13મું બ્રિક્સ (BRICS) અર્બનાઇઝેશન ફોરમ આજે સુષ્મા સ્વરાજ ભવન, નવી દિલ્હી ખાતે સમાવેશી, સ્થિતિસ્થાપક અને લોક-કેન્દ્રિત શહેરી વિકાસ પરના મંત્રી સ્તરીય જાહેરનામા (મિનિસ્ટ્રીયલ ડિક્લેરેશન) ને અપનાવવા સાથે સંપન્ન થયું હતું.

વર્ષ 2026 માં ભારતના બ્રિક્સ અધ્યક્ષપદ (ચેરશિપ) હેઠળ આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલય દ્વારા આયોજિત આ બે દિવસીય ફોરમે 'સિટીઝ ફોર પીપલ: બ્રિક્સ કોઓપરેશન ફોર ઇન્ક્લુઝિવ એન્ડ રેઝિલિયન્ટ અર્બન ફ્યુચર્સ' વિષય પર ચર્ચા-વિચારણા કરવા માટે બ્રિક્સ સભ્ય દેશોના મંત્રીઓ, વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીઓ અને શહેરી નિષ્ણાતોને એકસાથે લાવ્યા હતા. આ ફોરમનું ઔપચારિક ઉદ્ઘાટન માનનીય કેન્દ્રીય આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રી શ્રી મનોહર લાલ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. ભારતે ચોથી વખત આ ફોરમની યજમાની કરી હતી, આ અગાઉ વર્ષ 2013 માં નવી દિલ્હીમાં, વર્ષ 2016 માં વિશાખાપટ્ટનમમાં અને વર્ષ 2021 માં વર્ચ્યુઅલ માધ્યમથી આનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.

તેમના ઉદ્ઘાટન સંબોધનમાં, માનનીય મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે આ ફોરમ શહેરી એજન્ડાને વૈશ્વિક વિકાસ વાર્તાલાપમાં વધુ દ્રઢતાથી લાવવાની એક તક છે અને તેમણે સમાવેશી શહેરી વિકાસ, આબોહવા અને આપત્તિ-સ્થિતિસ્થાપક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, મજબૂત સંસ્થાઓ અને ડિજિટલ નવીનતાને ભારતના શહેરી વિકાસ અભિગમના મુખ્ય આધાર સ્તંભો તરીકે હાઇલાઇટ કર્યા હતા.

આ સત્ર દરમિયાન, માનનીય કેન્દ્રીય આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રી શ્રી મનોહર લાલે 'ઇન્ડિયાઝ અર્બન ટ્રાન્સફોર્મેશન: સ્ટોરીઝ ઓફ ચેન્જ' નામનું એક પ્રકાશન બહાર પાડ્યું હતું, જે ફોરમના ચાર અગ્રતા ધરાવતા ક્ષેત્રોમાં ભારતના રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની પસંદગીની શહેરી પદ્ધતિઓ રજૂ કરે છે.

ઉદ્ઘાટન સત્ર પછી માનનીય મંત્રીની અધ્યક્ષતામાં ઉચ્ચ સ્તરીય પૂર્ણાહુતિ બેઠક (પ્લેનરી) યોજાઈ હતી, જ્યાં સહભાગી દેશોએ તેમના દેશના નિવેદનો દ્વારા શહેરી ભવિષ્ય માટે રાષ્ટ્રીય અનુભવો, પ્રાથમિકતાઓ અને આકાંક્ષાઓ શેર કરી હતી.

પ્રતિનિધિમંડળોએ નવી દિલ્હી અને તેની આસપાસના પસંદગીના શહેરી હસ્તક્ષેપોની ક્યુરેટેડ ફિલ્ડ વિઝિટ પણ લીધી હતી, જેમાં નવું સંસદ ભવન (ન્યૂ પાર્લામેન્ટ કોમ્પ્લેક્સ) અને ઇન્ડિયા ગેટ-કર્તવ્ય પથ વિસ્તારનો સમાવેશ થાય છે. આ દિવસ સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમ અને નેટવર્કિંગ ડિનર સાથે સંપન્ન થયો હતો.

આ કાર્યક્રમની બાજુમાં દ્વિપક્ષીય બેઠકો યોજાઈ હતી, જેમાં ભારત અને રશિયા, ભારત અને ઈરાન, ઈરાન અને રશિયા, ઈરાન અને ચીન તેમજ રશિયા અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) વચ્ચેની બેઠકો સામેલ છે.

