કેન્દ્રીય વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી તેમજ પૃથ્વી વિજ્ઞાન રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર પ્રભાર); પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલય, પરમાણુ ઊર્જા વિભાગ, અંતરિક્ષ વિભાગ, કાર્મિક, જાહેર ફરિયાદો અને પેન્શન રાજ્ય મંત્રી ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે આજે વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાનને બજાર માટે તૈયાર ઉકેલો અને રાષ્ટ્રીય વિકાસના પરિણામોમાં ઝડપથી રૂપાંતરિત કરવા માટે સંશોધન સંસ્થાઓ, ઉદ્યોગો અને સ્ટાર્ટઅપ્સ વચ્ચે વધુ ઊંડા સહયોગની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

રાઇઝ કન્ક્લેવ 2026 (RISE Conclave 2026) ની સાથે યોજાયેલા ઉદ્યોગ સંવાદ સત્રને સંબોધિત કરતા, મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારત એવા યુગમાં પ્રવેશી ચૂક્યું છે જ્યાં વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિનું મૂલ્યાંકન તેના સામાજિક અને આર્થિક પ્રભાવ દ્વારા વધુને વધુ થવું જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે પ્રયોગશાળાઓ, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને ઉદ્યોગોએ પરસ્પર ગાઢ સંકલન સાથે કામ કરવું જોઈએ જેથી સુનિશ્ચિત કરી શકાય કે નવીનતાઓ માત્ર પ્રૂફ-ઓફ-કન્સેપ્ટ (proof-of-concept) ના તબક્કાથી આગળ વધીને મોટા પાયે અંતિમ વપરાશકર્તાઓ સુધી પહોંચે.

નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપતું ઇકોસિસ્ટમ બનાવવા માટે સરકારની પ્રતિબદ્ધતા પર પ્રકાશ પાડતા, ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે ઉદ્યોગના પ્રતિનિધિઓને સરકારી ભંડોળથી ચાલતી સંશોધન સંસ્થાઓ સાથે જોડાણમાં જે પડકારોનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે તે સ્પષ્ટપણે રજૂ કરવા વિનંતી કરી હતી.

મંત્રીએ સરકારી ભંડોળથી થતા સંશોધન દ્વારા વિકસિત સ્વદેશી ટેકનોલોજી સુધીની પહોંચ સુધારવા માટે કરવામાં આવી રહેલા સતત પ્રયાસો પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે સહભાગીઓને માહિતી આપી હતી કે સીએસઆઈઆર (CSIR) ટેકનોલોજી શોકેસ પોર્ટલ હાલમાં 800 થી વધુ ટેકનોલોજી ધરાવે છે, જે ઉદ્યોગો, સાહસિકો અને સ્ટાર્ટઅપ્સને તેમની જરૂરિયાતોને અનુરૂપ ઉકેલો ઓળખવા અને ટેકનોલોજી અપનાવવાની પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવા માટે એક તૈયાર પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે.

ઉદ્યોગો સાથેના જોડાણોને મજબૂત કરવાના મહત્વ પર ભાર મૂકતા ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે ઉદ્યોગો સાથેનો સહયોગ ટેકનોલોજી પરિપક્વ થયા પછી નહીં, પરંતુ સંશોધન પ્રોજેક્ટ્સની કલ્પનાના તબક્કાથી જ શરૂ થવો જોઈએ. તેમણે નોંધ્યું હતું કે આવું વહેલું જોડાણ વૈજ્ઞાનિક પ્રકલ્પોને બજારની જરૂરિયાતો સાથે સુસંગત બનાવવામાં મદદ કરશે, ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફરને સરળ બનાવશે અને વ્યાવસાયિક સફળતાની સંભાવનાઓમાં સુધારો કરશે.

ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે સ્ટાર્ટઅપ્સ અને નાના ઉદ્યોગો માટે પ્રવેશના અવરોધો ઘટાડવામાં સહિયારી વૈજ્ઞાનિક માળખાકીય સુવિધાઓ (શેર્ડ સાયન્ટિફિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર) ના મહત્વ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો. સીએસઆઈઆર પ્રયોગશાળાઓના ઉદાહરણો ટાંકતા તેમણે જણાવ્યું હતું કે જાહેર રોકાણ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી અત્યાધુનિક સુવિધાઓએ ઉભરતા ક્ષેત્રોમાં કામ કરતા સંશોધકો અને ઉદ્યોગો માટે સુલભ સામાન્ય પ્લેટફોર્મ તરીકે વધુને વધુ કાર્ય કરવું જોઈએ.

