જલ જીવન મિશન 2.0 હેઠળ ગ્રામીણ જળ પુરવઠા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને મજબૂત કરવા અને લાંબા ગાળાની ટકાઉપણું સુનિશ્ચિત કરવા તરફના એક મહત્વપૂર્ણ પગલામાં, જલ શક્તિ મંત્રાલયના પીવાના પાણી અને સ્વચ્છતા વિભાગ (DDWS) એ આજે સિક્કિમ રાજ્ય સાથે સુધારા સંબંધિત મેમોરેન્ડમ ઓફ અંડરસ્ટેન્ડિંગ (MoU) પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે.

આ સુધારા સબંધિત એમઓયુ (MoU) જલ જીવન મિશન 2.0 ના ઉદ્દેશ્યોને અનુરૂપ ગ્રામ પંચાયત-સંચાલિત, સેવા-આધારિત અને સમુદાય-કેન્દ્રિત ગ્રામીણ જળ શાસનના મોડલને અનિવાર્ય બનાવે છે. તે સુનિશ્ચિત કરવા માંગે છે કે દરેક ગ્રામીણ પરિવારને મજબૂત સમુદાય ભાગીદારી (જન ભાગીદારી) અને ગ્રામીણ જળ પુરવઠા પ્રણાલીના ટકાઉ સંચાલન અને જાળવણી (O&M) માટેના માળખાકીય સુધારાઓ દ્વારા નિયમિત ધોરણે પૂરતી માત્રામાં અને નિર્ધારિત ગુણવત્તાવાળું પીવાનું પાણી મળે, જેથી ગ્રામીણ સમુદાયોના જીવન ધોરણમાં સુધારો થાય અને વિકસિત ભારત @2047 ના રાષ્ટ્રીય વિઝન સાથે સુસંગત લાંબા ગાળાની જળ સુરક્ષામાં યોગદાન આપી શકાય.

કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી. આર. પાટીલ અને સિક્કિમના મુખ્યમંત્રી શ્રી પ્રેમ સિંહ તમાંગની ઉપસ્થિતિમાં આ એમઓયુ પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા.

એમઓયુ સાઇનિંગ દરમિયાન DDWS ના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા, જેમાં DDWS ના સચિવ શ્રી અશોક કે. કે. મીના, નેશનલ જલ જીવન મિશન (NJJM) ના એડિશનલ સેક્રેટરી અને મિશન ડાયરેક્ટર શ્રી કમલ કિશોર સોન, જોઈન્ટ સેક્રેટરી શ્રી ડી. સેંથિલ પાંડિયન અને ડાયરેક્ટર સામેલ હતા.

સિક્કિમ સાથેના આ એમઓયુ પર કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી. આર. પાટીલ, સિક્કિમના મુખ્યમંત્રી શ્રી પ્રેમ સિંહ તમાંગ, સિક્કિમના એડીજીપી સહ પ્રિન્સિપલ રેસિડેન્ટ કમિશનર શ્રી અશ્વિની કુમાર ચંદ, અને સિક્કિમ સરકારના આરડીડી (RDD) ના સચિવ શ્રી અનિલ રાજ રાયની ઉપસ્થિતિમાં હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા.

NJJM ના જોઈન્ટ સેક્રેટરી શ્રી ડી. સેંથિલ પાંડિયન અને સિક્કિમ સરકારના એડીજીપી સહ પ્રિન્સિપલ રેસિડેન્ટ કમિશનર શ્રી અશ્વિની કુમાર ચંદ વચ્ચે એમઓયુનું આદાનપ્રદાન કરવામાં આવ્યું હતું.

સભાને સંબોધતા કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી. આર. પાટીલે જણાવ્યું હતું કે, પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં શરૂ કરાયેલા જલ જીવન મિશને દેશભરમાં ગ્રામીણ પીવાના પાણીના પુરવઠામાં પરિવર્તન આણ્યું છે અને ખાસ કરીને મહિલાઓ અને કન્યાઓ દ્વારા પાણી લાવવાની મુશ્કેલીઓને ઓછી કરી છે. જેજેએમ (JJM) 2.0 હેઠળ, હવે મિશન હેઠળ બનાવવામાં આવેલા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની ટકાઉપણું, નળ જોડાણોની કાર્યક્ષમતા, પાણીની ગુણવત્તા, સ્ત્રોતની ટકાઉપણું, ઓપરેશન અને મેઇન્ટેનન્સ (O&M), સમુદાયની માલિકી અને નિયમિત દેખરેખને મુખ્ય અગ્રતાઓ તરીકે રાખવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે.

