છેલ્લા બાર વર્ષોમાં, પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના વિઝનરી નેતૃત્વ અને કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રી શ્રી નીતિન ગડકરીના ગતિશીલ માર્ગદર્શન હેઠળ, માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલય (MoRTH) એ આઇકોનિક બ્રિજ પ્રોજેક્ટ્સની એક શ્રેણી સાકાર કરી છે જેણે ભારતના વિવિધ પ્રદેશો વચ્ચેની કનેક્ટિવિટીને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખી છે. આ એન્જિનિયરિંગ અજાયબીઓ માત્ર ભૌતિક સંરચનાઓ નથી — તે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર આધારિત વિકાસ, રાષ્ટ્રીય એકીકરણ, આર્થિક પ્રગતિ અને સર્વસમાવેશક વિકાસ પ્રત્યે સરકારની અતૂટ પ્રતિબદ્ધતાના શક્તિશાળી પ્રતીકો છે. અગાઉ દુર્ગમ રહેલા પ્રદેશોને જોડીને, મુસાફરીનો સમય ઘટાડીને અને લોજિસ્ટિકલ કાર્યક્ષમતા વધારીને, આ પુલોએ પ્રાદેશિક વિકાસને મજબૂત કરવામાં અને ગતિશીલતા (મોબિલિટી) સુધારવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે.

પુલો: આધુનિક ભારતના અજાયબીઓ

ભારત અસંખ્ય નદીઓથી આશીર્વાદિત છે જે લોકોના જીવન, સંસ્કૃતિ અને અર્થતંત્રનો એક અભિન્ન હિસ્સો છે. તેમાં કોઈ આશ્ચર્ય નથી કે ભારતે આ વિશાળ નદીઓ પર કેટલાક સૌથી ભવ્ય પુલોનું નિર્માણ પણ કર્યું છે. પુલો આપણા રોજિંદા જીવનને એવી રીતે આકાર આપે છે જે આપણામાંથી મોટાભાગના લોકો ભાગ્યે જ નોંધે છે. તેઓ એવા અંતરને ટૂંકું કરે છે જેને પાર કરવામાં ક્યારેક દિવસો લાગતા હતા, અંતરિયાળ સમુદાયો સુધી પહોંચવાનો માર્ગ ખોલે છે અને કુદરતના સૌથી પ્રચંડ સ્વરૂપ સામે અડીખમ ઊભા રહે છે.

દેશભરમાં એક વિશાળ નેટવર્ક બનાવતા અસંખ્ય પુલોમાં, કેટલાક મુખ્ય પુલો દેશમાં ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસના સ્કેલ અને વિઝનનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે. દરેક પુલ પોતાની વિશિષ્ટ ડિઝાઇન અને મુશ્કેલ ભૂપ્રદેશો પર વિજય મેળવવાનો માનવીય સંકલ્પ ધરાવે છે. આર્ક બ્રિજથી લઈને એક્સ્ટ્રાડોઝ્ડ અને કેબલ-સ્ટેઇડ બ્રિજ સુધી, દેશ અનુકરણીય સ્થાપત્ય અને એન્જિનિયરિંગ શ્રેષ્ઠતા દર્શાવતા સુપર-સ્ટ્રક્ચર્સનું નિર્માણ કરવા બદલ ગર્વ અનુભવે છે.

બ્રહ્મપુત્રા નદી પર પુલ, ગુવાહાટી

વિશાળ બ્રહ્મપુત્રા નદી પર બનેલો 1.49 km લાંબો ‘નવો’ સરાઈઘાટ બ્રિજ આસામ રાજ્ય માટે એક મહત્વપૂર્ણ કનેક્ટર તરીકે ઊભો છે, જે ઐતિહાસિક જૂના સરાઈઘાટ બ્રિજની સમાંતર ચાલે છે. તેના નિર્માણથી ટ્રાફિકની ગીચતામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે અને હજારો દૈનિક મુસાફરો માટે સુગમ અવરજવર સુનિશ્ચિત થઈ છે. આ પુલ ઉત્તર અને દક્ષિણ ગુવાહાટી વચ્ચેની મુસાફરીને બહેતર બનાવે છે, સાથે જ NH-27 પર પૂર્વ-પશ્ચિમ કોરિડોર પર પરિવહનને પણ મજબૂત બનાવે છે.

ચંબલ નદી પર પુલ, કોટા

ભારતના આઇકોનિક એન્જિનિયરિંગ અજાયબીઓમાંનું એક રાજસ્થાનના કોટામાં ચંબલ નદી પર બનેલો 6-લેન સિંગલ પ્લેન કેબલ-સ્ટેઇડ બ્રિજ છે. 1.4 km ની લંબાઈ ધરાવતો આ પુલ રાજસ્થાનનો પ્રથમ હેંગિંગ બ્રિજ (ઝૂલતો પુલ) છે અને ઓગસ્ટ 2017 માં રાષ્ટ્રને સમર્પિત કરવામાં આવ્યો હતો.

આ પુલ 30 મીટર પહોળો છે અને તેની બંને બાજુએ 1.5 મીટર પહોળા ફૂટપાથ છે. સ્ટે-કેબલ્સ ટ્રિપલ પ્રોટેક્શન ધરાવતા વ્યક્તિગત રીતે શીથ્ડ સ્ટ્રેન્ડ્સ (આવરણયુક્ત તાર)થી બનેલા છે. બાહ્ય કેબલ ડક્ટ્સ વરસાદ અને પવનને કારણે થતા વાઇબ્રેશન્સને દૂર કરવા સક્ષમ છે, જે સંરચનાની મજબૂતી અને આયુષ્ય વધારે છે.

