ભારત સરકારે ઇથેનોલ બ્લેન્ડેડ પેટ્રોલ (EBP) અંગે સોશિયલ મીડિયા પર પ્રસારિત થઈ રહેલા કેટલાક ભ્રામક અને અપ્રમાણિત દાવાઓની નોંધ લીધી છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય જનતાને મૂંઝવણમાં મૂકવાનો અને ગુમરાહ કરવાનો હોય તેવું જણાય છે. એવું પણ જોવામાં આવ્યું છે કે સનસનાટી મચાવીને વ્યુઅરશિપ મેળવવા અને ઇથેનોલ-મિશ્રિત બળતણ અંગે બિનજરૂરી ચિંતાઓ ઊભી કરવાના સ્પષ્ટ પ્રયાસમાં જૂની છબીઓ અને વીડિયો ફરીથી પ્રસારિત કરવામાં આવી રહ્યા છે.

પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય દોહરાવે છે કે ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ કાર્યક્રમ વૈજ્ઞાનિક રીતે પ્રમાણિત છે અને સરકાર દ્વારા તેનું સતત નિરીક્ષણ કરવામાં આવે છે.

ક્રૂડ ઓઇલની આયાત ઘટાડવા, ઊર્જા સુરક્ષા વધારવા અને પર્યાવરણીય ટકાઉપણાને પ્રોત્સાહન આપવાના ઉદ્દેશ્યો સાથે વર્ષ 2003માં ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ કાર્યક્રમ શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આ કાર્યક્રમ તકનીકી સજ્જતા અને હિસ્સેદારોની પરામર્શના આધારે તબક્કાવાર રીતે અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો છે, જે વર્ષ 2023 થી આગળ 20 ટકા ઇથેનોલ મિશ્રણ (E20) ના રોલઆઉટમાં પરિણમ્યો છે.

સરકાર ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ, ઓટોમોબાઇલ ઉત્પાદકો, ફ્યુઅલ ટેસ્ટિંગ એજન્સીઓ અને અન્ય હિસ્સેદારો સાથે પરામર્શ કરીને ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ કાર્યક્રમના અમલીકરણ પર સતત દેખરેખ રાખે છે.

E20 પેટ્રોલની રજૂઆત પછી, ઇથેનોલ મિશ્રણને કારણે એન્જિન ફેલ થવા અથવા વાહન ખોટવાઈ જવા (બ્રેકડાઉન) ની કોઈ વ્યાપક સમસ્યાઓ નોંધાઈ નથી.

હાલમાં પ્રસારિત થઈ રહેલો એક દાવો ઇથેનોલના હાઇગ્રોસ્કોપિક પ્રકૃતિ (ભેજ શોષવાના ગુણધર્મ) સાથે સંબંધિત છે. આ સામાન્ય જ્ઞાનની બાબત છે કે બળતણની ટાંકીમાં પાણીનો પ્રવેશ કોઈપણ બળતણ માટે અનિચ્છનીય છે, પછી ભલે તે ઇથેનોલ મિશ્રિત હોય કે અન્ય કોઈ. આધુનિક વાહનો ઇંધણની ટાંકીમાં પાણીના પ્રવેશને રોકવા માટે ડિઝાઇન સુવિધાઓ અને સલામતીના ઉપાયોથી સજ્જ હોય છે.

એવું પણ જોવામાં આવ્યું છે કે કેટલાક ચોક્કસ વ્યક્તિઓ સોશિયલ મીડિયા પર વીડિયો બનાવીને શેર કરી રહ્યા છે જેમાં શેરડીના રસને સીધો પેટ્રોલમાં ભેળવવામાં આવતો હોવાનું ખોટી રીતે દર્શાવવામાં આવી રહ્યું છે. આવી સામગ્રી ભ્રામક અને પાયાવિહોણી છે. બળતણ મિશ્રણ માટે વપરાતું ઇથેનોલ સ્થાપિત ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયાઓ દ્વારા ઉત્પાદિત થાય છે અને પેટ્રોલમાં ભેળવતાં પહેલાં કડક ગુણવત્તાના વિશિષ્ટતાઓને અનુરૂપ હોય છે.

ઇથેનોલ શેરડીનો રસ, મોલાસીસ (કાકવી), તૂટેલા ચોખા અને મકાઈ જેવા વિવિધ ફીડસ્ટોક્સ (કાચો માલ) માંથી બનાવવામાં આવે છે, પરંતુ ઇથેનોલના ગુણધર્મો ઇનપુટ ફીડસ્ટોક કરતાં તદ્દન અલગ હોય છે કારણ કે તે આથો લાવવા (ફર્મેન્ટેશન) સહિતની શ્રેણીબદ્ધ પ્રક્રિયાઓમાંથી પસાર થાય છે, જે ફીડસ્ટોક્સમાં હાજર શર્કરાને આથો તરફ દોરી જાય છે.

