ભારતીય રેલવે ભારતની પ્રથમ હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ સેલ ટ્રેનસેટને લીલી ઝંડી બતાવી રવાના કરવા માટે તૈયાર છે, જે એક એવી ટ્રેન છે જે જાણીતા સૌથી સ્વચ્છ ઇંધણ એવા હાઇડ્રોજનનો ઉપયોગ કરીને ટ્રેનની અંદર જ પોતાની વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે. તે ઉપયોગના સ્થળે લગભગ શૂન્ય ઉત્સર્જન પેદા કરે છે. આ સીમાચિહ્નરૂપ ઘટના ભારતીય રેલવે દ્વારા તેની ટ્રેનોને ઊર્જા પ્રદાન કરવાની ઉત્ક્રાંતિમાં નવીનતમ પ્રકરણ અંકિત કરે છે, જે કોલસા અને વરાળથી લઈને સ્વચ્છ, વધુ ટકાઉ ઊર્જા સ્ત્રોતો તરફની ભારતની વ્યાપક યાત્રાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

છેલ્લા 12 વર્ષોમાં, ઝડપી વિદ્યુતીકરણે આયાતી ડીઝલ પરની નિર્ભરતામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કર્યો છે, જે સ્વચ્છ રેલ ગતિશીલતામાં આગામી છલાંગ માટે માર્ગ મોકળો કરે છે. આજે, 99% થી વધુ બ્રોડગેજ રૂટના વિદ્યુતીકરણ સાથે, ભારતીય રેલવે તે યાત્રાને એક ડગલું આગળ લઈ જઈ રહી છે. પરંપરાગત ઇલેક્ટ્રિક ટ્રેનો કે જે ઓવરહેડ લાઈનોમાંથી પાવર ખેંચે છે તેનાથી વિપરીત, હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ સેલ ટ્રેનસેટ હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજન વચ્ચેની રાસાયણિક પ્રક્રિયા દ્વારા ટ્રેનની અંદર જ વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે, જેમાં તેની એકમાત્ર બાય-પ્રોડક્ટ તરીકે પાણીની વરાળ હોય છે.

એક રીતે, ટ્રેન ફરી એકવાર પોતાનો પાવર સ્ત્રોત સાથે રાખે છે, જેવી રીતે વરાળ અને ડીઝલ લોકોમોટિવ્સ એક સમયે રાખતા હતા. પરંતુ કોલસા કે ડીઝલ જેવા પરંપરાગત ઇંધણને બાળવાને બદલે, હાઇડ્રોજન વાતાવરણમાંથી ઓક્સિજનનો ઉપયોગ કરીને ટ્રેનની અંદર જ વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે, જે દહન અને બાહ્ય પાવર સપ્લાય પરની નિર્ભરતાને નાબૂદ કરે છે. સ્વચ્છ હાઇડ્રોજન ટેકનોલોજી દ્વારા ટ્રેનની અંદર જ વીજળી ઉત્પન્ન થતી હોવાથી, આ ટ્રેન રેલ પ્રોપલ્શનના સૌથી હરિયાળા સ્વરૂપનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે ટકાઉ ગતિશીલતાના ભવિષ્યને બળ પૂરું પાડે છે. આ અદ્યતન પ્રોપલ્શન સિસ્ટમની પૂર્તિ માટે, ભારતે ટ્રેનને મલ્ટી-લેયર સેફ્ટી સિસ્ટમ્સથી સજ્જ કરી છે જે હાઇડ્રોજન લીક, ગરમી, જ્વાળાઓ અને ધુમાડાને શોધી કાઢવામાં સક્ષમ છે. જીંદ-સોનીપત સેક્શન પર 75 કિમી પ્રતિ કલાકની ઓપરેશનલ સ્પીડ અને 110 કિમી પ્રતિ કલાકની ડિઝાઇન સ્પીડ સાથે, આ ટ્રેન આ 89 કિમીના રૂટ પર માત્ર વધુ સુરક્ષિત નથી પરંતુ ઝડપી પણ છે.