તેમણે જેજેએમ હેઠળ રાજ્ય દ્વારા પ્રાપ્ત કરેલી પ્રગતિની પ્રશંસા કરી હતી અને ગ્રામ પંચાયત સ્તરના જળ સેવા મૂલ્યાંકનના આધારે ડિસ્ટ્રિક્ટ ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ પ્લાન્સ (જિલ્લા સુધારણા યોજનાઓ) ની તૈયારી દ્વારા જિલ્લા સ્તરીય આયોજનને મજબૂત કરવા પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે આ યોજનાઓ સેવાની ખામીઓ ઓળખવા, યોજનાના પ્રદર્શનમાં સુધારો કરવા, દેખરેખને મજબૂત કરવા અને જિલ્લા સ્તરે બહેતર સેવા વિતરણ સુનિશ્ચિત કરવામાં મદદરૂપ થવી જોઈએ.

મંત્રીશ્રીએ રાજ્યને ટકાઉ સેવા વિતરણ માટે તમામ 19 આવશ્યક મુદ્દાઓનો સમાવેશ કરીને ઓ એન્ડ એમ (O&M) પોલિસી સૂચિત કરવા વિનંતી કરી હતી અને સુજલ ગ્રામ આઈડી (Sujal Gram ID) અને સુજલામ ભારત આઈડી (Sujalam Bharat ID) ની કામગીરી સમયબદ્ધ રીતે પૂર્ણ કરવા વિનંતી કરી હતી.

તેમણે ઉમેર્યું હતું કે રાજ્યએ મિશનની મંજૂર માર્ગદર્શિકા અને વર્તમાન માળખામાં રહીને કામ કરવાનું ચાલુ રાખવું જોઈએ, જેમાં ગ્રામીણ વસાહતોમાં ટકાઉ, સમુદાયની માલિકીની અને વિશ્વસનીય જળ પુરવઠા સેવાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ.

સિક્કિમના મુખ્યમંત્રી શ્રી પ્રેમ સિંહ તમાંગે તેમના સંબોધનમાં જલ જીવન મિશન હેઠળ સતત સહયોગ આપવા બદલ જલ શક્તિ મંત્રાલયનો આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો અને સિક્કિમ જેવા ભૌગોલિક રીતે પડકારરૂપ, આપત્તિની સંભાવના ધરાવતા હિમાલયન રાજ્યમાં આ મિશનની પરિવર્તનકારી અસર પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. દરેક ગ્રામીણ પરિવારમાં સુરક્ષિત પીવાનું પાણી સુનિશ્ચિત કરવાના પ્રધાનમંત્રીના વિઝનનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે નોંધ્યું હતું કે આ મિશને રાજ્યભરના ગ્રામીણ સમુદાયોના જીવનની ગુણવત્તામાં નોંધપાત્ર સુધારો કર્યો છે.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે સિક્કિમ તેની શરૂઆતથી જ જેજેએમના ઉદ્દેશ્યો પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધ રહ્યું છે અને મુશ્કેલ ભૂપ્રદેશ, વિખરાયેલી વસાહતો અને ઉચ્ચ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ ખર્ચ હોવા છતાં કવરેજ હાંસલ કર્યું છે. રાજ્યએ 2019 માં બહાર પાડવામાં આવેલી મિશન માર્ગદર્શિકા અનુસાર ગ્રામીણ જળ પુરવઠા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું વ્યાપક અપગ્રેડેશન, વિસ્તરણ અને આધુનિકીકરણ હાથ ધર્યું હતું.

