાવે છે.

સ્થાપના દિવસની ઉજવણીમાં ભારત સરકારના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, ICARના ભૂતપૂર્વ સચિવો અને મહાનિર્દેશકો, કૃષિ યુનિવર્સિટીઓના વાઇસ-ચાન્સેલર્સ, ICAR સંસ્થાઓના નિયામકો, વૈજ્ઞાનિકો, નવપ્રવર્તકો, ઉદ્યોગના પ્રતિનિધિઓ, ખેડૂત સંગઠનો, વિકાસ ભાગીદારો અને વિદ્યાર્થીઓએ ભાગ લીધો હતો.

ભારત જેમ જેમ વિકસિત ભારત 2047ના લક્ષ્ય તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, તેમ ICAR અત્યાધુનિક સંશોધન, વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી અને ખેડૂત-કેન્દ્રીય તકનીકો દ્વારા નવપ્રવર્તન-સંચાલિત, ક્લાયમેટ-રેઝિલિયન્ટ અને ટકાઉ કૃષિને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.

SM/BS/JD