ફોરમના બીજા દિવસે સમાવેશી અને સ્થિતિસ્થાપક શહેરી વિકાસ, શહેરી સંસ્થાઓને મજબૂત કરવા અને લોક-કેન્દ્રિત શહેરો માટે નવીનતાઓનો વ્યાપ વધારવા અંગે બે ઉચ્ચ સ્તરીય પેનલ ચર્ચાઓ યોજાઈ હતી. આ બંને સત્રોની અધ્યક્ષતા ભારત સરકારના માનનીય આવાસ અને શહેરી બાબતોના રાજ્ય મંત્રી શ્રી તોખન સાહુએ કરી હતી.

પ્રથમ પેનલ ચર્ચા, 'બિલ્ડિંગ ઇન્ક્લુઝિવ પાથવેઝ ફોર રેઝિલિયન્ટ એન્ડ ઇક્વિટેબલ સિટીઝ' નું સંચાલન આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલયના આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ વિભાગના સંયુક્ત સચિવ સુશ્રી રૂપા મિશ્રા દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. બ્રિક્સ સભ્ય દેશોના પ્રતિનિધિઓએ શહેરી વિકાસથી આવાસ, ગતિશીલતા (મોબિલિટી), પાયાની સેવાઓ, આજીવિકા અને જાહેર સ્થળો સુધીની પહોંચ સુધરે તે સુનિશ્ચિત કરવાના અભિગમો પર ચર્ચા કરી હતી, ખાસ કરીને વંચિત અને ઓછી સેવાઓ મેળવતા સમુદાયો માટે. આ સત્ર દરમિયાન ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલયના સચિવ શ્રી શ્રીનિવાસ કાતિકિથલાએ જણાવ્યું હતું કે, "શહેરી વિકાસની સફળતા આપણા શહેરો કેટલો વપરાશ કરે છે તેના પર નથી, પરંતુ તેઓ જીવનની ગુણવત્તા સુધારવા માટે સંસાધનોનો કેટલો કાર્યક્ષમ અને સમાનતાપૂર્ણ ઉપયોગ કરે છે તેના પર રહેલી છે." આ ચર્ચામાં સામાજિક સમાવેશને આબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતા અને આપત્તિ સજ્જતા સાથે સાંકળવાની જરૂરિયાતની પણ તપાસ કરવામાં આવી હતી, જેથી શહેરો લોકો, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને આવશ્યક સેવાઓનું રક્ષણ કરવા માટે વધુ સારી રીતે સજ્જ બને.

બીજી પેનલ ચર્ચા, 'સ્ટ્રેન્ધનિંગ ઇન્સ્ટિટ્યુશન્સ એન્ડ સ્કેલિંગ ઇનોવેશન્સ ફોર પીપલ-સેન્ટર્ડ સિટીઝ' નું સંચાલન નેશનલ કેપિટલ રીજન ટ્રાન્સપોર્ટ કોર્પોરેશનના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર શ્રી શલભ ગોયલ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આ સત્ર દરમિયાન ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલયના એડિશનલ સેક્રેટરી સુશ્રી ડી. થારાએ નોંધ્યું હતું કે, "શહેરી શાસનનું ભવિષ્ય અલગ-અલગ નવીનતાઓમાં નથી, પરંતુ એવી સંસ્થાઓમાં છે જે તેનો વ્યાપ વધારી શકે છે." બ્રિક્સ સભ્ય દેશોના પ્રતિનિધિઓએ શહેરી સંસ્થાઓને મજબૂત કરવા, મ્યુનિસિપલ ક્ષમતાનું નિર્માણ કરવા, સરકારના વિવિધ સ્તરો વચ્ચે સંકલન સુધારવા અને સેવા વિતરણ વધારવા માટે ટેકનોલોજી તેમજ ડેટાનો ઉપયોગ કરવા અંગેના અનુભવોની આપ-લે કરી હતી. આ સત્રમાં એ બાબત પર પણ વિચાર કરવામાં આવ્યો હતો કે કેવી રીતે સફળ સ્થાનિક નવીનતાઓને વિવિધ શહેરી સંદર્ભોમાં અનુકૂળ અને વિસ્તૃત કરી શકાય.

સમાપન સત્ર દરમિયાન, બ્રિક્સ સભ્ય દેશોએ મંત્રી સ્તરીય જાહેરનામું અપનાવ્યું હતું. આ જાહેરનામું સભ્ય દેશો દ્વારા સહિયારી મુખ્ય પ્રાથમિકતાઓને રેખાંકિત કરે છે અને લોક-કેન્દ્રિત શહેરી વિકાસને આગળ ધપાવવાની પ્રતિબદ્ધતાને પુનરોચ્ચાર કરે છે. તે સમાવેશી, ટકાઉ, સ્થિતિસ્થાપક અને રહેવા યોગ્ય શહેરો બનાવવાના મહત્વ પર ભાર મૂકે છે જે શહેરી સેવાઓ સુધી સમાન પહોંચ સુનિશ્ચિત કરે છે, ખાસ કરીને હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયેલા જૂથો માટે.