આ પુલની મુખ્ય વિશેષતાઓમાંની એક તેની પર્યાવરણ અને વન્યજીવો માટે અનુકૂળ ડિઝાઇન છે. આ છ-લેન પુલનો લગભગ 300 મીટરનો હિસ્સો કેબલથી લટકાવવામાં આવ્યો છે, જેથી નદીના પટમાં કોઈ પિલર ન બનાવવો પડે. આનાથી નેશનલ ચંબલ ઘડિયાલ વાઇલ્ડલાઇફ સેન્ચ્યુરીનું રક્ષણ થાય છે, જે લુપ્તપ્રાય ઘડિયાલ (મગરની પ્રજાતિ), રેડ-ક્રાઉન્ડ રૂફ ટર્ટલ (કાચબો) અને ગંગા નદીની ડોલ્ફિનનું ઘર છે.

નર્મદા નદી પર પુલ, ભરૂચ

ગુજરાતના ભરૂચમાં NH-8 પર નર્મદા નદી પર 1.34 km લાંબો પુલ બનાવવામાં આવ્યો છે. આ એક એક્સ્ટ્રાડોઝ્ડ બ્રિજ છે જે દેશમાં સૌથી લાંબા સ્પાન ધરાવતા પુલોમાંનો એક છે. તેને માર્ચ 2017 માં ટ્રાફિક માટે ખુલ્લો મૂકવામાં આવ્યો હતો અને તે 34 મહિનાના ગાળામાં પૂર્ણ થયો હતો. આ પુલ 20.8 મીટર પહોળો છે અને સંરચનાની બંને બાજુએ 3 મીટરનો ફૂટપાથ છે. આ પુલ ગુજરાતના ભરૂચ જિલ્લામાં NH-8 ના અમદાવાદ-મુંબઈ સેક્શનનો એક ભાગ છે અને તેણે આ પ્રદેશની ગતિ, સુરક્ષા અને આર્થિક વિકાસને વેગ આપ્યો છે.

ગંગા નદી પર પુલ, બિહાર

પવિત્ર ગંગા નદી પર બનેલો 1.8 km લાંબો છ-લેન પુલ બિહાર રાજ્યમાં NH-31 ના ઔંટા-સિમરિયા સેક્શન પર આવેલો છે. આ પ્રોજેક્ટમાં નદી પર 34 મીટર પહોળી ડેક ધરાવતી સિંગલ સેગમેન્ટલ સંરચના સાથે ડિઝાઇન કરાયેલ ભારતનો સૌથી પહોળો એક્સ્ટ્રાડોઝ્ડ બ્રિજ સામેલ છે. 57 મીટરથી 115 મીટર સુધીની સ્પાન લંબાઈ અને 70 મીટરના કેન્ટીલીવર આર્મ્સ સાથે, આ સંરચના એન્જિનિયરિંગ શ્રેષ્ઠતાનું ઉદાહરણ રજૂ કરે છે.

આ પુલ લગભગ સાત દાયકા પહેલા બનેલા બે-લેન રેલ-કમ-રોડ બ્રિજ, જૂના રાજેન્દ્ર સેતુને સમાંતર બનાવવામાં આવ્યો છે. તેની ઉંમર અને વ્યાપક સમારકામને કારણે તે ભારે વાહનો માટે અપૂરતો બન્યો હતો, જેથી તેમને લાંબા ડાયવર્ઝન પર જવા માટે મજબૂર થવું પડતું હતું. ગંગા નદી પરનો આ નવો છ-લેન એક્સ્ટ્રા-ડોઝ્ડ બ્રિજ ઉત્તર અને દક્ષિણ બિહાર વચ્ચે સીધો સંપર્ક પૂરો પાડે છે અને ઓગસ્ટ 2025 માં માનનીય પ્રધાનમંત્રી દ્વારા તેનું ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું.

ધોલા-સદિયા બ્રિજ

9.15 km લાંબો ધોલા-સદિયા બ્રિજ, જે ‘ભૂપેન હજારિકા સેતુ’ તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે આસામ અને અરૂણાચલ પ્રદેશ વચ્ચેની એક મહત્વપૂર્ણ કડી છે, જે ઉત્તરી આસામ અને પૂર્વી અરૂણાચલ પ્રદેશ વચ્ચે પ્રથમ કાયમી માર્ગ જોડાણ પૂરું પાડે છે. બીમ બ્રિજ તરીકે બનેલો આ પુલ બ્રહ્મપુત્રાની મુખ્ય સહાયક નદીઓમાંની એક એવી લોહિત નદી પરથી પસાર થાય છે, જે તિનસુકિયા જિલ્લાના ધોલાને ઉત્તરમાં સદિયા સાથે જોડે છે. આ પુલ ભારતીય સેનાની અર્જુન અને T-72 મોડલ સહિતની 60-ટનની સૈન્ય ટેન્કોનો ભાર સહન કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યો છે. આ ક્ષમતા આ સંરચનામાં નોંધપાત્ર વ્યૂહાત્મક મૂલ્ય ઉમેરે છે.

SM/NP/JD