PIB Backgrounder
azadi ka amrit mahotsav

ભારતનું હાઇ-સ્પીડ રેલ ભવિષ્ય : વિસ્તરણ માટે પ્રમાણિત માર્ગનું નિર્માણ

प्रविष्टि तिथि: 03 JUL 2026 4:33PM by PIB Ahmedabad

ઝડપી, વિશ્વસનીય અને જોડાયેલ રેલ મુસાફરી

ભારત તેના પ્રથમ બુલેટ ટ્રેન કોરિડોર - મુંબઈ-અમદાવાદ હાઇ સ્પીડ રેલ (MAHSR) નું કામ પૂર્ણ થવાના આરે છે . આમ કરીને, તે ભારતમાં હાઇ-સ્પીડ રેલના ભવિષ્યને આકાર આપી રહ્યું છે. આ ટ્રેનોની ડિઝાઇન ગતિ 350 કિમી પ્રતિ કલાક સુધીની છે - જે વંદે ભારત ટ્રેનો કરતા ઘણી ઝડપી છે જેની ડિઝાઇન ગતિ 180 કિમી/કલાક છે.

MAHSR પ્રોજેક્ટના આધારે, દેશભરમાં આગામી બુલેટ ટ્રેન કોરિડોર માટે એક પ્રમાણિત ટેમ્પ્લેટ વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે. આ અભિગમનો હેતુ સાબિત એન્જિનિયરિંગ ડિઝાઇન, બાંધકામ પદ્ધતિઓ અને કાર્યકારી પદ્ધતિઓનો અમલ કરવાનો છે. તે કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરશે અને પ્રોજેક્ટના અમલીકરણને વેગ આપશે. એમએએચએસઆર આમ, આ પ્રોજેક્ટ પરિવર્તનનો પાયો નાખે છે.

એકીકૃત ડિઝાઇન, ઘટકો અને જાળવણી પ્રક્રિયાઓ સમગ્ર નેટવર્કમાં સ્પેર-પાર્ટ્સ મેનેજમેન્ટ, તાલીમ અને ખરીદીને સરળ બનાવશે. ભવિષ્યના હાઇ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર એક પ્રતિકૃતિયોગ્ય બાંધકામ ફિલસૂફીને અનુસરશે. પાયા સ્થળની ચોક્કસ માટી લાક્ષણિકતાઓ અનુસાર ડિઝાઇન કરવામાં આવશે. બાકીના સબસિસ્ટમ્સ સામાન્ય એન્જિનિયરિંગ ધોરણોને અનુસરશે . આમાં થાંભલાઓ, વાયડક્ટ્સ, ટ્રેક, સ્ટેશન સ્ટ્રક્ચર્સ, ઓવરહેડ ઇલેક્ટ્રિફિકેશન અને સિગ્નલિંગ સિસ્ટમ્સનો સમાવેશ થાય છે. આ અભિગમ ભવિષ્યના કોરિડોરમાં ઝડપી બાંધકામને ટેકો આપશે. તે ગુણવત્તામાં સુધારો કરશે અને ભવિષ્યના હાઇ-સ્પીડ રેલ કોરિડોરમાં ખર્ચ ઘટાડશે .

 

મેક ઇન ઇન્ડિયા હેઠળ અને આત્મનિર્ભર ભારત પહેલ હેઠળ, ભારતીય રેલ્વે સ્વદેશી હાઇ-સ્પીડ રેલ ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. આનો હેતુ આયાતી સિસ્ટમો અને ઘટકો પર નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે. ઇન્ટિગ્રલ કોચ ફેક્ટરી (ICF), ભારત અર્થ મૂવર્સ લિમિટેડ (BEML) ના સહયોગથી, સ્વદેશી 280 કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપે હાઇ-સ્પીડ ટ્રેન સેટ ડિઝાઇન અને ઉત્પાદન કરી રહી છે. ભવિષ્યના હાઇ-સ્પીડ રેલ પ્રોજેક્ટ્સ માટે ટૂલિંગ, ટેસ્ટિંગ અને ઉત્પાદન ઇકોસિસ્ટમ પણ દેશમાં વિકસાવવામાં આવી રહી છે. ભારતીય કંપનીઓ હાઇ-સ્પીડ રેલ માટે જરૂરી વિશિષ્ટ ઘટકો, બાંધકામ સાધનો અને સ્લેબ-ટ્રેક સિસ્ટમ્સનું ઉત્પાદન વધુને વધુ કરી રહી છે. બેંગલુરુમાં નવા ઉદ્ઘાટન કરાયેલા વિશિષ્ટ સંકુલ, આદિત્ય, B-28 કોચના વિકાસ માટે રચાયેલ છે. IIT દ્વારા સંશોધન, વિશેષ તાલીમ અને જાપાનીઝ એન્જિનિયરિંગ પદ્ધતિઓ અપનાવવાથી ભારતની હાઇ-સ્પીડ રેલ ક્ષમતાઓ મજબૂત થઈ રહી છે. આ સ્થાનિકીકરણને વધુ મજબૂત બનાવી રહી છે .