બ્રિક્સ શેરપા અને વિદેશ મંત્રાલયના વિદેશ સંબંધોના સચિવ શ્રી સુધાકર દલેલાએ ફોરમના સફળ સમાપન બદલ આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલયની પ્રશંસા કરી હતી.

આ ફોરમે બ્રિક્સ દેશોની શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓનું એક સંકલન પણ રજૂ કર્યું હતું, જેનું શીર્ષક 'સિટીઝ ફોર પીપલ: અર્બન સ્ટોરીઝ ફ્રોમ બ્રિક્સ નેશન્સ' હતું.

બ્રિક્સ અર્બનાઇઝેશન ફોરમમાંથી શીખેલા પાઠને આગળ વધારવા અને સતત સહયોગ માટે, સભ્ય દેશોએ વ્યવહારિક શહેરી સંશોધન, જ્ઞાનની વહેંચણી અને પીઅર-ટુ-પીઅર લર્નિંગ માટે 'બ્રિક્સ અર્બન રિસર્ચ એન્ડ નોલેજ નેટવર્ક' (BRICS Urban Research and Knowledge Network) ની સ્થાપના માટેના ભારતના પ્રસ્તાવને આવકાર્યો હતો.

આ નેટવર્કને બ્રિક્સની અંદર શહેરી સહયોગ માટે વ્યવહારિક અને ટકાઉ પદ્ધતિ પૂરી પાડવા માટે એક અધ્યક્ષપદ-આધારિત, સંસ્થાગત રીતે જોડાયેલા પ્લેટફોર્મ તરીકે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે. તે વ્યવસ્થિત જ્ઞાનની વહેંચણી અને પરસ્પર શિક્ષણને સમર્થન આપશે, જ્યારે વ્યવહારિક ઉકેલો, શહેર-સ્તરના અનુભવો અને ઓપરેશનલ પાઠોના વિનિમય દ્વારા નીતિ અને અમલીકરણ વચ્ચેના અંતરને દૂર કરવામાં મદદ કરશે. વર્ચ્યુઅલ, ઓછા ખર્ચવાળા અને લવચીક મોડેલ દ્વારા કાર્યરત આ નેટવર્કનું સંકલન દર વર્ષે બ્રિક્સ અધ્યક્ષ દેશની મુખ્ય સંસ્થા દ્વારા કરવામાં આવશે, અને તેની પ્રવૃત્તિઓ તેમજ પરિણામો આગામી અધ્યક્ષપદને સોંપવામાં આવશે.

આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલયના સચિવ શ્રી શ્રીનિવાસ કાતિકિથલાએ બે દિવસીય ફોરમનો સારાંશ રજૂ કર્યો હતો, જેમાં દેશના નિવેદનો, પેનલ ચર્ચાઓ, દ્વિપક્ષીય જોડાણો અને જાહેરનામા પરની ચર્ચા-વિચારણામાંથી ઉદ્ભવેલી મુખ્ય થીમ્સ પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો.

એક સમાપન વીડિયોમાં 13મા બ્રિક્સ અર્બનાઇઝેશન ફોરમની કાર્યવાહીની ઝાંખી રજૂ કરવામાં આવી હતી.

તેમના સમાપન સંબોધનમાં, માનનીય કેન્દ્રીય આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રી શ્રી મનોહર લાલે બ્રિક્સ સભ્ય દેશો વચ્ચે સહિયારા શિક્ષણ અને વ્યવહારિક સહયોગ માટેના પ્લેટફોર્મ તરીકે આ ફોરમના મૂલ્ય પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે નવી દિલ્હીમાં થયેલી ચર્ચાઓને સતત સંસ્થાગત જોડાણ, શહેરો વચ્ચે આદાનપ્રદાન અને ભારતના અધ્યક્ષપદ પછી પણ સતત સહયોગ દ્વારા આગળ વધારવા હાકલ કરી હતી.

આ બે દિવસીય ફોરમના પરિણામો બ્રિક્સ દેશો માટે સમાવેશી, સ્થિતિસ્થાપક, ટકાઉ અને સુશાસિત શહેરો બનાવવા માટેના સહિયારા રોડમેપમાં યોગદાન આપશે.

SM/JY/JD

(रिलीज़ आईडी: 2272348) आगंतुक पटल : 6