ટેકનોલોજીને માનવીય વિવેક, નૈતિકતા અને જવાબદારી દ્વારા માર્ગદર્શન મળે તેવા શાસન મોડેલની હાકલ કરતાં કેન્દ્રીય વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી, પૃથ્વી વિજ્ઞાન રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર પ્રભાર) અને પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલય, કર્મચારી, જાહેર ફરિયાદ, પેન્શન, અણુ ઊર્જા અને અવકાશ રાજ્ય મંત્રી ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે માનવ સંચાલિત આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) એ વિકસિત ભારત 2047 તરફની ભારતની યાત્રા પાછળનું નિર્ણાયક બળ બનશે.

જયપુરમાં ઈ-ગવર્નન્સ પરની 29મી રાષ્ટ્રીય પરિષદ (NCeG) ના પુરસ્કાર સત્રને સંબોધતા મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ હવે માત્ર પસંદગીનો વિષય નથી રહ્યો પરંતુ શાસનનો એક આવશ્યક હિસ્સો બની ગયો છે. તેમણે કહ્યું કે અસલી પડકાર આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ પોતે નથી, પરંતુ સરકારો પાસે દરેક તકનીકી હસ્તક્ષેપના કેન્દ્રમાં નાગરિકોને રાખીને જવાબદારીપૂર્વક તેનો ઉપયોગ કરવાનું વિઝન અને પરિપક્વતા છે કે નહીં તે છે.

મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે ભારતનું ડિજિટલ પરિવર્તન માનવીય નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયાને મશીનો દ્વારા બદલવાના ઉદ્દેશ્યથી પ્રેરિત નથી, પરંતુ જાહેર સંસ્થાઓને એવી ટેકનોલોજીઓથી સશક્ત બનાવવાની પ્રતિબદ્ધતાથી પ્રેરિત છે જે પારદર્શિતા, જવાબદારી, કાર્યક્ષમતા અને સેવા વિતરણમાં સુધારો કરે છે. તેમણે કહ્યું કે ભવિષ્યના શાસનમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સની ગતિ અને વિશ્લેષણાત્મક ક્ષમતાઓને માનવીય નિર્ણય, બંધારણીય મૂલ્યો અને લોકશાહી ઉત્તરદાયિત્વ સાથે જોડવી જોઈએ, જેથી એ સુનિશ્ચિત કરી શકાય કે ટેકનોલોજી જાહેર સંસ્થાઓ અથવા સિવિલ સર્વન્ટ્સ (સરકારી અધિકારીઓ) ની ભૂમિકાને ઘટાડ્યા વિના શાસનને મજબૂત બનાવે.

આ પુરસ્કાર સત્ર વહીવટી સુધારણા અને જાહેર ફરિયાદ વિભાગ (DARPG), ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રાલય (MeitY) અને રાજસ્થાન સરકાર દ્વારા સંયુક્ત રીતે આયોજિત 29મી રાષ્ટ્રીય ઈ-ગવર્નન્સ પરિષદની પૂર્ણાહુતિ સમાન હતું. "વિકસિત ભારત 2047: AI-સક્ષમ, ડેટા-આધારિત અને સુરક્ષિત ડિજિટલ ગવર્નન્સ" વિષય પર આયોજિત આ પરિષદે દેશભરમાંથી નીતિ નિર્માતાઓ, વરિષ્ઠ વહીવટકર્તાઓ, ટેકનોલોજી નિષ્ણાતો, ઇનોવેટર્સ, ઉદ્યોગ અગ્રણીઓ, સંશોધકો અને સ્થાનિક સરકારોના પ્રતિનિધિઓને ભારતના ડિજિટલ ગવર્નન્સ પ્રવાસના આગામી તબક્કા પર વિચાર-વિમર્શ કરવા માટે એકસાથે લાવ્યા હતા. રાજસ્થાનના મુખ્ય સચિવ શ્રી વી. શ્રીનિવાસ, DARPG ના સચિવ શ્રીમતી નિવેદિતા શુક્લા વર્મા, રાજસ્થાનના કેબિનેટ મંત્રી કર્નલ રાજ્યવર્ધન સિંહ રાઠોડ, સંસદ સભ્ય શ્રીમતી મંજુ શર્મા, કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને પ્રતિષ્ઠિત પ્રતિનિધિઓએ આ પુરસ્કાર સત્રમાં ભાગ લીધો હતો.

