પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના 'વિકસિત ભારત'ના સંકલ્પને વ્યવહારિક રીતે પાયાના સ્તરે લાવવા માટે, ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલય દ્વારા આયોજિત બે દિવસીય રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ વિકાસ પરિષદનું ઉદ્ઘાટન આજે દિલ્હીમાં કેન્દ્રીય ગ્રામીણ વિકાસ, અને કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. પ્રથમ દિવસે, રાજ્યોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને નિષ્ણાતોએ વિવિધ સત્રોમાં વિવિધ ગ્રામીણ વિકાસ યોજનાઓ પર ઊંડાણપૂર્વક ચર્ચા અને વિચાર-વિમર્શ કર્યો હતો. 29 જૂને, જે બીજો દિવસ છે, તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રીઓ નીતિગત દિશાઓ અને સામૂહિક રોડમેપ પર ચર્ચા કરવા માટે પરિષદમાં જોડાશે. કેન્દ્રીય ગ્રામીણ વિકાસ રાજ્ય મંત્રી શ્રી કમલેશ પાસવાન અને ડૉ. ચંદ્રશેખર પેમ્માસાની પણ ઉદ્ઘાટન સત્ર દરમિયાન ઉપસ્થિત હતા.

તેમના ઉદ્ઘાટન પ્રવચનમાં, કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે આ પરિષદ માત્ર એક ઔપચારિકતા નથી પરંતુ પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના 'વિકસિત ભારત'ના વિઝન સાથે જોડાયેલી ખૂબ જ વિચારપૂર્વક તૈયાર કરાયેલી વ્યૂહરચના છે. શ્રી શિવરાજ સિંહે જણાવ્યું હતું કે આ બે દિવસીય રાષ્ટ્રીય વિચાર-વિમર્શ મૂળભૂત રીતે 'ટીમ ઈન્ડિયા – ટીમ ગ્રામીણ વિકાસ'નો સામૂહિક પ્રયાસ છે. તેમણે મંચ પરથી સ્પષ્ટતા કરી હતી કે અહીં કોઈ મુખ્ય અતિથિ નથી પરંતુ કેન્દ્ર અને રાજ્યોના અધિકારીઓ અને મંત્રીઓની એક સંયુક્ત ટીમ હાજર છે અને તેઓ પોતે પણ આ જ ટીમનો એક સભ્ય છે. પૂર્વ પ્રધાનમંત્રી શ્રી અટલ બિહારી વાજપેયીની પંક્તિઓ ટાંકીને તેમણે કહ્યું કે ઊંચાઈ એટલી ન હોવી જોઈએ કે આપણે અન્યોને ભેટી ન શકીએ અને આ જ ભાવના ગ્રામીણ વિકાસની નીતિઓ અને અમલીકરણમાં પણ પ્રતિબિંબિત થવી જોઈએ.

પ્રધાનમંત્રી શ્રી મોદીને 'મેન ઓફ આઈડિયાઝ' (વિચારોના માણસ) તરીકે વર્ણવતા કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે કહ્યું કે તેમના હૃદયમાં વિકસિત, સશક્ત, આત્મનિર્ભર અને ગૌરવશાળી ભારત માટે ઊંડી ઝંખના છે. તેમણે કહ્યું કે આ ઝંખના સફળતાપૂર્વક પરિણામોમાં ત્યારે જ પરિવર્તિત થઈ શકે છે જ્યારે આજે અને આવતીકાલે હાજર રહેલા તમામ અધિકારીઓ અને આવતીકાલે આવી પહોંચનારા તમામ મંત્રીઓ એ જ મંત્ર અને સંકલ્પ સાથે દિવસ-રાત કામ કરે જેથી ગામડાઓનો વિકાસ સીધો 'વિકસિત ભારત'ની વાર્તા સાથે જોડાઈ શકે.

