કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે આજે દિલ્હીમાં યમુના પુનર્જીવનના મુદ્દે એક સમીક્ષા બેઠકની અધ્યક્ષતા કરી હતી. આ બેઠકમાં કેન્દ્રીય આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રી શ્રી મનોહર લાલ, કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી.આર. પાટીલ, દિલ્હીના લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર શ્રી તરનજીત સિંહ સંધુ, મુખ્યમંત્રી શ્રીમતી રેખા ગુપ્તા, શ્રી પ્રવેશ સાહિબ સિંહ અને ઘણા વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

બેઠકમાં બોલતા, કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે યમુના નદીને સ્વચ્છ કરવી એ પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં લેવાયેલો એક સંકલ્પ છે, અને આ લક્ષ્યને ટૂંક સમયમાં હાંસલ કરવા માટે દરેક વ્યક્તિએ સાથે મળીને કામ કરવું પડશે. તેમણે દિલ્હી, હરિયાણા અને ઉત્તર પ્રદેશની સરકારો તેમજ તમામ સંબંધિત મંત્રાલયોને વિનંતી કરી હતી કે તેઓ યમુનાને સ્વચ્છ કરવા માટે વિખરાયેલા કે ટુકડાઓમાં કામ કરવાને બદલે ટીમવર્કની ભાવનાથી પ્રેરિત સંકલિત એક્શન પ્લાન દ્વારા કામ કરે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે હરિયાણા, દિલ્હી અને ઉત્તર પ્રદેશ એમ ત્રણેય રાજ્યોએ સામૂહિક રીતે યમુના નદીમાં સ્ટાન્ડર્ડ ઇકોલોજિકલ ફ્લો (પારિસ્થિતિક પ્રવાહ) સુનિશ્ચિત કરવો જ જોઈએ. તેમણે જાહેરાત કરી હતી કે દિલ્હીની ડેરીઓનો કચરો યમુનામાં પ્રવેશતો અટકાવવા માટે મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન ઓફ દિલ્હી (MCD) અને નેશનલ ડેરી ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ (NDDB) વચ્ચે એક મેમોરેન્ડમ ઓફ અંડરસ્ટેન્ડિંગ (MoU) સાઇન કરવામાં આવશે; આ કચરાને બદલે બાયોગેસ અને ખાતરમાં પરિવર્તિત કરવામાં આવશે. ગૃહ મંત્રીએ વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે NDDB મોડલ હેઠળ, ડેરીઓ અને ગૌશાળાઓમાંથી છાણને સીધું જ ગેસ અને ખાતર પ્લાન્ટમાં મોકલવામાં આવશે, તેની સાથે યમુનાના કિનારાના કચરાનું વૈજ્ઞાનિક સંચાલન કરવામાં આવશે.

કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે યમુના નદીમાં ઠલવાતા નાળાઓમાંથી કાંપ કાઢવાની (ડી-સિલ્ટિંગની) કામગીરી ઝડપથી ચાલી રહી છે. આ વર્ષે દૂર કરવા માટે નિર્ધારિત 28.57 લાખ મેટ્રિક ટન કાંપમાંથી 97% કાંપ અગાઉથી જ કાઢી લેવામાં આવ્યો છે, અને બાકીનો કાંપ 15 જૂન સુધીમાં દૂર કરવામાં આવશે. તેમણે નિર્દેશ આપ્યો હતો કે વરસાદ દરમિયાન આ કાંપ ફરીથી યમુનામાં વહી ન જાય તે માટે તેનો ઉપયોગ વિવિધ ઉત્પાદન પ્રોજેક્ટ્સમાં કરવામાં આવે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે દિલ્હી, હરિયાણા અને ઉત્તર પ્રદેશમાં અત્યાર સુધીમાં 129 સીવેજ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ્સ (STPs) નું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું છે, અને વર્ષ 2027ના અંત સુધીમાં વધારાના 59 STPs બનાવવામાં આવશે. ગૃહ મંત્રીએ નિર્દેશ આપ્યો હતો કે STPs ની કામગીરી, ઔદ્યોગિક કચરાનું સંચાલન અને તમામ નાળાઓમાંથી નીકળતા પ્રવાહ પર બારીકાઈથી નજર રાખવામાં આવે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે માત્ર સંતોષકારક કામગીરીને બદલે ચોક્કસ પરિણામો મેળવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ. શ્રી શાહે વધુમાં નિર્દેશ આપ્યો હતો કે ઔદ્યોગિક કોમન એફ્લુઅન્ટ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ્સ (CETPs) અને ડેરી વેસ્ટ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ્સનું નિર્માણ ભવિષ્યની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને કરવું જોઈએ.

કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે યમુના સાથે જોડાતા તમામ નાળાઓ અને જળ સ્ત્રોતોમાં બાયોકેમિકલ ઓક્સિજન ડિમાન્ડ (BOD), કેમિકલ ઓક્સિજન ડિમાન્ડ (COD) અને ટોટલ સસ્પેન્ડેડ સોલિડ્સ (TSS) જેવા વિવિધ શુદ્ધિકરણ પરિમાણોની સતત દેખરેખ (મોનિટરિંગ) માટેની વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ. આ સાથે, યમુના પુનર્જીવન પ્રોજેક્ટના તમામ પ્રોજેક્ટ્સનો વિગતવાર એક્શન પ્લાન અને અમલીકરણની તારીખ નક્કી થવી જોઈએ અને તેમની લાંબા ગાળાની જાળવણીની વ્યવસ્થાઓ પણ સુનિશ્ચિત કરવી જોઈએ. ગૃહ મંત્રીએ યમુના પુનર્જીવન પ્રોજેક્ટમાં કામની પ્રગતિની દર 20 દિવસે સમીક્ષા કરવા માટેનો પણ નિર્દેશ આપ્યો હતો.

SM/JD