ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ (ICMR) એ તેની અગ્રણી આઈ-ડ્રોન (i-DRONE) પહેલ હેઠળ દર્શાવ્યું છે કે ક્ષય રોગના ગળફાનાં નમૂનાઓ (સ્પુટમ સેમ્પલ્સ) નું ડ્રોન-સહાયિત વહન અંતરિયાળ અને પછાત વિસ્તારોમાં રહેતા લોકો માટે નિદાન સેવાઓ સુધીની પહોંચમાં નોંધપાત્ર સુધારો કરી શકે છે.

આ તારણો AIIMS બીબીનગર અને રાષ્ટ્રીય ટીબી નાબૂદી કાર્યક્રમ (NTEP) હેઠળના જિલ્લા ટીબી કાર્યાલયના સહયોગથી તેલંગાણાના યાદાદ્રી-ભુવનગીરી જિલ્લામાં હાથ ધરવામાં આવેલા કાર્યક્રમ-આધારિત અભ્યાસમાંથી બહાર આવ્યા છે. આ અભ્યાસમાં ટીબીના નિદાન માટે દર્દીની મુસાફરીની પરંપરાગત પ્રણાલીની સરખામણી ડ્રોન-સંચાલિત મોડલ સાથે કરવામાં આવી હતી, જેમાં નજીકના પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (PHCs) અને પેટા-કેન્દ્રો (SCs) પર ગળફાનાં નમૂના એકત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા અને ડ્રોન દ્વારા નિર્ધારિત ટીબી નિદાન પ્રયોગશાળાઓ (TUs) સુધી પહોંચાડવામાં આવ્યા હતા.

આ અભ્યાસમાં 840 સહભાગીઓને સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા અને જાણવા મળ્યું હતું કે ડ્રોન-આધારિત સેમ્પલ ટ્રાન્સપોર્ટની રજૂઆત પછી ટીબીના નિદાન માટેનો મધ્યસ સમય 15 દિવસથી ઘટીને 5 દિવસ થઈ ગયો છે. નિદાનમાં થતો વિલંબ પણ નોંધપાત્ર રીતે ઘટ્યો હતો, જેનાથી રોગની વહેલી પુષ્ટિ થઈ શકી અને ઝડપી તબીબી નિર્ણય લેવાની સુવિધા મળી.

મહત્વની બાબત એ છે કે, અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું કે દર્દીઓ પર પડતો આર્થિક બોજ નોંધપાત્ર રીતે ઘટ્યો. ટીબીના નિદાન માટે દર્દીઓએ પોતાની ખિસ્સામાંથી કરવો પડતો સરેરાશ ખર્ચ (Out-of-Pocket Expenditure – OOPE) પરંપરાગત પરિવહન વ્યવસ્થા દરમિયાન આશરે ₹9,451 હતો, જે ડ્રોન આધારિત પરિવહન શરૂ થયા બાદ ઘટીને લગભગ ₹91 રહ્યો. આ ઘટાડો મુખ્યત્વે મુસાફરીના ખર્ચમાં ઘટાડો, રોજગારીની આવકમાં થતા નુકસાનમાં ઘટાડો અને દર્દીઓના ઘર નજીકના આરોગ્ય કેન્દ્રોમાં જ ગળફાના (સ્પુટમ) નમૂનાઓ એકત્ર કરવાની સુવિધા ઉપલબ્ધ થવાને કારણે શક્ય બન્યો. નોંધનીય છે કે ડ્રોન આધારિત તબક્કા દરમિયાન મધ્યસ્થ OOPE શૂન્ય હતો, જે દર્શાવે છે કે ઘણા સહભાગીઓને નિદાન માટે મુસાફરી સંબંધિત કોઈ ખર્ચ કરવો પડ્યો નહોતો.. આ પહેલને 11 પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો, 60 પેટા-કેન્દ્રો અને ચાર ટીબી યુનિટ્સને જોડતા હબ-એન્ડ-સ્પોક નેટવર્ક દ્વારા લાગુ કરવામાં આવી હતી, જેનાથી દર્દીઓ નિદાન કેન્દ્રો સુધી લાંબી મુસાફરી કરવાને બદલે તેમના ગામોની નજીકની આરોગ્ય સુવિધાઓ પર ગળફાના નમૂના જમા કરી શકે છે.