ગામડાં: ભારતનો આત્મા અને લોકશાહીનો મજબૂત એકમ

તેમના ઉદ્ઘાટન ભાષણમાં, શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે ગામડાઓના મહત્વ પર વિશેષ ભાર મૂક્યો હતો અને કહ્યું હતું કે ગામડાં વિના ભારતની કલ્પના કરી શકાતી નથી અને ગામડાં એ ભારતના આત્મા, અર્થતંત્ર, ઓળખ, સભ્યતા અને સંસ્કૃતિનું કેન્દ્ર છે. ગામડાઓને લોકશાહીનો સૌથી મજબૂત એકમ ગણાવતા તેમણે કહ્યું કે આ બે દિવસીય પરિષદ વાસ્તવમાં ગ્રામીણ સમૃદ્ધિનું 'અમૃત મંથન' છે જેમાંથી નીકળનારું અમૃત આગામી વર્ષોમાં દેશના દરેક ગામ સુધી પહોંચશે.

અધિકારીઓને સંબોધતા તેમણે કહ્યું કે માત્ર યોજનાઓ ઘડવી પૂરતી નથી અને છેવાડાના માનવી સુધી વિતરણ (લાસ્ટ-માઇલ ડિલિવરી) સુનિશ્ચિત કરવું એ સૌથી મોટી જવાબદારી છે. પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના વિચારો શેર કરતા તેમણે પુનરોચ્ચાર કર્યો કે "સરકાર માત્ર ફાઇલોમાં જ નહીં પરંતુ લોકોના જીવનમાં દેખાવી જોઇએ", અને આવું ત્યારે જ થશે જ્યારે દરેક યોજનાનો લાભ કોઈ પણ મુશ્કેલી વિના, કોઈ પણ લાંચ વિના અને કોઈ પણ સમય બગાડ્યા વિના લાયક લાભાર્થી સુધી પહોંચશે.

સુધારાઓ અને વિકસિત ભારત – VB - G RAM - G પર ધ્યાન કેન્દ્રિત

કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી શિવરાજ ચૌહાણે વિવિધ સત્રોમાં સાચા સુધારા અને વિચાર-વિમર્શ માટે અપીલ કરી હતી અને જણાવ્યું હતું કે નિયમો, પ્રક્રિયાઓ અને અમલીકરણમાં જ્યાં પણ અવરોધો હોય, તેને ઈમાનદારીથી ઓળખવા જોઈએ અને બદલવા જોઈએ કારણ કે માત્ર યોજના બનાવવી પૂરતી નથી પરંતુ યોજનાને યોગ્ય રીતે પહોંચાડવી આવશ્યક છે. મનરેગા (મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી અધિનિયમ) પર બોલતા, શ્રી શિવરાજ સિંહે મુખ્યમંત્રી તરીકેના તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન હાથ ધરાયેલા અભ્યાસનો ઉલ્લેખ કર્યો અને કહ્યું કે ઘણી જગ્યાએ મજૂરોને બદલે મશીનો દ્વારા કામ કરવામાં આવતું હતું, મસ્ટર રોલમાં ગેરરીતિઓ હતી અને ખોટી હાજરી પૂરવામાં આવતી હતી, જેના કારણે ભંડોળનો મોટો દુરુપયોગ થતો. તેમણે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે હવે સુધારાત્મક ફેરફારો કરવામાં આવી રહ્યા છે, મજૂરો માટે કામના દિવસોની સંખ્યા 100થી વધારીને 125 કરવામાં આવી છે અને સંકલ્પ એ છે કે કોઈ પણ જરૂરિયાતમંદ મજૂર કામ વિના ન રહેવો જોઈએ. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે જો દોઢ લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુની વાર્ષિક જોગવાઈ અને આગામી પાંચ વર્ષમાં 75 લાખ કરોડ રૂપિયાનું આ પ્રચંડ રોકાણ પંચાયતો સુધી યોગ્ય રીતે પહોંચે અને તેનો અસરકારક ઉપયોગ થાય તો ગામડાઓનું મૂળભૂત ચિત્ર નિર્ણાયક રીતે બદલાઈ શકે છે.