આવા વીડિયોના પ્રસારણનો ઉદ્દેશ્ય આ મુદ્દાને સનસનાટીભર્યો બનાવવાનો અને તેમની વ્યુઅરશિપ વધારવાનો હોય તેમ જણાય છે.

ભારતમાં ઇથેનોલ-મિશ્રણ કડક બળતણ ગુણવત્તા વિશિષ્ટતાઓને અનુરૂપ છે અને ઉપયોગમાં લેવાતા પહેલાં કડક પરીક્ષણમાંથી પસાર થાય છે. ઉચ્ચ મિશ્રણ સ્તરોનું રોલઆઉટ વ્યાપક તકનીકી મૂલ્યાંકન અને ઓટોમોબાઇલ ઉત્પાદકો તેમજ અન્ય હિસ્સેદારો સાથે પરામર્શ કર્યા પછી જ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે.

તાજેતરમાં, એક વાહનની ઇંધણ ટાંકીની નજીક કીડીઓ દર્શાવતો વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વ્યાપકપણે પ્રસારિત થયો હતો. તેના જવાબમાં, ભારત પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (BPCL) એ સ્પષ્ટ કર્યું કે પેટ્રોલ મિશ્રણ માટે વપરાતા ફ્યુઅલ-ગ્રેડ ઇથેનોલનું ઉત્પાદન આથો અને નિસ્યંદન (ડિસ્ટિલેશન) પ્રક્રિયાઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે જે અંતિમ ઉત્પાદનમાંથી બચેલી શર્કરાને દૂર કરે છે. વધુમાં, ફ્યુઅલ ઇથેનોલમાં એવા વિકર્ષકો (ડિનેચ્યુરન્ટ્સ) હોય છે જે જંતુઓને દૂર રાખે છે. E20 ઇંધણ સાથે સંકળાયેલું એવું કોઈ ઓળખી શકાય તેવું આકર્ષણ નથી જે કીડીઓ અથવા અન્ય જંતુઓને વાહનના ફ્યુઅલ કેપ (ટાંકીના ઢાંકણ) ની આસપાસ એકઠા થવાનું કારણ બને. તેથી, E20 ઇંધણ અને કીડીઓના આકર્ષણ વચ્ચેની કડી દર્શાવતા દાવાઓનો કોઈ વૈજ્ઞાનિક આધાર નથી અને તે વૈજ્ઞાનિક પુરાવાઓ દ્વારા સમર્થિત નથી.

તે જ રીતે, E20 ઇંધણનો ઉપયોગ વાહન વીમાની માન્યતાને અસર કરી શકે છે તેવા સૂચન કરતા બહુવિધ દાવાઓ સંબંધિત હિસ્સેદારો દ્વારા સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યા હતા અને તે ખોટા હોવાનું માલૂમ પડ્યું હતું.

ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ એ વૈશ્વિક સ્તરે સ્વીકૃત પ્રથા છે અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, બ્રાઝિલ અને જાપાન સહિતના કેટલાક દેશોમાં સફળતાપૂર્વક લાગુ કરવામાં આવી છે. બ્રાઝિલે લાંબા સમયથી ઉચ્ચ ઇથેનોલ મિશ્રણ સ્તર અપનાવ્યું છે, જેમાં E27 પ્રમાણભૂત પેટ્રોલ મિશ્રણ તરીકે સેવા આપે છે.

એ નોંધવું અગત્યનું છે કે ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ કાર્યક્રમે કાચા તેલની આયાતમાં ઘટાડો કરીને દેશને વિદેશી હૂંડિયામણમાં ₹1.4 લાખ કરોડથી વધુ બચાવવામાં મદદ કરી છે. આ કાર્યક્રમે ઇથેનોલ ઉત્પાદનમાં વપરાતા કૃષિ ફીડસ્ટોક્સ માટે સતત માંગ પણ ઊભી કરી છે, જેનાથી ખેડૂતોની આવકને ટેકો મળ્યો છે અને ગ્રામીણ અર્થતંત્ર મજબૂત થયું છે.

ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા વધારવામાં, કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવામાં અને સ્વચ્છ ગતિશીલતા (ક્લીનર મોબિલિટી) તરફ દેશના સંક્રમણને આગળ વધારવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. સરકાર વૈજ્ઞાનિક પુરાવા અને સતત હિસ્સેદારોના જોડાણ દ્વારા માર્ગદર્શન મેળવીને, સુરક્ષિત, પારદર્શક અને ગ્રાહક-કેન્દ્રીય રીતે આ કાર્યક્રમનો અમલ કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.

SM/IJ/JD