કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી.આર. પાટીલે આજે નવી દિલ્હીમાં જલ શક્તિ મંત્રાલયના પીવાના પાણી અને સ્વચ્છતા વિભાગ ખાતે 'સ્વચ્છ ગાંવ, સુરક્ષિત જલવાયુ' (SGSJ) અભિયાન અને સોલિડ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ નિયમો, 2026 અંગે જાગૃતિ માટે રાષ્ટ્રીય સ્તરના IEC અભિયાનનો પ્રારંભ કર્યો હતો. હાઇબ્રિડ મોડમાં આયોજિત આ લોન્ચિંગમાં પીવાના પાણી અને સ્વચ્છતા વિભાગના સચિવ શ્રી અશોક કે.કે. મીના; સંયુક્ત સચિવ અને મિશન ડાયરેક્ટર, SBM(G), સુશ્રી ઐશ્વર્યા સિંઘ અને DDWS ના અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ જેમાં અધિક મુખ્ય સચિવો, અગ્ર સચિવો, સચિવો, રાજ્ય મિશન ડાયરેક્ટર્સ, SBM(G) અને ગ્રામ પંચાયતોના પસંદગીના સરપંચો આ લોન્ચિંગમાં વર્ચ્યુઅલ રીતે જોડાયા હતા.

'સ્વચ્છ ગાંવ, સુરક્ષિત જલવાયુ' એ વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ 2026 માટે પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય (MoEFCC) ના સહયોગથી શરૂ કરાયેલ DDWS નું એક અભિયાન છે. આ અભિયાન 1લી જૂનથી 5મી જૂન દરમિયાન લાગુ કરવામાં આવશે અને તે પહેલાં 25મી મે થી 29મી મે, 2026 સુધી પૂર્વ-અમલીકરણ તબક્કો યોજાયો હતો.

આ અભિયાન મિશન લાઈફ (Mission LiFE) ની વિષયવસ્તુઓ (થીમ્સ), વર્તણૂકમાં પરિવર્તન અને પર્યાવરણ સુરક્ષા અંગે જાગૃતિ લાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. સ્વચ્છ ભારત મિશન (ગ્રામીણ) 2.0 પ્લાસ્ટિક કચરા વ્યવસ્થાપનના 4R (Refuse, Reduce, Reuse, Recycle) ગ્રે-વોટર વ્યવસ્થાપનના 3R (Reduce, Reuse, Recharge), ચક્રીય અર્થતંત્ર (સર્ક્યુલર ઇકોનોમી) અને વેસ્ટ ટુ વેલ્થના પ્રમોશન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને મિશન લાઈફના વિઝનને સમર્થન આપે છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય ગામડાઓને ઓડીએફ પ્લસ (મોડલ) - ODF Plus (Model) માં પરિવર્તિત કરવાનો છે. 'સ્વચ્છ ગાંવ, સુરક્ષિત જલવાયુ' અભિયાનનું અન્ય એક ધ્યાન સોલિડ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ (SWM) નિયમો, 2026 માટે જાગૃતિ લાવવા અને સંવેદનશીલ બનાવવાનું છે જે 1લી એપ્રિલ 2026 થી અમલમાં આવ્યા છે.

આ સંદર્ભમાં, 'સ્વચ્છ ગાંવ, સુરક્ષિત જલવાયુ' અભિયાનનો ઉદ્દેશ્ય છે:

· ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં હિતધારકોને SWM નિયમો 2026 વિશે સંવેદનશીલ બનાવવા, જેમાં બલ્ક વેસ્ટ જનરેટર્સ (BWGs) ની ઓળખ, ચાર-પ્રવાહ સ્ત્રોત અલગીકરણ (ફોર-સ્ટ્રીમ સોર્સ સેગ્રિગેશન) અને જૂના કચરાના (લેગસી વેસ્ટ) વ્યવસ્થાપનનો સમાવેશ થાય છે