સમગ્ર ગ્રામીણ વિકાસ ઇકોસિસ્ટમ પર કેન્દ્રિત પરિષદ

શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે માહિતી આપી હતી કે આ બે દિવસીય પરિષદ કોઈ એક યોજના પર કેન્દ્રિત નથી પરંતુ ગ્રામીણ વિકાસની સમગ્ર ઇકોસિસ્ટમ પર કેન્દ્રિત છે. વિકસિત ભારત - ગેરંટી ફોર રોજગાર એન્ડ આજીવિકા મિશન (ગ્રામીણ) (VB - GRAM - G) હેઠળ, વિકસિત ભારત માટે વિકસિત ગામડાઓની કલ્પના; પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના (ગ્રામીણ) (PMAY - G) દ્વારા સન્માનજનક ગ્રામીણ આવાસ; પ્રધાનમંત્રી ગ્રામ સડક યોજના (PMGSY) દ્વારા મજબૂત રોડ નેટવર્ક; રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ આજીવિકા મિશન (NRLM) અને ગ્રામીણ કૌશલ્યો દ્વારા આજીવિકા અને ઉદ્યોગસાહસિકતા; અને રાષ્ટ્રીય સામાજિક સહાયતા કાર્યક્રમ (NSAP) દ્વારા સામાજિક સુરક્ષા – આ તમામને એક માળખામાં સંકલિત કરવામાં આવી રહ્યા છે જેથી પ્રધાનમંત્રીના 'વિકસિત ભારત'ના વિઝનને પાયાના સ્તરે વેગ મળે.

PMAY-G હેઠળ ચાલી રહેલી ભૌતિક ચકાસણી ઝુંબેશનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે કોઈ પણ પાત્ર લાભાર્થીને અપાત્ર જાહેર કરવા એ મોટું પાપ છે અને એ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ કે કોઈ પણ ગરીબ પરિવાર માત્ર મનસ્વીતા કે પૂર્વગ્રહને કારણે ઘરથી વંચિત ન રહે. તેમણે રાજ્યોમાં સામૂહિક સામગ્રીની ખરીદી, કડિયા (મેસન) તાલીમ અને કન્વર્જન્સ (અભિસરણ) જેવી નવીનતાઓને પ્રોત્સાહન આપવા પર પણ ભાર મૂક્યો હતો.

લખપતિ દીદીઓ, ગ્રામીણ ઉદ્યોગસાહસિકતા અને નારી શક્તિ

કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ આજીવિકા મિશન હેઠળ મહિલાઓની ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો અને જણાવ્યું હતું કે અત્યાર સુધીમાં કરોડો બહેનોએ સ્વ-સહાય જૂથોમાં જોડાઈને પોતાની આવક વધારી છે અને લાખો લખપતિ દીદીઓ ઉભરી આવી છે. પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના માર્ગદર્શન હેઠળ આ સંખ્યાને 6 કરોડ સુધી લઈ જવાનો લક્ષ્યાંક છે, જેના માટે બહેનોને હવે માત્ર જૂથ સ્તરે જ નહીં પરંતુ વ્યક્તિગત સ્તરે પણ આધુનિક ઉદ્યોગસાહસિક તરીકે તૈયાર કરવાની જરૂર છે. તેમણે કહ્યું કે પાપડ-અથાણાંથી આગળ વધીને ગ્રામીણ બહેનોને ફૂડ પ્રોસેસિંગ (ખાદ્ય પ્રસ્સંસ્કરણ), કૃષિ-વ્યવસાય, સેવા ક્ષેત્ર અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ તરફ આગળ લઈ જવી પડશે, તો જ ગ્રામીણ ઉદ્યોગસાહસિકતા સાચા અર્થમાં 'વિકસિત ભારત'ની કરોડરજ્જુ બની શકશે.