હાલમાં વૈશ્વિક સ્તરે કાર્યરત મોટાભાગની હાઇડ્રોજન પેસેન્જર ટ્રેનોમાં માત્ર બે કે ત્રણ કોચ હોય છે અને તે મુખ્યત્વે ટૂંકા પ્રાદેશિક રૂટ પર તૈનાત કરવામાં આવે છે. આનાથી વિપરીત, ભારતીય રેલવેની આ ટ્રેનસેટને આશરે 2,600 મુસાફરોની ક્ષમતા ધરાવતી 10-કોચની પેસેન્જર ટ્રેન તરીકે ગોઠવવામાં આવી છે, જે ઉચ્ચ ક્ષમતા ધરાવતી પેસેન્જર કામગીરી માટે હાઇડ્રોજન-સંચાલિત રેલ પરિવહનની માપનક્ષમતા દર્શાવે છે.

પરંતુ હાઇડ્રોજન તેની ઉચ્ચ જ્વલનશીલતા માટે જાણીતું છે, અને તે સ્વાભાવિક રીતે જ દરેકના મનમાં પ્રશ્ન ઊભો કરે છે: જે ગેસ આટલી સહેલાઈથી આગ પકડી શકે છે તેના પર ચાલતી ટ્રેનમાં હજારો મુસાફરોને બેસાડવા શું સુરક્ષિત છે? ટ્રેન ખરેખર કેવી રીતે કામ કરે છે અને ભારતીય રેલવેએ તેને સુરક્ષિત બનાવવા માટે જે કંઈ પણ કર્યું છે તેની સરળ સમજૂતી અહીં આપી છે.

હાઇડ્રોજન ટ્રેન વાસ્તવમાં કેવી રીતે કામ કરે છે?

યાંત્રિક શક્તિ ઉત્પન્ન કરવા માટે ઇંધણ બાળતા પરંપરાગત ડીઝલ લોકોમોટિવ્સથી વિપરીત, હાઇડ્રોજન ટ્રેન પ્રોટોન એક્સચેન્જ મેમ્બ્રેન (PEM) ફ્યુઅલ સેલના સ્વરૂપમાં ટ્રેનની અંદર જ એક નાનો પાવર પ્લાન્ટ વહન કરે છે. ટ્રેનના સિલિન્ડરોમાં સંગ્રહિત હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ સેલની અંદર આસપાસની હવામાંથી ઓક્સિજન સાથે જોડાય છે, જેનાથી વીજળી ઉત્પન્ન થાય છે જે ટ્રેક્શન મોટર્સને પાવર આપે છે અને પૈડાં ને ફેરવે છે. આ ઇલેક્ટ્રોકેમિકલ પ્રક્રિયાની એકમાત્ર પ્રત્યક્ષ બાય-પ્રોડક્ટ્સ પાણીની વરાળ અને ગરમી છે. તેમાં કોઈ દહન થતું નથી, કોઈ ધુમાડો થતો નથી અને ટેલપાઇપમાંથી કોઈ કાર્બન ઉત્સર્જન થતું નથી.

સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, આ પ્રક્રિયા લગભગ એક જાદુ જેવી છે: હાઇડ્રોજન + ઓક્સિજન → વીજળી + પાણીની વરાળ → ટ્રેન આગળ વધે છે. જે જાદુ જેવું લાગે છે તે વાસ્તવમાં કામ કરતી સ્વચ્છ વિજ્ઞાનની પ્રક્રિયા છે, જે ટ્રેનની અંદર જ હાઇડ્રોજનનું સીધું વીજળીમાં રૂપાંતર કરે છે. તેની એકમાત્ર પ્રત્યક્ષ બાય-પ્રોડક્ટ પાણીની વરાળ છે. ત્યાં કોઈ ધુમાડો કે પ્રત્યક્ષ કાર્બન ઉત્સર્જન થતું નથી, જે હરિયાળી ભારતીય રેલવેમાં યોગદાન આપે છે.

ટ્રેનમાં બે હાઇડ્રોજન ડ્રાઇવિંગ પાવર કાર (DPCs) અને આઠ ટ્રેલર કોચ (TCs) સામેલ છે. દરેક DPCમાં ફ્યુઅલ સેલ્સ, લિથિયમ આયર્ન ફોસ્ફેટ (LFP) બેટરી અને હાઇડ્રોજન સ્ટોરેજ સિલિન્ડર આવેલા છે, જે વિવિધ ઓપરેટિંગ પરિસ્થિતિઓમાં વિશ્વસનીય કામગીરી સુનિશ્ચિત કરવાની સાથે ટ્રેક્શન પાવર પ્રદાન કરવા માટે સાથે મળીને કામ કરે છે.