· ગ્રામ પંચાયતો દ્વારા સામુદાયિક SWM અસ્કયામતોની કાર્યક્ષમતાનું સ્વ-મૂલ્યાંકન અને માન્યતાની સુવિધા પૂરી પાડવી

· મિશન લાઈફની વિષયવસ્તુઓ (થીમ્સ) પર જાગૃતિ લાવવી અને ટકાઉ પ્રથાઓને પ્રોત્સાહન આપવું

· સ્વચ્છતા, અસ્કયામતોના યોગ્ય સંચાલન અને જાળવણી (ઓપરેશન અને મેઇન્ટેનન્સ) સુનિશ્ચિત કરવા માટે સમુદાયોને એકત્રિત કરવા અને સંપૂર્ણ સ્વચ્છતા અને ઓડીએફ પ્લસ (મોડલ) ગામો પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કરવો

આ અભિયાનમાં સુઆયોજિત પ્રવૃત્તિઓનો સમાવેશ થશે અને તેનું સમાપન 5 જૂન 2026 ના રોજ "એક પેડ મા કે નામ" વૃક્ષારોપણ અભિયાન અને વિશેષ ગ્રામસભા સાથે થશે, જ્યાં અભિયાનની સિદ્ધિઓ અને SWM નિયમો 2026 અંગેની જાગૃતિ વિશે તમામ ગ્રામ પંચાયતો દ્વારા ચર્ચા કરવામાં આવશે.

SWM નિયમો, 2026 અંગે જાગૃતિ માટે DDWS ના રાષ્ટ્રીય IEC અભિયાનનું ધ્યાન રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, જિલ્લા વહીવટીતંત્ર, ગ્રામીણ સ્થાનિક સંસ્થાઓ, પરિવારો, સંસ્થાઓ, બલ્ક વેસ્ટ જનરેટર્સ અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં અમલીકરણમાં સામેલ અન્ય હિતધારકો માટે સોલિડ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ નિયમો 2026 ની મુખ્ય જોગવાઈઓને સરળ બનાવવા પર રહેશે. આ અભિયાન સામુદાયિક સ્તરે જાગૃતિ, વર્તણૂકમાં પરિવર્તન અને પાલનને ટેકો આપવા માટે SWM નિયમો 2026 ને સરળ, નાગરિક-અનુકૂળ સંદેશાઓમાં વિભાજિત કરશે.

લોન્ચિંગ ઇવેન્ટના ભાગરૂપે, કેન્દ્રીય મંત્રીએ છત્તીસગઢ, મહારાષ્ટ્ર, આસામ અને ઉત્તર પ્રદેશની ગ્રામ પંચાયતોના સરપંચો સાથે પણ વાતચીત કરી હતી, જેમણે પાયાના સ્તરના તેમના અનુભવો, SBM(G) 2.0 હેઠળ લેવામાં આવેલા હસ્તક્ષેપો, પ્લાસ્ટિક કચરા વ્યવસ્થાપન સહિત કચરા વ્યવસ્થાપન માટે SHGs (સ્વયં સહાય જૂથો) સાથે થઈ રહેલા કાર્યો અને સ્વચ્છતા સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓ માટે તમામ હિતધારકોને સામેલ કરવાના તેમના પ્રયાસો શેર કર્યા હતા.

સરપંચોએ કેન્દ્રીય મંત્રીને તેમની જીપી (GPs) માં SGSJ અભિયાન હેઠળ આયોજિત કરવામાં આવી રહેલી પ્રવૃત્તિઓ વિશે પણ માહિતગાર કર્યા હતા. સરપંચો સાથેની તેમની વાતચીત દરમિયાન, કેન્દ્રીય મંત્રીએ ગ્રે-વોટર વ્યવસ્થાપન સહિત યોગ્ય કચરા વ્યવસ્થાપન સુનિશ્ચિત કરવા અને ગંદુ પાણી જળાશયો અને નદીઓમાં ન જાય તે સુનિશ્ચિત કરવા પર પણ ભાર મૂક્યો હતો.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ આગળ આસામ અને જમ્મુ અને કાશ્મીરના રાજ્ય SBM(G) મિશન ડાયરેક્ટર્સ સાથે SGSJ અભિયાનો સંબંધિત વિવિધ પાસાઓ, SBM(G) 2.0 હેઠળ પ્રાપ્ત થયેલી પ્રગતિ અને સોલિડ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ નિયમો, 2026 ના અમલીકરણમાં રાજ્યના પ્રયાસો પર વાતચીત કરી હતી.

કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી સી આર પાટીલે તેમના માર્ગદર્શક પ્રવચનમાં સ્વચ્છ ભારત મિશન (ગ્રામીણ) [SBM(G)] ની સફળતાની પ્રશંસા કરી હતી. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું કે 5 લાખથી વધુ ગામોએ પોતાને સફળતાપૂર્વક ઓડીએફ પ્લસ (મોડલ) જાહેર કર્યા છે. તેમણે ઉલ્લેખ કર્યો કે આ સીમાચિહ્ન ગાંધીજીના સ્વચ્છ ભારતના વિઝનના ભવ્ય પાયા પર બનેલ છે, જેને આગળ ધપાવવામાં આવ્યું છે અને છેલ્લા 12 વર્ષમાં પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં નોંધપાત્ર સીમાચિહ્નો હાંસલ કર્યા છે.

તેમણે નોંધ્યું કે SBM(G) એ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં આશરે 12 કરોડ શૌચાલયોનું નિર્માણ જોયું છે અને દેશભરમાં સ્વચ્છતાની આદતોમાં પરિવર્તન આણ્યું છે. તેમણે ઉલ્લેખ કર્યો કે વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ 2026 માટે DDWS દ્વારા આયોજિત કરવામાં આવી રહેલું 'સ્વચ્છ ગાંવ, સુરક્ષિત જલવાયુ' અભિયાન અને સોલિડ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ નિયમો માટે રાષ્ટ્રીય સ્તરનું IEC અભિયાન એ બંને મહત્વપૂર્ણ પહેલો છે જે જનભાગીદારી અને પર્યાવરણ સંરક્ષણને વધુ મજબૂત કરશે.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ ઉલ્લેખ કર્યો કે SBM(G) 2.0 ગ્રે-વોટર વ્યવસ્થાપન અને 'વેસ્ટ ટુ વેલ્થ' પહેલોમાં કચરાના ઘટાડાના અસરકારક અને વૈજ્ઞાનિક વ્યવસ્થાપનને પ્રોત્સાહન આપે છે. સોલિડ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ એ SBM(G) 2.0 નો એક અભિન્ન ભાગ છે તેમ જણાવતા, તેમણે નાગરિકોને કચરાનું અલગીકરણ અને પર્યાવરણ સંરક્ષણને તેમની વર્તણૂક અને જીવનશૈલીનો ભાગ બનાવવા વિનંતી કરી. વિશેષ ગ્રામસભા, સ્વચ્છતા અભિયાન અને "એક પેડ મા કે નામ" વૃક્ષારોપણ, સામુદાયિક SWM અસ્કયામતોની ચકાસણી જેવી વિવિધ પ્રવૃત્તિઓનો પુનરોચ્ચાર કરતા, કેન્દ્રીય મંત્રીએ તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, ગ્રામ પંચાયતો, યુવાનો, SHGs અને અન્ય વિવિધ હિતધારકોને SGSJ અભિયાનમાં પૂરા દિલથી ભાગ લેવા વિનંતી કરી. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે SWM નિયમો 2026 અંગે જાગૃતિ માટે DDWS નું રાષ્ટ્રીય સ્તરનું IEC અભિયાન પણ તેમના અસરકારક અમલીકરણમાં મદદ કરશે.

