ડિજિટલ સશક્તિકરણ દ્વારા ગ્રામીણ આજીવિકામાં પરિવર્તન

SHE-LEAPS એટલે 'સ્વ-સહાય ઉદ્યોગસાહસિક-આજીવિકા અને સમૃદ્ધિ અને ટકાઉપણું માટે સાહસિક એપ્લિકેશન'. તે ગ્રામીણ ભારતમાં સ્વ-સહાય જૂથો (SHGs) સાથે સંકળાયેલી મહિલાઓને સશક્ત બનાવવા માટેનું એક ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ છે. આ સાહસો બનાવવા અને તેમના પ્રદર્શનને ટ્રેક કરવા માટે એક સંકલિત પ્લેટફોર્મ દ્વારા પૂર્ણ થાય છે. SHE-LEAPS ગ્રામીણ મહિલાઓને આજીવિકાની તકો બનાવવા, સાહસોને વધારવા અને તેમને નાણાકીય સેવાઓ સાથે જોડવામાં મદદ કરે છે. તે મજબૂત અને ટકાઉ ગ્રામીણ અર્થતંત્ર બનાવવા માટે કૃષિ અને બિન-ખેતી બંને ગ્રામીણ સાહસોને સમર્થન આપે છે.

SHE-LEAPS મોબાઈલ એપ્લિકેશન ડિજિટલ ઈન્ડિયા કોર્પોરેશન દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે, અને તેને LokOS પ્લેટફોર્મ હેઠળ લાગુ કરવામાં આવી છે. LokOS એ ભારતભરમાં સમુદાય-આધારિત સંગઠનો (CBOs) ની પ્રવૃત્તિઓને કેપ્ચર કરવા માટે રચાયેલ એક ડિજિટલ સિસ્ટમ છે. આમાં SHGs, વિલેજ ઓર્ગેનાઈઝેશન્સ અને ક્લસ્ટર લેવલ ફેડરેશન્સનો સમાવેશ થાય છે. LokOS સભ્યોના રેકોર્ડ જાળવવા, નાણાકીય વ્યવહારો, આજીવિકાના રેકોર્ડ અને કન્વર્જન્સ (અભિસરણ) પહેલોને ટ્રેક કરવા જેવી CBO પ્રવૃત્તિઓને ડિજિટાઇઝ કરવામાં મદદ કરે છે.

SHE-LEAPS નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલા રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ વિકાસ સંમેલનમાં જૂન 29, 2026ના રોજ લોન્ચ કરવામાં આવી હતી. ‘ગ્રામોદય સે રાષ્ટ્રોદય’ની થીમ પર આધારિત આ બે દિવસીય પરિષદે મુખ્ય ગ્રામીણ વિકાસ યોજનાઓના અમલીકરણ અને પ્રગતિની સમીક્ષા કરી હતી. સરકારના ‘વિકસિત ગ્રામ - વિકસિત ભારત’ ના વિઝનને સાકાર કરવા માટેની વ્યૂહરચનાઓ ઘડવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું.

SHE-LEAPSનો રાષ્ટ્રવ્યાપી પ્રારંભ

SHE-LEAPS નીચેના ઉદ્દેશ્યોને પૂર્ણ કરવા પર કેન્દ્રિત છે:

• દેશભરમાં ગ્રામીણ SHG મહિલા ઉદ્યોગસાહસિકોને સશક્ત બનાવવી.
• ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં મહિલા સંચાલિત સાહસોનું નિર્માણ અને મજબૂતીકરણ કરવું.
• ગ્રામીણ ઉત્પાદકોને ઔપચારિક મૂલ્ય શૃંખલાઓ (વેલ્યુ ચેઈન્સ) સાથે જોડવા.
• SHG પરિવારોના નાણાકીય સમાવેશીકરણને વધારવું.
• ડેટા-આધારિત ગ્રામીણ ઉદ્યોગસાહસિકતાને સક્ષમ કરવી.