બંને છેડે આવેલી એક-એક એમ બે પાવર કાર, પ્રતિ DPC 1,200 kW (1600 hp) પાવર ઉત્પન્ન કરે છે, જે સમગ્ર ટ્રેનને 110 કિમી/કલાકની ઝડપ સુધી ધકેલવા માટે પૂરતો છે. હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ સેલ સંચાલિત ટ્રેન શરૂઆતમાં ઉત્તર રેલવેના જીંદ-સોનીપત સેક્શન પર દોડશે, જે જીંદ જંક્શન, ગોહાના જંક્શન અને સોનીપતને જોડશે જ્યારે મધ્યવર્તી સ્ટેશનો અને પ્રસ્તાવિત હોલ્ટ્સ પર સેવા આપશે જેમાં જીંદ સિટી, પાંડુ પિંડારા જંક્શન, લલિત ખેડા હોલ્ટ, ભંભેવા, ઇસાપુર ખેરી હોલ્ટ, બુટાના હોલ્ટ, ખાનદરાઈ હોલ્ટ, રબરાહ હોલ્ટ, લાઠ હોલ્ટ, મોહાના, બરવાસની હોલ્ટ અને સોનીપત ન્યૂ સામેલ છે.

નિયમિત ઓપરેટિંગ પરિસ્થિતિઓ હેઠળ હાઇડ્રોજન-સંચાલિત પેસેન્જર ટ્રેન સેવાઓની ઓપરેશનલ વ્યવહારુતા, સુરક્ષા અને વિશ્વસનીયતા દર્શાવવા માટે આ રૂટની પસંદગી કરવામાં આવી છે. જીંદ ખાતે સ્થાપિત સમર્પિત હાઇડ્રોજન સ્ટોરેજ, કમ્પ્રેશન અને ડિસ્પેન્સિંગ સુવિધા રિફ્યુઅલિંગ કામગીરીને ટેકો આપશે, જે ભારતની પ્રથમ સંકલિત હાઇડ્રોજન રેલવે ઇકોસિસ્ટમ બનાવશે.

હાઇડ્રોજન ક્યાંથી આવે છે? જીંદ ખાતેનું રિફ્યુઅલિંગ સ્ટેશન

પેટ્રોલ પંપ કે CNG સ્ટેશનની જેમ જ, ટ્રેનને રિફ્યુઅલ કરવા માટે એક જગ્યાની જરૂર પડે છે, અને ભારતીય રેલવેએ આ હેતુ માટે હરિયાણાના જીંદ ખાતે ભારતની સૌથી મોટી રેલવે હાઇડ્રોજન રિફ્યુઅલિંગ સુવિધા સ્થાપી છે. આ સુવિધા ત્રણ તબક્કામાં કામ કરે છે.

પ્રથમ, ગ્રીન હાઇડ્રોજન પ્લાન્ટ ખાતે વીજળીનો ઉપયોગ કરીને પાણીને હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજનમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે તે ઇલેક્ટ્રોલિસિસ પ્રક્રિયા દ્વારા સાઇટ પર જ હાઇડ્રોજનનું ઉત્પાદન કરવામાં આવે છે, અને ત્યારબાદ તેને સમર્પિત સ્ટોરેજ ટેન્કોમાં સુરક્ષિત રીતે સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે. બીજું, હાઇડ્રોજનને 500 બાર સુધી કોમ્પ્રેસ કરવામાં આવે છે, જેનાથી ઓછી જગ્યામાં વધુ જથ્થાનો સંગ્રહ કરી શકાય છે. અંતે, તેને 350 બારના નિયંત્રિત દબાણ પર બે સ્વતંત્ર હાઇડ્રોજન ડિસ્પેન્સર્સ દ્વારા વિતરિત કરવામાં આવે છે, જેનાથી બંને હાઇડ્રોજન ડ્રાઇવિંગ પાવર કારમાં એકસાથે રિફ્યુઅલિંગ થઈ શકે છે અને ટર્નઅરાઉન્ડ સમય ઘટે છે.

આ સુવિધા એક સમયે લગભગ 3,000 કિલો હાઇડ્રોજનનો સંગ્રહ કરે છે, જે ટ્રેનસેટની નિયમિત કામગીરીને ટેકો આપવા માટે પૂરતો છે, અને તેની સ્ટોરેજ તેમજ સપ્લાય સિસ્ટમને પેટ્રોલિયમ એન્ડ એક્સપ્લોઝિવ્સ સેફ્ટી ઓર્ગેનાઇઝેશન (PESO) દ્વારા મંજૂર કરવામાં આવી છે.