આ લાભો જાળવી રાખવા માટે રાજ્ય સરકારની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કરતા મુખ્યમંત્રીએ ગ્રામીણ જળ પુરવઠા પ્રણાલીને મજબૂત કરવા અને લાંબા ગાળાના સેવા વિતરણને સુનિશ્ચિત કરવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે દરેક ગ્રામીણ પરિવારને સુરક્ષિત, વિશ્વસનીય અને ટકાઉ પીવાના પાણીની સેવાઓ પૂરી પાડવાના સહિયારા લક્ષ્યને સાકાર કરવા માટે ભારત સરકાર સાથે નજીકથી કામ કરવાની સિક્કિમની પ્રતિબદ્ધતા દોહરાવી હતી.

તેમણે કેમ્પા (CAMPA) પ્રોજેક્ટ અને વીબી-જી રામ જી (VB-G RAM G) હેઠળ ટકાઉ સ્ત્રોત ટકાઉપણું પગલાં પ્રત્યે રાજ્યની પ્રતિબદ્ધતા પર વધુ પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે આ એમઓયુ ખાસ કરીને અંતરિયાળ અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં કાર્યાત્મક નળના પાણીના જોડાણો વિસ્તૃત કરવાના પ્રયાસોને વધુ મજબૂત કરશે.

પોતાના પ્રારંભિક પ્રવચનમાં, DDWS ના સચિવ શ્રી અશોક કે. કે. મીનાએ રેખાંકિત કર્યું હતું કે આ એમઓયુ માત્ર પાઇપલાઇનના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સેટઅપને જ નહીં, પરંતુ જમીની સ્તરે સંચાલિત ટકાઉ સેવાઓને અગ્રતા આપે છે. તેમણે વિકેન્દ્રીકરણ અને સમુદાયની માલિકી પર ભાર મૂક્યો હતો, જેમાં ગ્રામ પંચાયતો અને વિલેજ વોટર એન્ડ સેનિટેશન કમિટીઓ (VWSCs) ને ગામની અંદરની જળ પુરવઠા પ્રણાલીઓનું સંચાલન કરવા માટે સશક્ત કરવામાં આવી રહી છે. રાજ્ય સાથે એમઓયુ પર હસ્તાક્ષર કરવાના મહત્વને જણાવતા શ્રી મીનાએ હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે આ એમઓયુ રાજ્ય વચ્ચેની એક સહિયારી પ્રતિબદ્ધતા છે જે ગ્રામીણ પરિવારોને સુરક્ષિત, સલામત અને ટકાઉ પીવાનું પાણી પૂરું પાડવા માટે જેજેએમ 2.0 માર્ગદર્શિકાનું પાલન સુનિશ્ચિત કરે છે.

ટકાઉ જળ સેવા વિતરણ માટે સંસ્થાકીય પદ્ધતિઓની ઉપયોગિતા પર ભાર મૂકતા, સચિવે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે તમામ જિલ્લા કલેક્ટરો દ્વારા ડિસ્ટ્રિક્ટ વોટર એન્ડ સેનિટેશન મિશન (DWSM) ની બેઠકો નિયમિતપણે યોજવી જોઈએ. તેમણે નોંધ્યું હતું કે સમયસર મળનારી બેઠકો વિલેજ એક્શન પ્લાન્સ (ગ્રામ્ય કાર્ય યોજનાઓ) ની તૈયારીને સરળ બનાવશે અને ગ્રામીણ જળ પુરવઠા પ્રણાલીના સંચાલન માટે સક્ષમ સંસ્થાઓ તરીકે પંચાયતોના પ્રમાણપત્રને સમર્થન આપશે. સચિવે રેખાંકિત કર્યું હતું કે જિલ્લા વહીવટીતંત્રો અમલીકરણની દેખરેખ રાખવામાં, સમયાંતરે સમીક્ષાઓ કરવામાં અને જ્યારે પણ જરૂર પડે ત્યારે ગ્રામ પંચાયતોને જરૂરી સહયોગ આપવા માટે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે.

તેમણે એમ પણ જણાવ્યું હતું કે આ પગલું પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના 'હર ઘર નિરંતર નલ સે જલ' ના વિઝનની પરિપૂર્ણતા સાથે સુસંગત એક પહેલ છે.

SM/IJ/JD