 

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/image003A50P.jpg

 

મુંબઈ-અમદાવાદ હાઇ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર

મુંબઈ-અમદાવાદ હાઇ-સ્પીડ રેલ (MAHSR) કોરિડોર ભારતના હાઇ-સ્પીડ રેલ યુગમાં પ્રવેશને ચિહ્નિત કરે છે. દેશના પ્રથમ સમર્પિત બુલેટ ટ્રેન કોરિડોર તરીકે, તે અદ્યતન તકનીકો અને વિશ્વ કક્ષાના સલામતી ધોરણો રજૂ કરે છે.

  • 1 કલાક 58 મિનિટમાં જોડશે .
  • 508 કિલોમીટરની કુલ લંબાઈને આવરી લે છે .
  • 12 સ્ટેશનોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.
  • પહેલી હાઇ-સ્પીડ રેલ સેવા ઓગસ્ટ 2027 માં શરૂ થવાની ધારણા છે . ખુલવાનો પહેલો વિભાગ સુરતથી વાપી સુધીનો હશે .

 

  • આ કોરિડોરની ડિઝાઇન ગતિ 350 કિમી પ્રતિ કલાક અને કાર્યકારી ગતિ 320 કિમી પ્રતિ કલાક છે . તે અદ્યતન રોલિંગ સ્ટોક, સિગ્નલિંગ અને ટ્રેન નિયંત્રણ પ્રણાલીઓ દ્વારા સમર્થિત છે.

 

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/image004TLUG.jpg

 

MAHSR ની ટેકનિકલ સુવિધાઓ અને સિસ્ટમો

MAHSR પ્રોજેક્ટ જાપાની શિંકનસેન ટેકનોલોજી અને ઓપરેશનલ પ્રેક્ટિસનો ઉપયોગ કરીને વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે. કોરિડોરમાં ટ્રેક્શન, ઇલેક્ટ્રિફિકેશન, ટ્રેક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ઓપરેશન્સ માટે અદ્યતન સિસ્ટમ્સનો સમાવેશ થાય છે. મુખ્ય ટેકનિકલ ઘટકોમાં શામેલ છે:

  • ઓવરહેડ ઇલેક્ટ્રિફિકેશન (OHE): કોરિડોરમાં 20,000 થી વધુ OHE માસ્ટ બનાવવાની યોજના છે. 2×25 kV ઓવરહેડ ટ્રેક્શન સિસ્ટમ શિંકનસેન -શૈલી OHE કેન્ટીલીવર ડિઝાઇન પર આધારિત છે.
  • ટ્રેક્શન અને પાવર સપ્લાય: આ પ્રોજેક્ટમાં 12 ટ્રેક્શન સબસ્ટેશન, 2 ડેપો ટ્રેક્શન સબસ્ટેશન અને 16 ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સબસ્ટેશનનો સમાવેશ થાય છે.
  • ટ્રેક સિસ્ટમ: ભારતમાં પહેલીવાર J-સ્લેબ બેલાસ્ટલેસ ટ્રેક ટેકનોલોજી રજૂ કરવામાં આવી રહી છે.
  • ટ્રેક બાંધકામ પાયા: સમર્પિત ટ્રેક બાંધકામ પાયા વિકસાવવામાં આવી રહ્યા છે. આ રેલ, ટ્રેક સ્લેબ, મશીનરી અને અન્ય સાધનોના સંગ્રહ અને સંચાલન માટે છે.
  • રોલિંગ સ્ટોક ડેપો: ગુજરાતમાં સાબરમતી અને સુરત અને મહારાષ્ટ્રમાં થાણે ખાતે ત્રણ ડેપો બનાવવામાં આવી રહ્યા છે.