સ્વદેશી ક્ષમતાઓનું નિર્માણ

ભારતમાં ડિઝાઇન, એન્જિનિયર્ડ અને ઇન્ટિગ્રેટેડ કરાયેલી આ ટ્રેન સ્વદેશી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને વિકસાવવામાં આવી છે, જે અદ્યતન રેલવે એન્જિનિયરિંગમાં દેશની વધતી જતી ક્ષમતાઓને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

ભારતની પ્રથમ હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ સેલ સંચાલિત ટ્રેનસેટ ભારતીય રેલવેના નેતૃત્વ હેઠળ વિકસાવવામાં આવી છે, જેમાં રિસર્ચ ડિઝાઇન્સ એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓર્ગેનાઇઝેશન (RDSO) એ ટેકનિકલ વિશિષ્ટતાઓ તૈયાર કરી છે અને ડિઝાઇન મંજૂરી પ્રક્રિયાનું નેતૃત્વ કર્યું છે. આ ટ્રેનસેટને મેસર્સ મેધા સર્વો ડ્રાઇવ્સ દ્વારા ઇન્ટિગ્રેટેડ કરવામાં આવી છે, જ્યારે ઇન્ટિગ્રલ કોચ ફેક્ટરી (ICF) એ ટ્રેનની થીમ અને બાહ્ય ડિઝાઇનમાં યોગદાન આપ્યું છે.

રોલિંગ સ્ટોકની પૂર્તિ માટે, ભારતીય રેલવેએ જીંદ ખાતે એક સંપૂર્ણ હાઇડ્રોજન ઇકોસિસ્ટમ સ્થાપી છે, જેમાં ટ્રેનની કામગીરીને ટેકો આપવા માટે ઇલેક્ટ્રોલિસિસ દ્વારા હાઇડ્રોજન ઉત્પાદન, સ્ટોરેજ, કમ્પ્રેશન અને ડિસ્પેન્સિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સામેલ છે.

હાઇડ્રોજન વાસ્તવમાં શું છે, અને તે લોકોને કેમ ચિંતામાં મૂકે છે?

સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, હાઇડ્રોજન રંગહીન છે, તેથી તમે તેને જોઈ શકતા નથી, અને ગંધહીન છે, તેથી તમે તેની ગંધ અનુભવી શકતા નથી. તે સ્વાદહીન પણ છે. તે બિન-ઝેરી છે, જેનો અર્થ છે કે જો તમે તેની નજીક હોવ તો પણ તે તમને ઝેર આપશે નહીં. જે ભાગ લોકોને ચિંતામાં મૂકે છે, અને તે વાજબી પણ છે, તે એ છે કે તે અત્યંત જ્વલનશીલ છે અને તેને ખરેખર કાળજીપૂર્વક સંભાળવાની જરૂર છે. હાઇડ્રોજન જોઈ કે સૂંઘી શકાતો ન હોવાથી, આ પ્રોજેક્ટની સમગ્ર સુરક્ષા ડિઝાઇન એક જ ધ્યેયની આસપાસ બનાવવામાં આવી છે, જે છે નાનામાં નાના લીકને પણ તરત જ શોધી કાઢવું અને તેને ક્યારેય જોખમમાં બદલાવા ન દેવું.

તો પછી સુરક્ષા વાસ્તવમાં કેવી રીતે સુનિશ્ચિત કરાય છે?

પ્રોજેક્ટના દરેક સ્તરમાં સુરક્ષા ધ્યાનમાં લેવામાં આવી છે. ટ્રેનની ડિઝાઇન અને હાઇડ્રોજન સ્ટોરેજ સિલિન્ડરથી લઈને રિફ્યુઅલિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, મોનિટરિંગ સોફ્ટવેર અને ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ સિસ્ટમ્સ સુધી. કોઈ એક સુરક્ષાત્મક ઉપાય પર નિર્ભર રહેવાને બદલે, ભારતીય રેલવેએ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સ્વીકૃત 'ડિફેન્સ ઇન ડેપ્થ'ના સિદ્ધાંતને અપનાવ્યો છે, જ્યાં બહુવિધ સ્વતંત્ર સેફ્ટી સિસ્ટમ્સ હાઇડ્રોજન સ્ટોરેજ, ટ્રાન્સફર અને ઉપયોગના દરેક તબક્કાનું સતત નિરીક્ષણ, ચકાસણી અને રક્ષણ કરે છે.

