ભારત સરકારના ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયે (MoRD) દીનદયાળ અંત્યોદય યોજના-રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ આજીવિકા મિશન (DAY-NRLM) દ્વારા, ભુવનેશ્વર, ઓડિશાના મેફેર કન્વેન્શન હોલ ખાતે 14-15 મે 2026 ના રોજ 'શી-માર્ટ્સ' (SHE-MARTs - સેલ્ફ હેલ્પ આંત્રપ્રિન્યોર્સ-માર્કેટિંગ એવેન્યુઝ ફોર રૂરલ ટ્રાન્સફોર્મેશન) પર બે દિવસીય રાષ્ટ્રીય પરામર્શ (નેશનલ કન્સલ્ટેશન)નું આયોજન કર્યું હતું. આ પરામર્શે બજેટ જાહેરાત - 2026ના અમલીકરણ માટેનો માર્ગ મોકળો કર્યો હતો, જેનું આયોજન ઓડિશા લિવલીહુડ્સ મિશન (OLM), મિશન શક્તિ વિભાગ, ઓડિશા સરકાર દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અને નેશનલ સપોર્ટ ઓર્ગેનાઇઝેશન (NSO) તરીકે પ્રદાન (PRADAN) દ્વારા તેને સુલભ બનાવવામાં આવ્યું હતું.

રાજ્ય મિશન ડિરેક્ટર્સ, સીઇઓ (CEOs), સ્ટેટ રૂરલ લાઇવલીહુડ્સ મિશન્સ (SRLMs) ના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, નાબાર્ડ (NABARD) ના પ્રતિનિધિઓ, ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો, વિકાસ વ્યવસાયિકો, નાણાકીય સંસ્થાઓ અને ઇકોસિસ્ટમ ભાગીદારોએ એકસાથે મળીને મહિલા સંચાલિત ગ્રામીણ સાહસો અને બજાર પ્રણાલીઓને મજબૂત કરવા માટેની વ્યૂહાત્મક દરમિયાનગીરીઓ પર ચર્ચા-વિચારણા કરી હતી.

આ પરામર્શનો ઉદ્દેશ્ય રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના ગ્રાઉન્ડ ફીડબેક, સૂચનો અને સંદર્ભિત આંતરદૃષ્ટિ દ્વારા શી-માર્ટ (SHE-MART) પહેલ માટેની ઓપરેશનલ માર્ગદર્શિકાને અંતિમ સ્વરૂપ આપવાનો હતો. મુખ્ય વિષયોમાં સંસ્થાકીય આર્કિટેક્ચર, ફાઇનાન્સિંગ મોડલ્સ, કન્વર્જન્સ પાથવેઝ, મોનિટરિંગ સિસ્ટમ્સ, બિઝનેસ પ્રક્રિયાઓ, ગવર્નન્સ સ્ટ્રક્ચર્સ, ટેકનોલોજી એકીકરણ અને અમલીકરણ વ્યૂહરચનાઓનો સમાવેશ થાય છે.

ઉદ્ઘાટન સત્રનું નેતૃત્વ ભારત સરકારના ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયના એડિશનલ સેક્રેટરી શ્રી ટી. કે. અનિલ કુમારે કર્યું હતું, જેમણે વર્ચ્યુઅલી મુખ્ય ઉદ્ઘાટન સંબોધન આપ્યું હતું. તેમના મુખ્ય સંબોધનમાં, તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે DAY-NRLM નું ભવિષ્ય સાહસ વિકાસ (એન્ટરપ્રાઇઝ ડેવલપમેન્ટ) અને માર્કેટ એકીકરણમાં રહેલું છે. તેમણે રેખાંકિત કર્યું કે શી-માર્ટ્સ સબસિડી આધારિત સંસ્થાકીય મોડલને બદલે મહિલા સામૂહિકોની આગેવાની હેઠળની સમુદાય માલિકીની રિટેલ અને એકત્રીકરણ પ્રણાલી તરીકે ઉભરી આવવી જોઈએ.

MoRDના જોઈન્ટ સેક્રેટરી સુશ્રી સ્વાતિ શર્માએ હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે આ રાષ્ટ્રીય પરામર્શનો ઉદ્દેશ્ય એક કાર્યકારી પ્લેટફોર્મ તરીકે કામ કરવાનો છે જ્યાં રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો ડ્રાફ્ટ ફ્રેમવર્કનું વિવેચનાત્મક પરીક્ષણ કરી શકે, અમલીકરણની ખામીઓ ઓળખી શકે અને મોટા પાયે શરૂઆત માટે વ્યવહારુ વિકલ્પો પ્રસ્તાવિત કરી શકે.