રાષ્ટ્રીય પરિષદનું આયોજન કરવા બદલ રાજસ્થાન સરકારને અભિનંદન આપતાં ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે દરેક રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશની ઉત્સાહભરી ભાગીદારી ટેકનોલોજી-સક્ષમ જાહેર વહીવટમાં સરકારોના વધતા આત્મવિશ્વાસને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તેમણે રાજ્ય સરકાર દ્વારા આપવામાં આવેલા સંપૂર્ણ સહકારની પ્રશંસા કરી અને જણાવ્યું કે આ પરિષદ "હોલ-ઓફ-ગવર્નમેન્ટ" (સમગ્ર સરકાર) અભિગમનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ છે, જ્યાં કેન્દ્ર, રાજ્યો, શિક્ષણ જગત, ઉદ્યોગો અને નાગરિક સમાજ ભવિષ્ય માટે શાસન સુધારાને આકાર આપવામાં સામૂહિક રીતે યોગદાન આપે છે. તેમણે ઉમેર્યું કે ઝડપથી બદલાતી તકનીકી અને સામાજિક જરૂરિયાતોને પ્રતિભાવ આપવા સક્ષમ શાસન પ્રણાલીના નિર્માણ માટે આવા સહયોગી પ્લેટફોર્મ આવશ્યક બન્યા છે.

રાષ્ટ્રીય ઈ-ગવર્નન્સ પરિષદના ઉત્ક્રાંતિને યાદ કરતાં ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે સરકારે ફ્લેગશિપ ગવર્નન્સ કોન્ફરન્સને નવી દિલ્હીની બહાર લઈ જવાનો સભાન નિર્ણય લીધો હતો જેથી સુધારાની પહેલો સાચા અર્થમાં રાષ્ટ્રીય સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે. તેમણે કહ્યું કે આ પરિષદો વિવિધ પ્રદેશોમાં યોજવાથી ભાગીદારી વ્યાપક બની છે, રાજ્યોમાં માલિકીની ભાવના મજબૂત થઈ છે અને સરકારો એકબીજાના અનુભવોમાંથી સીધું શીખી શકી છે. તેમણે ઉમેર્યું કે, સમાન પ્રકારનો આઉટરીચ (પહોંચ) ત્યારબાદ અન્ય કેટલાય મંત્રાલયો અને વૈજ્ઞાનિક સંસ્થાઓ દ્વારા પણ અપનાવવામાં આવ્યો છે, જે સરકાર, હિસ્સેદારો અને નાગરિકો વચ્ચે મજબૂત જોડાણ ઊભું કરે છે અને ઇનોવેશનની રાષ્ટ્રીય ઇકોસિસ્ટમનો વિસ્તાર કરે છે.

પરિષદના વિષયનો ઉલ્લેખ કરતા મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે તે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના વિકસિત ભારત 2047 ના વિઝન સાથે સુસંગત છે, જ્યાં ટેકનોલોજી સર્વસમાવેશક વિકાસ અને સુશાસન માટેના એક સાધન તરીકે કામ કરે છે. તેમણે કહ્યું કે પાછલા દાયકા દરમિયાન સરકારના શાસન સુધારાઓ સતત "મેક્સિમમ ગવર્નન્સ, મિનિમમ ગવર્નમેન્ટ" (મહત્તમ શાસન, લઘુત્તમ સરકાર) ના સિદ્ધાંત દ્વારા માર્ગદર્શિત થયા છે, જેમાં ડિજિટલ ટેકનોલોજી વધુ પારદર્શિતા, ઝડપી સેવા વિતરણ અને ઉન્નત જાહેર જવાબદારી સક્ષમ બનાવે છે. તેમણે જણાવ્યું કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, ડેટા-આધારિત વહીવટ અને સુરક્ષિત ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ હવે નાગરિકોની આકાંક્ષાઓને અનુરૂપ શાસન પ્રણાલી બનાવવા માટે અભિન્ન અંગ છે.

ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સને માનવીય જવાબદારીના વિકલ્પ તરીકે જોવાને બદલે શાસનના સક્ષમકર્તા તરીકે જોવું જોઈએ. તેમણે "અસલી સવાલ માત્ર આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સનો નથી; સવાલ એ છે કે આપણે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સનો ઉપયોગ કરવામાં કેટલા બુદ્ધિશાળી છીએ," તે બાબત પર ભાર મૂકતા જણાવ્યું કે ભારતે એવું શાસન મોડેલ બનાવવું જોઈએ જ્યાં માનવ સંચાલિત AI જાહેર વહીવટ માટેની માર્ગદર્શક ફિલસૂફી બને. તેમણે કહ્યું કે ટેકનોલોજીએ નૈતિકતા, પારદર્શિતા અને જાહેર વિશ્વાસમાં મજબૂત રીતે જોડાયેલા રહીને માનવીય ક્ષમતાને વિસ્તૃત કરવી જોઈએ, સંસ્થાકીય વિશ્વસનીયતા મજબૂત કરવી જોઈએ અને નાગરિકોના અનુભવમાં સુધારો કરવો જોઈએ.

મંત્રીશ્રીએ નીતિ નિર્માતાઓને વર્તમાનની મર્યાદાઓને બદલે ભવિષ્યના દ્રષ્ટિકોણથી વિકસિત ભારત 2047 ને જોવા માટે પણ વિનંતી કરી હતી. પાછલા બે દાયકામાં ટેકનોલોજીએ રોજિંદા જીવનમાં જે ગતિએ પરિવર્તન આવ્યું છે તે તરફ ધ્યાન દોરતા તેમણે જણાવ્યું હતું કે એક સમયે અનિવાર્ય ગણાતી ઘણી નવીનતાઓ ટૂંકા ગાળામાં જ અપ્રચલિત થઈ ગઈ છે. તેથી, શાસનની ડિઝાઇન માત્ર વર્તમાન સમયની વાસ્તવિકતાઓની આસપાસ તૈયાર કરી શકાય નહીં. જાહેર સંસ્થાઓ, વહીવટી પ્રણાલીઓ અને સિવિલ સર્વન્ટ્સની ભૂમિકા પણ ઉભરતી ટેકનોલોજીની સાથે સતત વિકસિત થતી રહેશે. 2047 માટે શાસનને તૈયાર કરવા માટે માત્ર પરિવર્તનને પ્રતિભાવ આપવાને બદલે પરિવર્તનની આગાહી કરવાની ક્ષમતાની જરૂર છે, જે એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે ભારતનું વહીવટી માળખું ચપળ, ભવિષ્ય માટે તૈયાર અને વિકસિત રાષ્ટ્રની આકાંક્ષાઓને પૂર્ણ કરવા સક્ષમ રહે.

બે દિવસના વિચાર-વિમર્શ દરમિયાન, જયપુર એક જીવંત પ્લેટફોર્મ તરીકે ઉભરી આવ્યું જ્યાં નીતિ નિર્માતાઓ, વહીવટકર્તાઓ, ટેકનોલોજી અગ્રણીઓ, ઇનોવેટર્સ, સંશોધકો અને પાયાની સંસ્થાઓના પ્રતિનિધિઓએ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના યુગમાં શાસનના ભવિષ્ય પર વિચારોનું આદાન-પ્રદાન કર્યું. ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે પરિષદે સાબિત કર્યું છે કે ભારતની ડિજિટલ ગવર્નન્સ યાત્રા સેવાઓના ડિજિટાઇઝેશનથી ઘણી આગળ વધી ગઈ છે અને હવે એક નવા તબક્કામાં પ્રવેશ કરી રહી છે જ્યાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, ડેટા-આધારિત નિર્ણય પ્રક્રિયા, ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સુરક્ષિત ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમ સામૂહિક રીતે જાહેર વહીવટના ભવિષ્યને આકાર આપી રહ્યા છે.

મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ પ્રત્યે સરકારનો અભિગમ કેવળ ટેકનોલોજી આધારિત મોડેલ કરતાં મૂળભૂત રીતે અલગ છે. ભારત AI ને માનવીય બુદ્ધિમત્તાના સ્થાને લાવવાને બદલે તેના પૂરક તરીકે તૈનાત કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. પ્રધાનમંત્રીના મહત્તમ શાસન, લઘુત્તમ સરકારના વિઝનનો ઉલ્લેખ કરતા ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે છેલ્લા દાયકા દરમિયાન રજૂ કરાયેલા દરેક તકનીકી હસ્તક્ષેપે નાગરિક કેન્દ્રીય હિસ્સેદાર રહે તે સુનિશ્ચિત કરવાની સાથે શાસનને સરળ, વધુ પારદર્શક અને વધુ જવાબદાર બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. તેમણે કહ્યું કે ટેકનોલોજીએ જટિલતા ઘટાડવી જોઈએ, બિનજરૂરી પ્રક્રિયાઓ નાબૂદ કરવી જોઈએ અને સંસ્થાઓમાં જાહેર વિશ્વાસ મજબૂત કરવો જોઈએ.

શાસન સુધારા ત્યારે જ સાર્થક બને છે જ્યારે તેઓ સામાન્ય નાગરિકોના જીવનમાં સુધારો કરે તે બાબત પર ભાર મૂકતા ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે વહીવટી સુધારણા અને જાહેર ફરિયાદ વિભાગે સતત પ્રદર્શિત કર્યું છે કે કેવી રીતે વહીવટી નવીનતા અને ડિજિટલ ટેકનોલોજી સાથે મળીને જાહેર સેવા વિતરણને બદલી શકે છે. તેમણે સેન્ટ્રલાઇઝ્ડ પબ્લિક ગ્રીવન્સ રિડ્રેસ એન્ડ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ (CPGRAMS) ના નોંધપાત્ર વિસ્તરણનો ઉલ્લેખ કર્યો, જે વિશ્વની સૌથી મોટી ટેકનોલોજી-સક્ષમ ફરિયાદ નિવારણ પદ્ધતિઓમાંની એક તરીકે વિકસિત થઈ છે, જેણે દેશભરમાં સુલભતા વધારવાની સાથે નિકાલના સમયમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કર્યો છે.

મંત્રીશ્રીએ ભાષિની (BHASHINI) ના સહયોગથી વિકસાવવામાં આવેલા AI-સંચાલિત બહુભાષી વૉઇસ ચેટબોટ 'સમાધાન દીદી' (SAMADHAN DIDI) નો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ નાગરિકોને સુરક્ષિત જાહેર ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર દ્વારા તેમની પોતાની ભાષાઓમાં સરકાર સાથે વાર્તાલાપ કરવા સક્ષમ બનાવીને શાસનને કેવી રીતે વધુ પ્રતિભાવશીલ, સર્વસમાવેશક અને સુલભ બનાવી શકે છે તેનું એક શક્તિશાળી ઉદાહરણ છે.

ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે ભારતના ડિજિટલ ગવર્નન્સ ઇકોસિસ્ટમને નેશનલ ઈ-ગવર્નન્સ સર્વિસ ડિલિવરી એસેસમેન્ટ (NeSDA) જેવી પહેલો દ્વારા પણ મજબૂત બનાવવામાં આવ્યું છે, જે રાજ્યો, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને કેન્દ્રીય મંત્રાલયોમાં ડિજિટલ જાહેર સેવાઓનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ બેન્ચમાર્ક તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. વિસ્તરતા ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ઇન્ડિયાએઆઈ (IndiaAI) મિશન હેઠળ વિકસાવવામાં આવી રહેલી કમ્પ્યુટિંગ ક્ષમતાઓ સાથે મળીને, આ સુધારાઓ સરકારોને સુરક્ષા, પારદર્શિતા અને જવાબદારીના સર્વોચ્ચ ધોરણો જાળવી રાખીને ઝડપી, સ્માર્ટ અને વધુ કાર્યક્ષમ જાહેર સેવાઓ પ્રદાન કરવા સક્ષમ બનાવશે.

ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે શાસન સુધારા માત્ર ટેકનોલોજી પૂરતા મર્યાદિત હોઈ શકે નહીં. સ્પેશિયલ કેમ્પેઈન 5.0 (ખાસ ઝુંબેશ 5.0) નો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે જણાવ્યું હતું કે વહીવટી કાર્યક્ષમતા કાર્યસ્થળની પદ્ધતિઓ, રેકોર્ડ મેનેજમેન્ટ, સંસ્થાકીય શિસ્ત અને જાહેર સંસાધનોના શ્રેષ્ઠ ઉપયોગમાં સુધારો કરવા પર પણ સમાન રીતે નિર્ભર છે. તેમણે કહ્યું કે આવા સુધારાઓએ મંત્રાલયો અને વિભાગોમાં પારદર્શિતા અને જવાબદારીના સિદ્ધાંતોને વધુ મજબૂત બનાવવાની સાથે સ્વચ્છ, બહેતર સંગઠિત અને વધુ ઉત્પાદક કાર્ય વાતાવરણ ઊભું કરીને સરકારી સંસ્થાઓને મજબૂત બનાવી છે. તેવી જ રીતે, મિશન કર્મયોગીએ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, સાયબર સિક્યુરિટી, ડિજિટલ ગવર્નન્સ, લીડરશીપ અને પુરાવા-આધારિત નીતિ નિર્માણ જેવા ઉભરતા ક્ષેત્રોમાં સતત શિક્ષણ દ્વારા સિવિલ સર્વન્ટ્સને ઝડપથી બદલાતા શાસન પરિદ્રશ્ય માટે તૈયાર કરીને ક્ષમતા નિર્માણમાં પરિવર્તન આણ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે ભવિષ્ય માટે તૈયાર રાષ્ટ્રના નિર્માણ માટે ભવિષ્ય માટે તૈયાર સિવિલ સર્વિસ અનિવાર્ય છે.

ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે કેન્દ્રીય મંત્રાલયો અને વિભાગો, રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની સરકારો, જિલ્લા વહીવટીતંત્રો, ગ્રામ પંચાયતો અને શૈક્ષણિક તથા સંશોધન સંસ્થાઓની 17 અનુકરણીય પહેલોને રાષ્ટ્રીય ઈ-ગવર્નન્સ પુરસ્કારો 2026 એનાયત કર્યા હતા. આ પુરસ્કારોમાં સાત શ્રેણીઓમાં 10 ગોલ્ડ એવોર્ડ, 6 સિલ્વર એવોર્ડ અને એક જ્યુરી એવોર્ડનો સમાવેશ થાય છે. વિજેતાઓને અભિનંદન આપતાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ વિજેતા પહેલો દર્શાવે છે કે કેવી રીતે ઇનોવેશન, ટેકનોલોજી અને જાહેર સેવા સાથે મળીને નાગરિકોના જીવનમાં માપી શકાય તેવા સુધારાઓ લાવી શકે છે.