હાઇડ્રોજન લીકેજ, અસામાન્ય ગરમી, આગ અથવા ધુમાડો જેવી કોઈપણ અસામાન્ય સ્થિતિને તરત ઓળખી શકાય તે માટે ટ્રેન અને પ્લાન્ટમાં અદ્યતન સેન્સર તથા મોનિટરિંગ ઉપકરણો સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે. આ ઉપકરણો સતત દેખરેખ રાખે છે અને કોઈપણ ખામી જણાય તો સેકન્ડોમાં તેની જાણ કરે છે. ઉપરાંત, ટ્રેનમાં સતત કાર્યરત વેન્ટિલેશન સિસ્ટમ હવાની અવરજવર જાળવી રાખે છે. તેથી, જો અત્યંત ઓછી માત્રામાં હાઇડ્રોજનનું લીકેજ થાય તો પણ તે ખુલ્લી હવામાં ઝડપથી ફેલાઈને પાતળું થઈ જાય છે અને એક જગ્યાએ એકત્ર થતું નથી, જેનાથી સલામતી વધુ સુનિશ્ચિત બને છે.

ટ્રેનમાં સ્વચાલિત હાઇડ્રોજન સપ્લાય બંધ કરવાની વ્યવસ્થા પણ કરવામાં આવી છે. જો કોઈ અસામાન્ય સ્થિતિ અથવા ખામી નોંધાય, તો કોઈ વ્યક્તિની કાર્યવાહી માટે રાહ જોયા વિના સિસ્ટમ આપમેળે હાઇડ્રોજનનો પુરવઠો બંધ કરી દે છે. લોકો પાઇલટની સુરક્ષા પર પણ વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું છે. લોકો પાઇલટની કેબિન ખાસ કરીને લોકો પાઇલટને સુરક્ષિત રાખવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે, જેમાં એક ખાસ મોડ છે જે કટોકટીની સ્થિતિમાં ટ્રેનને સુરક્ષિત સ્થળે ખસેડવાની મંજૂરી આપે છે, અને એક સ્ક્રીન છે જે લોકો પાઇલટને સમગ્ર સિસ્ટમની વાસ્તવિક સ્થિતિ દરેક સમયે બતાવે છે.

જીંદ હાઇડ્રોજન પ્લાન્ટ પોતે પણ સમાન સુરક્ષા ધરાવે છે, જેમાં લીક ડિટેક્ટર્સ, ફ્લેમ ડિટેક્ટર્સ, ઓટોમેટિક શટડાઉન સિસ્ટમ્સ, કોઈ પણ આગને નિયંત્રિત કરવા માટે વોટર સ્પ્રે અને ફાયર એલાર્મ સામેલ છે, જે બધું સાથે મળીને કામ કરે છે.

માત્ર ભારતીય રેલવે દ્વારા જ નહીં, ચકાસાયેલ અને મંજૂર કરાયેલ

હાઇડ્રોજન ઇકોસિસ્ટમને NFPA-2 અને ISO 19880 સિરીઝ સહિતની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સ્વીકૃત સ્ટાન્ડર્ડ્સ અનુસાર ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે, જ્યારે પેટ્રોલિયમ એન્ડ એક્સપ્લોઝિવ્સ સેફ્ટી ઓર્ગેનાઇઝેશન (PESO) ની વૈધાનિક જરૂરિયાતોનું પણ પાલન કરવામાં આવ્યું છે. કમિશનિંગ પહેલાં, સમગ્ર સિસ્ટમ વિશ્વની અગ્રણી ટેકનિકલ ઇન્સ્પેક્શન અને સર્ટિફિકેશન એજન્સીઓમાંની એક એવી જર્મનીની TÜV SÜD દ્વારા સ્વતંત્ર થર્ડ-પાર્ટી સેફ્ટી એસેસમેન્ટમાંથી પસાર થઈ હતી.

