દીનદયાળ અંત્યોદય યોજના-રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ આજીવિકા મિશન (DAY-NRLM) હેઠળ ડિજિટલ ગવર્નન્સને મજબૂત બનાવવું

LokOS (લોક = લોકો, OS = ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ) એ દીનદયાળ અંત્યોદય યોજના-રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ આજીવિકા મિશન (DAY-NRLM) હેઠળ એક વેબ અને મોબાઇલ પ્લેટફોર્મ છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય સ્વ-સહાય જૂથો (SHGs) અને તેમના ફેડરેશનના કાર્યને સંપૂર્ણપણે ડિજિટાઇઝ કરવાનો છે. DAY-NRLM એક મુખ્ય ગરીબી નિવારણ કાર્યક્રમ છે જે ગરીબ ગ્રામીણ પરિવારો માટે સ્વ-રોજગાર, કુશળ નોકરીઓ અને ટકાઉ આજીવિકાને પ્રોત્સાહન આપે છે.

LokOS સ્વ-સહાય જૂથો (SHGs) અને સમુદાય-આધારિત સંસ્થાઓ (CBOs) ના સંચાલન માટે એક વ્યાપક ડિજિટલ ઉકેલ પૂરો પાડે છે. તે સભ્ય રેકોર્ડ, પ્રોફાઇલ, બચત, ધિરાણ, લોન ચુકવણી, નાણાકીય વ્યવહારો, આજીવિકા અને કન્વર્જન્સ પહેલને ડિજિટાઇઝ કરે છે. આ પ્લેટફોર્મ શાસન અને નાણાકીય વ્યવસ્થાપનને વધુ મજબૂત બનાવે છે:

• ડિજિટલ રેકોર્ડ દ્વારા મેન્યુઅલ રેકોર્ડ-કીપિંગ ઘટાડવું,
• SHG માટે રીઅલ-ટાઇમ ટ્રાન્ઝેક્શન ટ્રેકિંગ સક્ષમ કરવું,
• પારદર્શિતા, જવાબદારી અને કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરવો, અને
• SHG નેટવર્કમાં વાર્ષિક ₹2 લાખ કરોડના નાણાકીય વ્યવહારોનો હિસાબ રાખવો.

LokOSમાં વેબ અને મોબાઇલ એપ્લિકેશન બંનેનો સમાવેશ થાય છે, જે વિવિધ વપરાશકર્તા જૂથો અને કાર્યો માટે રચાયેલ છે. વેબ એપ્લિકેશન વહીવટકર્તાઓ, ઇ-બુકકીપર્સ અને વ્યવહાર મંજૂરી આપનારાઓને SHG, ગ્રામ્ય સંગઠનો (VOs), ક્લસ્ટર લેવલ ફેડરેશન (CLFs) અને તેમના સભ્યો બનાવવા અને મંજૂરી આપવામાં મદદ કરે છે.

મોબાઇલ એપ્લિકેશન સમુદાય-આધારિત સંસ્થાઓ (CBOs)ને ક્ષેત્રમાં તેમની પ્રવૃત્તિઓ સરળતાથી રેકોર્ડ અને સંચાલિત કરવામાં મદદ કરે છે.

SHE-LEAPS: ગ્રામીણ ઉદ્યોગસાહસિકતા માટે એક ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ

સ્વ-સહાય ઉદ્યોગસાહસિક-આજીવિકા અને સમૃદ્ધિ અને ટકાઉપણું માટે એન્ટરપ્રાઇઝ એપ્લિકેશન (SHE-LEAPS) તાજેતરમાં 29 જૂન, 2026ના રોજ શરૂ કરવામાં આવી હતી, અને તે LokOS પ્લેટફોર્મ હેઠળ લાગુ કરવામાં આવી છે. તે ગ્રામીણ ભારતમાં સ્વ-સહાય જૂથો (SHGs) સાથે સંકળાયેલી મહિલાઓને સશક્ત બનાવવા માટેનું એક ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ છે. તે સાહસો શરૂ કરવા, કામગીરીને ટ્રેક કરવા અને વ્યવસાયનું સંચાલન કરવા માટે એક સંકલિત પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે. તે કૃષિ અને બિન-ખેતી ઉદ્યોગોને ટેકો આપે છે, જે ટકાઉ અને મજબૂત ગ્રામીણ અર્થતંત્રને પ્રોત્સાહન આપે છે.

LokOSની ડિજિટલ સુવિધાઓ

LokOS મોબાઇલ એપ્લિકેશન ડિજિટાઇઝેશનને સરળ બનાવીને અને વધુ સારી ડેટા-આધારિત નિર્ણય લેવાની ક્ષમતાને સક્ષમ કરીને સમુદાયો અને સમુદાય-આધારિત સંસ્થાઓને સશક્ત બનાવે છે. મુખ્ય સુવિધાઓમાં સામેલ છે:

• એન્ડ-ટુ-એન્ડ ડિજિટલ મેનેજમેન્ટ: SHG, ગ્રામ્ય સંગઠનો (VOs), ક્લસ્ટર-લેવલ ફેડરેશન (CLFs) અને તેમના સભ્યોની નોંધણી અને સંચાલન કરે છે.
• અનન્ય ડિજિટલ ID: CBOs અને સભ્યો માટે આધાર- અને બેંક-લિંક્ડ ડિજિટલ ઓળખ બનાવે છે.
• ડિજિટલ નાણાકીય રેકોર્ડ: બચત, લોન, ચુકવણી અને અન્ય નાણાકીય વ્યવહારો રેકોર્ડ કરે છે.
• આજીવિકા પ્રોફાઇલિંગ: સરકારી યોજનાઓ સાથે આયોજન અને સંકલનમાં મદદ કરવા માટે આજીવિકા ડેટા એકત્રિત કરે છે.
• ભૂમિકા-આધારિત વહીવટ: ગામથી રાષ્ટ્રીય સ્તર સુધી વપરાશકર્તા વ્યવસ્થાપન, મંજૂરીઓ, દેખરેખ અને રિપોર્ટિંગની સુવિધા આપે છે.
• રીઅલ-ટાઇમ એનાલિટિક્સ: ડેટા-આધારિત નિર્ણય લેવા માટે ડેશબોર્ડ અને એક-ક્લિક રિપોર્ટ્સ પ્રદાન કરે છે.