સ્વચ્છ ઊર્જા (ક્લીન એનર્જી) ટેકનોલોજીમાં થયેલી પ્રગતિનો ઉલ્લેખ કરતા, મંત્રીએ દરરોજ આશરે 1,000 સેલની ઉત્પાદન ક્ષમતા સાથે સ્થાપિત લિથિયમ બેટરી ઉત્પાદન સુવિધાનું ઉદાહરણ હાઇલાઇટ કર્યું હતું, જે દર્શાવે છે કે કેવી રીતે વૈજ્ઞાનિક માળખાકીય સુવિધાઓ સ્વદેશી તકનીકી ક્ષમતાઓ વિકસાવવામાં સ્થાપિત ઉદ્યોગો અને ઉભરતા સાહસો બંનેને સપોર્ટ કરી શકે છે.

મંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે મજબૂત સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ માટે ઇન્ક્યુબેશન ઉપરાંત સતત સંસ્થાકીય સહયોગની જરૂર હોય છે. તેમણે સહભાગીઓને માહિતી આપી હતી કે ડીપ-ટેક સાહસો માટે વૈજ્ઞાનિક માળખાકીય સુવિધાઓ અને સહાયક પ્રણાલીઓ સુધીની પહોંચને સરળ બનાવવા માટે કેટલીક પહલો કરવામાં આવી છે. તેમણે અવલોકન કર્યું કે ઉભરતી ટેકનોલોજીના સ્ટાર્ટઅપ્સ ઘણીવાર અનન્ય પડકારોનો સામનો કરે છે અને તેથી તેમને લવચીક નીતિગત માળખાની જરૂર હોય છે જે નવીનતા પ્રેરિત સાહસિકતાની વાસ્તવિકતાઓને સ્વીકારે.

ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે અગ્રણી ટેકનોલોજી ક્ષેત્રોમાં કામ કરતા સ્ટાર્ટઅપ્સને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે સમર્પિત ઇન્ક્યુબેશન પ્રણાલીઓ વધુને વધુ વિકસાવવામાં આવી રહી છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે સીએસઆઈઆર ઇકોસિસ્ટમ હેઠળ સ્થાપિત છ ઇન્ક્યુબેશન સેન્ટર્સ માર્ગદર્શન, તકનીકી સલાહ અને સંશોધન સુવિધાઓ સુધી પહોંચ દ્વારા સંશોધકોને ટેકો આપી રહ્યા છે, જેનાથી દેશની વિજ્ઞાન આધારિત સાહસિકતા ઇકોસિસ્ટમ મજબૂત થઈ રહી છે.

ક્ષમતા નિર્માણના મહત્વ પર ભાર મૂકતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે વૈજ્ઞાનિક પ્રશાસકો અને સંસ્થાકીય નેતાઓએ પણ નવીનતાના બદલાતા વાતાવરણની જરૂરિયાતોને અનુરૂપ બનવું પડશે. તેમણે પ્રશાસકોને ઉદ્યોગો અને સ્ટાર્ટઅપ્સની અપેક્ષાઓ પ્રત્યે સંવેદનશીલ બનાવવાના હેતુથી થઈ રહેલા સતત પ્રયાસોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જેથી વધુ પ્રતિભાવશીલ અને સહયોગી સંશોધન વાતાવરણ તૈયાર કરી શકાય.

ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે ઉદ્યોગ જગતના અગ્રણીઓને સંશોધન સંસ્થાઓ સાથે સક્રિયપણે જોડાવા અને દેશના વૈજ્ઞાનિક એજન્ડાને આકાર આપવામાં ભાગ લેવા પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. તેમણે કહ્યું કે ઉદ્દેશ્ય માત્ર જ્ઞાન મેળવવાનો નથી પરંતુ એવી ટેકનોલોજી, સાહસો અને ઉકેલો બનાવવાનો છે જે રોજગારીની તકો ઊભી કરવા, ઔદ્યોગિક સ્પર્ધાત્મકતા અને જીવનની ગુણવત્તા સુધારવામાં ફાળો આપે.

આ સંવાદમાં ઉદ્યોગ સંગઠનો, સ્ટાર્ટઅપ્સ, સંશોધકો અને વૈજ્ઞાનિક સંસ્થાઓના પ્રતિનિધિઓએ સક્રિયપણે ભાગ લીધો હતો, જેમણે પોતાના અનુભવો શેર કર્યા હતા અને સંશોધન માળખા સુધી ઉદ્યોગોની પહોંચ સુધારવા, ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર પદ્ધતિઓ વધારવા અને નવીનતા પ્રેરિત વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા અંગે સૂચનો આપ્યા હતા.

સંવાદના સમાપનમાં, ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી ઇકોસિસ્ટમને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સરકારની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો જે ખુલ્લી, સહયોગી અને હિતધારકોની જરૂરિયાતો પ્રત્યે પ્રતિભાવશીલ હોય. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે પ્રયોગશાળાઓ, ઉદ્યોગો અને સાહસિકો વચ્ચેની મજબૂત ભાગીદારી નવીનતા અને તકનીકી શ્રેષ્ઠતાના વૈશ્વિક હબ તરીકે ભારતના ઉદભવને વેગ આપશે.

 

SM/JD

(रिलीज़ आईडी: 2272569) आगंतुक पटल : 9