મુસાફરોને લઈ જતાં પહેલાં ટ્રેન જે પરીક્ષણોમાંથી પસાર થઈ

આ ટ્રેનને દોડવાની મંજૂરી આપવામાં આવી તે પહેલાં, બધું બરાબર ધાર્યા મુજબ કામ કરે છે તેની ખાતરી કરવા માટે તેને શ્રેણીબદ્ધ કઠિન પરીક્ષણોમાંથી પસાર કરવામાં આવી હતી. લોડ બોક્સ ટેસ્ટિંગે ચકાસ્યું કે ઇલેક્ટ્રિકલ અને પાવર સિસ્ટમ્સ વાસ્તવિક લોડ હેઠળ યોગ્ય રીતે કાર્ય કરે છે કે નહીં. રેડિયો ફ્રીક્વન્સી ટ્રાયલ્સે ખાતરી કરી કે ટ્રેનના ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અન્ય સિગ્નલિંગ અને કોમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ્સમાં દખલ કરતા નથી. ઓસિલેશન ટ્રાયલ્સે ચકાસ્યું કે ટ્રેન અતિશય ધ્રુજારી વિના ઝડપ પર સરળતાથી અને સ્થિર રીતે ચાલે છે. ઇમરજન્સી બ્રેક ડિસ્ટન્સ ટ્રાયલ્સે પુષ્ટિ કરી કે કટોકટીની સ્થિતિમાં ટ્રેન કેટલી ઝડપથી અને સુરક્ષિત રીતે રોકાઈ શકે છે. આ મૂલ્યાંકનો સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કર્યા પછી, વૈધાનિક નિરીક્ષણો અને સ્વતંત્ર સુરક્ષા મૂલ્યાંકનો સાથે, પ્રોજેક્ટને ઓપરેશનલ જમાવટ માટે તૈયાર ગણવામાં આવ્યો હતો.

વૈશ્વિક સ્તરે ભારત ક્યાં છે?

હાઇડ્રોજન-સંચાલિત ટ્રેનો વૈશ્વિક સ્તરે હજી પ્રારંભિક તબક્કામાં છે. જર્મની કોમર્શિયલ હાઇડ્રોજન પેસેન્જર ટ્રેનો શરૂ કરનારો પ્રથમ દેશ બન્યો, જ્યારે ફ્રાન્સ, ઇટાલી, ચીન, જાપાન અને અન્ય થોડા દેશો પાયલોટ પ્રોજેક્ટ્સ અથવા મર્યાદિત તૈનાતી કરી રહ્યા છે. જો કે, આ ટ્રેનોમાં સામાન્ય રીતે બે થી ચાર કોચ હોય છે અને તે મુખ્યત્વે પ્રાદેશિક પેસેન્જર સેવાઓ માટે હોય છે.

ભારતની હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ સેલ ટ્રેનસેટ માપદંડ અને મહત્વાકાંક્ષા બંનેમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ દર્શાવે છે. ટ્રેન ઉપરાંત, ભારતે જીંદ ખાતે દેશની સૌથી મોટી રેલવે હાઇડ્રોજન રિફ્યુઅલિંગ સુવિધા પણ સ્થાપી છે, જે રોલિંગ સ્ટોક, સ્ટોરેજ, ડિસ્પેન્સિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સેફ્ટી સિસ્ટમ્સ અને ઓપરેશનલ પ્રોટોકોલ્સને સમાવતી એક સંપૂર્ણ હાઇડ્રોજન રેલ ઇકોસિસ્ટમ બનાવે છે.

હાઇડ્રોજન ટ્રેનોનું ભવિષ્ય

ભારતીય રેલવે જીંદ-સોનીપત હાઇડ્રોજન ટ્રેન પ્રોજેક્ટ દ્વારા મેળવેલા અનુભવનો લાભ લઈને કાલકા-શિમલા રૂટ સહિત હેરિટેજ રેલવે પર હાઇડ્રોજન ટેકનોલોજીની તૈનાતીની શક્યતાઓ પણ શોધી રહી છે.

આ પહેલો ભારતીય રેલવેના એક અગ્રણી પાયલોટ પ્રોજેક્ટમાંથી હાઇડ્રોજન-સંચાલિત રોલિંગ સ્ટોક માટેના એક સંરચિત રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમ તરફના સંક્રમણનો સંકેત આપે છે, જે ટકાઉ ગતિશીલતામાં ભારતની લીડરશિપને મજબૂત બનાવે છે અને સાથે જ નેશનલ ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશન તેમજ દેશના લાંબા ગાળાના નેટ ઝીરો લક્ષ્યમાં યોગદાન આપે છે.

IJ/BS/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com