આ તારણો પર આરોગ્ય સંશોધન વિભાગના સચિવ અને આઈસીએમઆરના મહાનિર્દેશક ડૉ. રાજીવ બહલે જણાવ્યું હતું કે, "પહોંચમાં હોય અને સમયસર મળી રહે તેવું નિદાન ભારતના ટીબી નાબૂદીના પ્રયાસોના કેન્દ્રમાં છે. આ અભ્યાસ દર્શાવે છે કે કેવી રીતે ટેકનોલોજી ભૌગોલિક અવરોધોને દૂર કરવામાં અને દર્દીઓ, ખાસ કરીને અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં રહેતા લોકો પરનો બોજ ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે. આઈ-ડ્રોન પહેલ દ્વારા જે પુરાવાઓ પ્રાપ્ત થયા છે તે ભવિષ્યની જાહેર આરોગ્ય નવીનતાઓને માર્ગદર્શન આપવામાં મદદ કરશે જ્યારે હાલની હેલ્થકેર વિતરણ પ્રણાલીઓની પૂર્તિ કરશે."

માત્રાત્મક તારણોની સાથે, અભ્યાસમાં ભાગ લેનારા આરોગ્ય કર્મચારીઓએ અહેવાલ આપ્યો કે ડ્રોન-સંચાલિત ટ્રાન્સપોર્ટ પદ્ધતિએ વિલંબમાં ઘટાડો કર્યો, કાર્યકારી કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કર્યો અને પ્રારંભિક પરિચય પછી સમુદાયો દ્વારા તેને સારી રીતે સ્વીકારવામાં આવી હતી. અભ્યાસમાં હવામાન, વજન વહન કરવાની ક્ષમતા અને સતત તાલીમની જરૂરિયાત જેવા કાર્યકારી પાસાઓ પણ ઓળખવામાં આવ્યા હતા, જે વ્યાપક અમલીકરણ માટે સાવચેતીપૂર્વકના આયોજનના મહત્વ પર ભાર મૂકે છે.

સંશોધકોએ નોંધ્યું છે કે આ તારણો એક જિલ્લામાં કાર્યક્રમના અમલીકરણ પર આધારિત છે અને ભૌગોલિક રીતે પડકારરૂપ પરિસ્થિતિઓમાં હેલ્થકેર વિતરણને મજબૂત કરવા માટે ડ્રોન-સંચાલિત લોજિસ્ટિક્સની ભૂમિકાનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે મહત્વપૂર્ણ કાર્યકારી પુરાવા પૂરા પાડે છે. વિવિધ પરિસ્થિતિઓમાં આગળનું અમલીકરણ માહિતીસભર નિર્ણય લેવા માટે વધારાના પુરાવા ઊભા કરવામાં મદદ કરશે.

આ અભ્યાસ આઈસીએમઆર આઈ-ડ્રોન પહેલ હેઠળ પ્રાપ્ત થઈ રહેલા વધતા પુરાવાઓમાં ઉમેરો કરે છે, જે દેશભરના મુશ્કેલ પ્રદેશોમાં હેલ્થકેર પહોંચ સુધારવા માટે રસીઓ, દવાઓ, બ્લડ પ્રોડક્ટ્સ, નિદાન નમૂનાઓ, પેશીઓ વગેરેના વહન માટે ડ્રોનના સુરક્ષિત અને અસરકારક ઉપયોગની શોધ કરી રહી છે. સંપૂર્ણ અભ્યાસ અહીં મેળવી શકાય છે: https://journals.theunion.org/content/ijtldo/3/2/70.abstract

અભ્યાસ વિશેનું અન્ય એક પ્રકાશન અહીં મેળવી શકાય છે:

https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/20552076251406320

IJ/DK/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com