પ્રધાનમંત્રી ગ્રામ સડક યોજના અને NSAP: પહોંચ અને સુરક્ષા

 શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે પૂર્વ પ્રધાનમંત્રી શ્રી અટલ બિહારી વાજપેયી દ્વારા શરૂ કરાયેલી પ્રધાનમંત્રી ગ્રામ સડક યોજનાને ગ્રામીણ ભારતનું ચિત્ર બદલી નાખનારી એક ઐતિહાસિક પહેલ ગણાવી હતી અને કહ્યું હતું કે રસ્તાઓના અભાવે પાછળ રહી ગયેલા ગામડાઓને મુખ્ય પ્રવાહ સાથે જોડવાનું કામ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે બહેતર રોડ નેટવર્ક સાથે શિક્ષણ, આરોગ્ય અને બજારની સુવિધાઓ ગામડાઓ સુધી પહોંચી રહી છે અને ખેડૂતો વધુ સારા ભાવો મેળવવા સક્ષમ બન્યા છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે રાષ્ટ્રીય સામાજિક સહાયતા કાર્યક્રમ હેઠળ વૃદ્ધાવસ્થા પેન્શન, વિધવા પેન્શન અને વિકલાંગતા પેન્શન જેવી યોજનાઓની સમીક્ષા પણ બે દિવસીય કાર્યસૂચિનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ દ્વારા પેન્શન વિતરણમાં પારદર્શિતા અને સમયબદ્ધતા પર ભાર મૂકતા તેમણે કહ્યું કે સંવેદનશીલ ભારતના નિર્માણની દિશામાં સામાજિક સુરક્ષાને મજબૂત કરવી જરૂરી છે.

ટીમ સ્પીરિટ અને મિશન મોડ

 શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે અધિકારીઓ અને આવતીકાલે આવી પહોંચનારા મંત્રીઓને સરકારી કામને માત્ર એક નોકરી તરીકે નહીં પરંતુ રાષ્ટ્રીય સેવાનો એક મિશન માનવા પ્રેરણા આપી હતી. તેમણે કહ્યું કે વિઝન બદલવાથી કામની ઊર્જા બદલાય છે; જો આપણે આપણા કામને ગ્રામીણ ભારતનું ચિત્ર બદલવાના સદ્ભાગ્ય તરીકે ગણીએ તો દરેક બેઠક, દરેક સત્ર અને આ બે દિવસીય પરિષદ 'અમૃત મંથન' બની શકે છે. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ દ્વારા વર્ણવેલ સાત્વિક કાર્યકરના ગુણો – આસક્તિથી મુક્ત, અહંકાર રહિત, ધૈર્યવાન અને ઉત્સાહથી ભરપૂર – નો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે કહ્યું કે એક વ્યક્તિ ગામ બદલી શકે છે, એક અધિકારી આખો જિલ્લો બદલી શકે છે, એક નેતા આખો દેશ બદલી શકે છે અને આજે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદી દેશ બદલવાનું કામ કરી રહ્યા છે. તેમણે તમામ રાજ્યોને સંકલ્પ લેવા જણાવ્યું હતું કે તેઓ પોતપોતાના રાજ્યોમાં ગ્રામીણ વિકાસને એક મિશન તરીકે ગણશે અને આ પરિષદમાંથી નીકળતા 'અમૃત'ને પોતાના રાજ્યોમાં પાછા લઈ જઈને ગામડે-ગામડે પહોંચાડશે.

બે દિવસીય પરિષદ: પ્રથમ દિવસે અધિકારીઓ, બીજા દિવસે મંત્રીઓ

ઉદ્ઘાટન દિવસે, પરિષદનું ધ્યાન યોજના અમલીકરણ, પ્રગતિ સમીક્ષા અને સુધારાના સૂચનો પર રાખવામાં આવ્યું હતું. વિકસિત ભારત – ગ્રામ (VB - GRAM - G), પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના (ગ્રામીણ), રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ આજીવિકા મિશન અને ગ્રામીણ કૌશલ્ય (NRLM અને સ્કિલ્સ), પ્રધાનમંત્રી ગ્રામ સડક યોજના (PMGSY) અને રાષ્ટ્રીય સામાજિક સહાયતા કાર્યક્રમ (NSAP) પર વિવિધ હોલમાં વિગતવાર સત્રો આયોજિત કરવામાં આવ્યા હતા. યોજનાની વિહંગાવલોકન, રાજ્યવાર પ્રગતિ સમીક્ષા, શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓની પ્રસ્તુતિ, ટેકનોલોજી અને એઆઈ (AI) નો ઉપયોગ અને નાણાકીય વ્યવસ્થાપન પર અધિકારીઓ દ્વારા ઊંડાણપૂર્વક વિચાર-વિમર્શ કર્યા પછી, બીજા દિવસે રાજકીય નેતૃત્વ ઔપચારિક રીતે આ વિચાર-વિમર્શમાં જોડાશે જ્યારે તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રીઓ પૂર્ણ સત્રોમાં ભાગ લેશે.