ડીડીડબલ્યુએસ (DDWS) ના સચિવ શ્રી અશોક કે.કે. મીનાએ પોતાના પ્રારંભિક પ્રવચનમાં રેખાંકિત કર્યું હતું કે, એસબીએમ(જી) [SBM(G)] 2.0 તેનું છેલ્લું વર્ષ ચાલી રહ્યું છે. આથી હવે મુખ્ય ધ્યાન ગામડાઓને ઓડીએફ પ્લસ (મોડલ) તરીકે સંતૃપ્ત કરવા, પ્રત્યક્ષ સ્વચ્છતા (વિઝ્યુઅલ ક્લીનલીનેસ) જાળવવા, અસ્કયામતોની કાર્યક્ષમતા સુનિશ્ચિત કરવા તેમજ ડીડબલ્યુએસએમ (DWSMs) દ્વારા એસબીએમ(જી) અને જલ જીવન મિશનના નિયમિત મોનિટરિંગ પર જ રહેવું જોઈએ. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ગ્રામ પંચાયતો હંમેશા આ મિશનને જમીન પર લઈ જવા માટે કેન્દ્રસ્થાને રહી છે અને પરિણામોને જાળવી રાખવામાં અને SWM નિયમો, 2026 નું પાલન સુનિશ્ચિત કરવામાં તેમની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ રહેશે. તેમણે વિનંતી કરી કે તમામ સ્થાનિક પ્રવૃત્તિઓનો અહેવાલ નિયત પ્રક્રિયા અનુસાર DDWS ને આપવો જોઈએ જેથી રાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રગતિ યોગ્ય રીતે મેળવી શકાય અને લાગુ પડતા મિશન લાઈફ પર યોગ્ય રીતે અહેવાલ આપી શકાય.

આ પૂર્વે, સુશ્રી ઐશ્વર્યા સિંઘ, JS&MD, SBM(G) એ DDWS દ્વારા શરૂ કરવામાં આવી રહેલા SGSJ અભિયાનના મહત્વ, મિશન લાઈફ અને સોલિડ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ નિયમો 2026 સાથે તેના જોડાણ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે SGSJ અભિયાન પાંચ દિવસમાંથી દરેક દિવસ માટે વિશિષ્ટ પ્રવૃત્તિઓ સાથે તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે જે તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં હાથ ધરવામાં આવવી જોઈએ. તેમણે વધુમાં ઉલ્લેખ કર્યો કે SWM નિયમો 2026 અને આ બાબતે માનનીય સર્વોચ્ચ અદાલતના (સુપ્રીમ કોર્ટ) વિવિધ આદેશો નિયમોના અમલીકરણ માટે વિગતવાર નિર્દેશો પૂરા પાડે છે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે SWM નિયમો 2026 ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં અમલીકરણના મોનિટરિંગ, જવાબદારીના મેટ્રિક્સ અને કાર્યવાહી માટે સ્પષ્ટ માળખું પૂરું પાડે છે. તેમણે ઉલ્લેખ કર્યો કે SWM નિયમો 2026 માટે રાષ્ટ્રીય સ્તરનું IEC અભિયાન જે DDWS દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે તેનો ઉદ્દેશ્ય પણ નિયમોની વિવિધ જોગવાઈઓને સરળ બનાવવાનો અને તેને તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો માટે સરળતાથી સુલભ બનાવવાનો છે.

આ અભિયાનથી મિશન લાઈફની થીમ્સ, 'ક્લાઈમેટ એક્શન' (આબોહવાલક્ષી કાર્યવાહી) અને SWM નિયમો પર જાગૃતિ મજબૂત થવાની અપેક્ષા છે. તે SBM(G) 2.0 ના વ્યાપક વિઝનને સમર્થન આપતા સ્વચ્છતા માટે જનભાગીદારીને પણ પ્રોત્સાહિત કરશે અને વધારશે તથા આ કાર્યક્રમ હેઠળ પરિણામોની ટકાઉપણું સુનિશ્ચિત કરવામાં મદદ કરશે.

SM/NP/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2267740) મુલાકાતી સંખ્યા : 10