ડિજિટલ ગવર્નન્સમાં રાજસ્થાનની નોંધપાત્ર પ્રગતિની પ્રશંસા કરતા ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે રાજ્યએ સફળતાપૂર્વક એક સક્ષમ ઇકોસિસ્ટમ ઊભી કરી છે જ્યાં શાસન સુધારા, નવીનતા, સાહસિકતા અને ઉભરતી ટેકનોલોજી એકબીજાને પૂરક બને છે. 'રાજ-કાજ' (Raj-Kaj) સંકલિત વહીવટી પ્લેટફોર્મનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેણે વિભાગોમાં ઝડપી, કાગળરહિત (પેપરલેસ) અને ટેકનોલોજી-સક્ષમ શાસનને સક્ષમ કરીને વહીવટી કાર્યક્ષમતા, પારદર્શિતા અને જવાબદારીને નોંધપાત્ર રીતે મજબૂત કરી છે. તેમણે કહ્યું કે આવી પહેલો કાર્યક્ષમ, પારદર્શક અને ડિજિટલ રીતે સશક્ત જાહેર વહીવટના નિર્માણના રાષ્ટ્રીય વિઝનમાં સીધું યોગદાન આપે છે.

અગાઉ, વહીવટી સુધારણા અને જાહેર ફરિયાદ વિભાગના સચિવ શ્રીમતી નિવેદિતા શુક્લા વર્માએ આ પરિષદને શાસન સંબંધી નવીનતાઓને સંસ્થાકીય બનાવવા, આંતર-સરકારી શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવા અને દેશભરમાંથી ટેકનોલોજી આધારિત શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓ પ્રદર્શિત કરવા માટેનું એક અગ્રણી પ્લેટફોર્મ ગણાવ્યું હતું.

પોતાના સંબોધનના સમાપનમાં ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે 2047 સુધીમાં વિકસિત રાષ્ટ્ર બનવાની ભારતની આકાંક્ષા માત્ર તકનીકી પ્રગતિ પર જ નહીં, પરંતુ ઉભરતી ટેકનોલોજીને અપનાવતી વખતે માનવીય નિર્ણય, સંસ્થાકીય અખંડિતતા અને લોકશાહી ઉત્તરદાયિત્વને જાળવી રાખવાની દેશની ક્ષમતા પર પણ નિર્ભર રહેશે. તેમણે કહ્યું કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ લોકોને બદલવાને બદલે તેમને સશક્ત બનાવતું એક સાધન બની રહેવું જોઈએ. સહભાગીઓને પરિષદની ભાવનાને પોતપોતાની સંસ્થાઓમાં પાછી લઈ જવા માટે આહવાન કરતા, તેમણે દરેક સ્તરની સરકારોને જયપુરમાં પ્રદર્શિત વિચારો, નવીનતાઓ અને શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓને શાસનમાં માપી શકાય તેવા સુધારાઓમાં રૂપાંતરિત કરવા વિનંતી કરી જેનો સીધો લાભ દરેક નાગરિકને મળે.

"ટેકનોલોજી શાસનને વેગ આપી શકે છે, પરંતુ માત્ર માનવીય ડહાપણ જ તેને દિશા આપી શકે છે. માનવ સંચાલિત આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ એવો માર્ગ છે જેના દ્વારા ભારત વિકસિત ભારત 2047 ના વિઝનને સાકાર કરશે," ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે આગામી વર્ષોમાં જવાબદાર, નાગરિક કેન્દ્રીય ડિજિટલ ગવર્નન્સનું ભારતનું અનન્ય મોડેલ વૈશ્વિક બેન્ચમાર્ક તરીકે સેવા આપવાનું ચાલુ રાખશે તેવો વિશ્વાસ વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું હતું.

આ પરિષદ વિકસિત ભારત 2047 ના વિઝનને અનુરૂપ AI-સક્ષમ, ડેટા-આધારિત, સુરક્ષિત અને નાગરિક કેન્દ્રીય ડિજિટલ ગવર્નન્સને આગળ વધારવા માટેના સહિયારા વિઝન અને વ્યૂહાત્મક રોડમેપની રૂપરેખા આપતા ઈ-ગવર્નન્સ 2026 પર જયપુર ઘોષણાપત્રને અપનાવવાની સાથે સંપન્ન થઈ હતી.

SM/BS/JD