કેન્દ્રીય ગ્રામીણ વિકાસ રાજ્ય મંત્રી શ્રી ચંદ્રશેખર પેમ્માસાનીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે શહેરોમાં વધી રહેલા સ્થળાંતર અને વસ્તીના દબાણને નિયંત્રિત કરવા માટે ગ્રામીણ સમુદાયોને સશક્ત કરવા અને ટકાઉ આજીવિકા વિકસાવવી અત્યંત જરૂરી છે. તેમણે મનરેગામાંથી 'VB - G RAM - G' માં થયેલા પરિવર્તનને રોજગાર સર્જનમાંથી અસ્કયામતો અને સંપત્તિ સર્જનમાં રૂપાંતરિત કરવા તરીકે ગણાવ્યું હતું, જેમાં ગામડાઓની અંદર 300 થી વધુ પ્રકારના ઉત્પાદક અને કાયમી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તૈયાર કરી શકાય છે.

આ સાથે કેન્દ્રીય ગ્રામીણ વિકાસ રાજ્ય મંત્રી શ્રી કમલેશ પાસવાને જણાવ્યું હતું કે, છેલ્લા બે વર્ષમાં રાજ્યોના સહકારથી મંત્રાલયે ગામડાઓને મજબૂત કરવા, સ્થળાંતર અટકાવવા અને 'લખપતિ દીદી' યોજના અને સ્વ-સહાય જૂથો દ્વારા ગ્રામીણ મહિલાઓને આત્મનિર્ભર બનાવવામાં ઉત્કૃષ્ટ કામગીરી કરી છે. તેમણે માહિતી આપી હતી કે પ્રધાનમંત્રી ગ્રામ સડક યોજના (PMGSY) હેઠળ વંચિત ગામડાઓને પાકા રસ્તાઓથી જોડવામાં આવી રહ્યા છે, પાત્ર લોકોને મૂળભૂત સુવિધાઓ ધરાવતા પાકા મકાનો આપવામાં આવી રહ્યા છે અને મનરેગામાં ગેરરીતિઓ નાબૂદ કરીને તેને આગામી 20 વર્ષના વિકાસ માટે 'VB - G RAM - G' તરીકે નવું સ્વરૂપ અને રોડમેપ આપવામાં આવ્યો છે.

ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયના સચિવ શ્રી રોહિત કંસલે છેલ્લા 12 વર્ષમાં વિભાગની ગૌરવપૂર્ણ સિદ્ધિઓની વિગતો આપતા જણાવ્યું હતું કે દેશમાં અંદાજે 8 લાખ કિલોમીટરના રસ્તાઓ બનાવવામાં આવ્યા છે, 3 કરોડ પાકા મકાનો તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે, 3 કરોડ લખપતિ દીદીઓ બનાવવામાં આવી છે અને 10 કરોડ ગ્રામીણ મહિલાઓને સ્વ-સહાય જૂથો સાથે જોડવામાં આવી છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે વિભાગ હવે એક એવા મહત્વના વળાંક પર છે જ્યાં આગામી દાયકા માટે આ અસ્કયામતોની જાળવણી, યોજનાઓની સંતૃપ્તિ (સેચ્યુરેશન) અને દેશવાસીઓના 'ઇઝ ઓફ લિવિંગ' (જીવનની સુવિધા) ને વધુ વધારવા માટે સામૂહિક વિચારસરણીની જરૂર છે.

SM/BS/JD

(रिलीज़ आईडी: 2278699) आगंतुक पटल : 7