SHE-LEAPSને 34 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો (UTs)માં લાગુ કરવામાં આવશે. તે પસંદ કરેલા રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં સ્ટેટ રૂરલ લાઈવલીહુડ મિશન (રાજ્ય ગ્રામીણ આજીવિકા મિશન)ને સહાય કરશે. આ પ્લેટફોર્મ સાહસના રીઅલ-ટાઇમ (વાસ્તવિક સમયના) ડેટાને કેપ્ચર કરે છે, જેનાથી ગ્રામીણ આર્થિક પ્રવૃત્તિઓમાં પારદર્શિતા અને વિઝિબિલિટી સુધરે છે. આ સિસ્ટમ, આના પરિણામે, બહુવિધ સ્તરો પર દેખરેખ (મોનિટરિંગ) ને પણ મજબૂત બનાવે છે. તે પરિણામસ્વરૂપ સ્થાનિક અને રાષ્ટ્રીય બંને સ્તરે નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયાને ટેકો આપશે.

એન્ટરપ્રાઇઝ ડેવલપમેન્ટ માટે ડિજિટલ સેવાઓ

SHE-LEAPS વિવિધ ક્ષેત્રોમાં રીઅલ-ટાઇમ ઓપરેશનલ ડેટા મેળવે છે અને સંપૂર્ણ આજીવિકા પ્રવાસને ટ્રેક કરે છે. પ્લેટફોર્મ પ્રોફાઇલ નિર્માણથી લઈને સાહસ પ્રદર્શન ટ્રેકિંગ સુધીના દરેક તબક્કાને સમર્થન આપે છે. તે આગળ જતાં ડિજિટલ મોનિટરિંગને મજબૂત કરે છે, શાસનમાં સુધારો કરે છે અને વધુ સારું આયોજન, હસ્તક્ષેપ અને માહિતગાર નીતિ વિષયક નિર્ણયો લેવા સક્ષમ બનાવે છે. SHE-LEAPS મોબાઇલ એપ્લિકેશન દ્વારા આપવામાં આવતી સેવાઓ છે:

લખપતિ દીદીની પહેલને આગળ લઈ જવી

લખપતિ દીદી પહેલને આગળ વધારવી SHE-LEAPS આવક વૃદ્ધિ અને સાહસ પ્રદર્શનનું એન્ડ-ટુ-એન્ડ ટ્રેકિંગ પ્રદાન કરીને લખપતિ દીદી મિશનને મજબૂત બનાવશે. તાજેતરમાં, સરકારે લખપતિ દીદી યોજનાનો લક્ષ્યાંક 3 કરોડથી વધારીને 6 કરોડ મહિલાઓનો કર્યો છે.

સરકાર આગામી પાંચ વર્ષમાં લખપતિ દીદીઓને લાભ આપવા માટે ₹10 લાખ કરોડ મુક્ત કરવાની પણ યોજના ધરાવે છે. આ મહિલા સશક્તિકરણ તરફ સરકારની મોટી પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે. તેથી, SHE-LEAPS મોબાઇલ એપ્લિકેશન મોટા પાયે સાહસ વિસ્તરણને ટેકો આપવા માટેની આ યોજનાનો એક અભિન્ન ભાગ છે.

મહિલાઓના નેતૃત્વમાં મજબૂત ગ્રામીણ અર્થતંત્રનું નિર્માણ

SHE-LEAPS ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ઉદ્યોગસાહસિકતા અને મહિલા સશક્તિકરણને જોડીને ડિજિટલ ગ્રામીણ પરિવર્તનમાં એક મોટું પગલું દર્શાવે છે. સાહસ વૃદ્ધિને ટેકો આપીને અને નાણાકીય સમાવેશીકરણને મજબૂત કરીને, આ પ્લેટફોર્મ દેશભરમાં લખપતિ દીદી મિશનને વિસ્તૃત કરવામાં મદદ કરશે. તે સર્વસમાવેશી અને ટકાઉ ગ્રામીણ પરિવર્તનનું મુખ્ય પ્રેરક બળ બનવા માટે તૈયાર છે.

સંદર્ભ

સંદર્ભ ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલય

https://lokos.dord.gov.in/home https://x.com/MoRD_GoI/status/2071507758046916762 https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2279029&reg=6&lang=1

ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રાલય

https://play.google.com/store/apps/details?id=com.nrlm.gramudyamita&hl=en_IN

Pdf ફાઇલ માટે અહીં ક્લિક કરો

SM/BS/GP/JT