LokOS: સમુદાય સંગઠનોમાં ડિજિટલ પરિવર્તનને પ્રોત્સાહન આપે છે

LokOS એ સમગ્ર ભારતમાં તેની પહોંચનો નોંધપાત્ર વિસ્તાર કર્યો છે, જેનાથી સમુદાય સંસ્થાઓના મોટા પાયે ડિજિટલ પરિવર્તનને સક્ષમ બનાવવામાં આવ્યું છે. આ પ્લેટફોર્મ પારદર્શિતા, જવાબદારી અને કાર્યકારી કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરે છે, સાથે સાથે તમામ સ્તરે સંકલિત કાર્યક્રમ અમલીકરણ અને દેખરેખને સક્ષમ બનાવે છે. તે હાલમાં 34 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, 762 જિલ્લાઓ, 7,241 બ્લોક્સ, 2.57 લાખ ગ્રામ પંચાયતો અને 5.92 લાખ ગામડાઓને આવરી લે છે.

સમુદાય સંસ્થાઓ સામેલ

આ પ્લેટફોર્મે દેશભરમાં સમુદાય સંસ્થાઓના મોટા પાયે ડિજિટલ એકીકરણને સક્ષમ બનાવ્યું છે. સમુદાય અને સમુદાય-આધારિત સંસ્થાઓ સામેલ છે:

• ક્લસ્ટર લેવલ ફેડરેશન (CLF): 34,314
• ગ્રામ્ય સંસ્થાઓ (VO): 5.62 લાખ
• સ્વ-સહાય જૂથો (SHG): 94.16 લાખ
• SHG સભ્યો: 10.03 કરોડ

નાણાકીય સહાય વ્યવસ્થાપન

LokOS સમુદાય સંસ્થાઓને નાણાકીય સહાયને અસરકારક રીતે ટ્રેક કરવામાં મદદ કરે છે, જેમાં રિવોલ્વિંગ ફંડ (RF)માં ₹9,718.41 કરોડ, કોમ્યુનિટી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ફંડ (CIF) માં ₹64,607.66 કરોડ અને કોમ્યુનિટી એન્ટરપ્રાઇઝ ફંડ (CEF) માં ₹38.34 કરોડનો સમાવેશ થાય છે.

LoKoS લખપતિ દીદીઓનું સમર્થન કરે છે

LokOS મોટા પાયે આઉટરીચ, લાભાર્થી ટ્રેકિંગ અને ડિજિટલ મોનિટરિંગ દ્વારા 'લખપતિ દીદી' પહેલને સમર્થન આપે છે. તે 6,611 માસ્ટર ટ્રેનર્સ, 4.09 લાખ કોમ્યુનિટી રિસોર્સ પર્સન (CRPs) અને 3.87 કરોડ સંભવિત લખપતિ દીદીઓ (PLDs)ના મજબૂત નેટવર્ક દ્વારા તેને અમલમાં મૂકવામાં મદદ કરે છે.

આ પ્લેટફોર્મ 18.50 કરોડ ડિજિટલ લાઇવલીહુડ રજિસ્ટર (DARs) પણ જાળવી રાખે છે, જે આજીવિકા આયોજન, દેખરેખ અને અમલીકરણ માટે મજબૂત ડિજિટલ પાયો પૂરો પાડે છે.

ડિજિટલી સશક્ત ગ્રામીણ ભારતનું નિર્માણ

LokOS એ DAY-NRLM હેઠળ એક ક્રાંતિકારી ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ છે જે સમુદાય-આધારિત સંગઠનો (CBOs) ના સંપૂર્ણ ડિજિટાઇઝેશનને સક્ષમ બનાવે છે. તે રીઅલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ અને ડિજિટલ નાણાકીય વ્યવસ્થાપન દ્વારા પારદર્શિતા, શાસન અને કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરી રહ્યું છે.

તેની સમગ્ર રાષ્ટ્રીય પહોંચ સાથે, પ્લેટફોર્મ 'લખપતિ દીદી' પહેલને સમર્થન આપી રહ્યું છે, જે મહિલા આર્થિક સશક્તિકરણ અને નાણાકીય સમાવેશને પ્રોત્સાહન આપે છે. આમ, પ્લેટફોર્મ આત્મનિર્ભર ગ્રામીણ સમુદાયોના નિર્માણમાં ફાળો આપી રહ્યું છે.

સંદર્ભ

ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલય

https://lokos.dord.gov.in/lakhpatiDidiઇમ્પેક્ટ

https://lokos.dord.gov.in/aboutLokos
https://lakhpatididi.gov.in
https://lokos.dord.gov.in/communityFunds

https://dic.gov.in/lokos/
https://x.com/MoRD_GoI/status/2071507758046916762

PDF જોવા માટે અહીં ક્લિક કરો

 

SM/IJ/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com

(रिलीज़ आईडी: 2280994) आगंतुक पटल : 12