 

સાત હાઇ ‑સ્પીડ રેલ કોરિડોર

ભારત મુંબઈ-અમદાવાદ કોરિડોરથી આગળ વધીને તેના હાઇ-સ્પીડ રેલ વિઝનનો વિસ્તાર કરી રહ્યું છે . ભવિષ્યના વિકાસ માટે લગભગ 4,000 કિલોમીટરના સાત હાઇ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર ઓળખવામાં આવ્યા છે. પ્રસ્તાવિત નેટવર્કમાં લગભગ ₹16 લાખ કરોડનું રોકાણ આકર્ષિત થવાની અપેક્ષા છે .

સૂચિત સાત હાઇ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર દેશના વિવિધ પ્રદેશોમાં વ્યૂહાત્મક રીતે વહેંચાયેલા છે:

 

 

રૂટ્સ

મુસાફરીનો સમય

દિલ્હી-વારાણસી

3 કલાક 50 મિનિટ

વારાણસી-પટણા- સિલીગુડી

2 કલાક 55 મિનિટ

ચેન્નાઈ-બેંગલુરુ

1 કલાક 13 મિનિટ

બેંગલુરુ-હૈદરાબાદ

2 કલાક

ચેન્નાઈ-હૈદરાબાદ

2 કલાક 55 મિનિટ

મુંબઈ-પુણે

48 મિનિટ

પુણે-હૈદરાબાદ

1 કલાક 55 મિનિટ

 

રાષ્ટ્રીય હાઇ-સ્પીડ રેલ નેટવર્ક તરફ

મુંબઈ-અમદાવાદ હાઇ-સ્પીડ રેલ પ્રોજેક્ટ ભારતની પરિવહન યાત્રામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું રજૂ કરે છે. તે ભવિષ્યના વિસ્તરણ માટે જરૂરી જ્ઞાન, ક્ષમતાઓ અને ઔદ્યોગિક ઇકોસિસ્ટમનું નિર્માણ કરી રહ્યું છે. ભારત આ સીમાચિહ્નરૂપ કોરિડોર દ્વારા મેળવેલા અનુભવનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે. તે ભવિષ્યના હાઇ-સ્પીડ રેલ વિસ્તરણ માટે એક સ્કેલેબલ અભિગમ સ્થાપિત કરી રહ્યું છે. આ અભિગમ દેશભરમાં આગામી હાઇ-સ્પીડ રેલ રૂટને ટેકો આપી શકે છે. જેમ જેમ નવા કોરિડોર વિકસાવવામાં આવશે, તેમ તેમ આ પાયો કનેક્ટિવિટી વધારવામાં મદદ કરશે. તે મુસાફરીનો સમય ઘટાડવામાં અને લાંબા ગાળાના આર્થિક વિકાસમાં ફાળો આપવામાં પણ મદદ કરશે.

 

સંદર્ભ

રેલ્વે મંત્રાલય

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2257831&reg=1&lang=1

 

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2267962&reg=48&lang=1

 

https://sansad.in/getFile/loksabhaquestions/annex/187/AS538_MhnJmI.pdf?source=pqals

 

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2255527&reg=48&lang=2

નેશનલ હાઇ-સ્પીડ રેલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ

https://www.nhsrcl.in/en/project/project-overview

 

https://www.nhsrcl.in/en/media/press-release

પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=157295&ModuleId=3&reg=3&lang=1

 

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2272190&reg=48&lang=1

અન્ય

https://newsonair.gov.in/first-bullet-train-to-run-between-mumbai-ahmedabad-on-15-august-2027-says-ashwini-vaishnaw/

PDF જોવા માટે અહીં ક્લિક કરો

SM/JY/JD


(रिलीज़ आईडी: 2280901) आगंतुक पटल : 9
इस विज्ञप्ति को इन भाषाओं में पढ़ें: English , Urdu , Tamil