MoRDના જોઈન્ટ સેક્રેટરી સુશ્રી રોહિણી આર. ભાજીભાકરે પણ VB-GRAM-Gની મુખ્ય વિશેષતાઓ પર પ્રકાશ પાડવા માટે આ પરામર્શમાં ભાગ લીધો હતો.

ઓડિશા લાઇવલીહુડ્સ મિશનના સ્ટેટ મિશન ડિરેક્ટર ડૉ. મોનિકા પ્રિયદર્શિનીએ મિશન શક્તિ અને સામુદાયિક સંસ્થાઓ દ્વારા વિકેન્દ્રિત મહિલા સંચાલિત સાહસ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવાના ઓડિશાના અનુભવ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

DAY-NRLM ના રૂરલ લાઇવલીહુડ્સ વિભાગના ડિરેક્ટર ડૉ. મોલીશ્રીએ શી-માર્ટ પહેલના વિકાસ અને વ્યૂહાત્મક વિઝનને રજૂ કર્યું હતું અને આજીવિકા પ્રમોશનથી એન્ટરપ્રાઇઝ-આધારિત ગ્રામીણ બજાર પ્રણાલીઓ તરફ આગળ વધવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

ભારત સરકારના VB-GRAM-G ના આસિસ્ટન્ટ કમિશનર સુશ્રી દીક્ષા સુપ્યાલ બિશ્તે VB-GRAM-G અને શી-માર્ટ્સ વચ્ચે સંભવિત કન્વર્જન્સ (જોડાણ) ની તકો વિશે ચર્ચા કરી હતી, ખાસ કરીને મહિલા-કેન્દ્રીય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, માંગ પેદા કરવા અને બજાર સપોર્ટ સિસ્ટમ્સની આસપાસ.

પ્રથમ દિવસનું મુખ્ય આકર્ષણ “ગ્રામીણ માર્કેટિંગ માટે વ્યૂહાત્મક દરમિયાનગીરી તરીકે શી-માર્ટ્સ” પર રાષ્ટ્રીય પેનલ ચર્ચા હતી. આ પેનલે સરકાર, નાણા, તકનીકી અને સામાજિક સાહસ ક્ષેત્રોના વિવિધ પરિપ્રેક્ષ્યોને એકસાથે લાવી શી-માર્ટ્સ માટે સ્કેલેબલ ડિઝાઇન સિદ્ધાંતો પર વિચાર-વિમર્શ કર્યો હતો. આ પરામર્શમાં વધુમાં પાંચ વિષયોના જૂથોને સામેલ કરતી વ્યાપક સબગ્રુપ ચર્ચાઓનો સમાવેશ થતો હતો જેણે વધુ વિગતો, ઉમેરણો, બાદબાકી અને કઈ બાબતો ટાળવી તે દ્રષ્ટિકોણથી ડ્રાફ્ટ શી-માર્ટ ઓપરેશનલ ફ્રેમવર્કની વિવેચનાત્મક સમીક્ષા કરી હતી.

પરામર્શના બીજા દિવસે માનવ સંસાધન (HR) માળખાં અને મહિલા નેતૃત્વ, તકનીકી ડિઝાઇન અને અમલીકરણ વ્યૂહરચના, અને ક્ષમતા-નિર્માણ (કેપેસિટી-બિલ્ડિંગ) આર્કિટેક્ચર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું. સહભાગીઓએ મહિલા સંચાલિત શાસન અને સમુદાય માલિકી જાળવી રાખીને વ્યાવસાયિક રિટેલ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ્સની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

આ બે દિવસીય પરામર્શ દરમિયાન, શી-માર્ટ્સને સબસિડી-આધારિત રિટેલ આઉટલેટ્સ બનાવવાને બદલે વિકેન્દ્રિત, મહિલા સંચાલિત, વ્યાવસાયિક રીતે સંચાલિત, સમુદાય માલિકીની એન્ટરપ્રાઇઝ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવા પર મજબૂત સર્વસંમતિ ઉભરી આવી હતી.

પરામર્શ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, DAY-NRLM અને ઇકોસિસ્ટમ ભાગીદારો દ્વારા શી-માર્ટ્સ માટેની અંતિમ ઓપરેશનલ માર્ગદર્શિકાને મજબૂત કરવા અને દેશભરમાં તબક્કાવાર અમલીકરણને સમર્થન આપવાની સહિયારી પ્રતિબદ્ધતા સાથે સમાપ્ત થયો હતો. ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયે 2029 સુધીમાં વધારાની 3 કરોડ લખપતિ દીદીઓ બનાવવા અને ભારતમાં મહિલા સંચાલિત ઉત્પાદક સામૂહિકો માટે આવકની તકો, સાહસ વૃદ્ધિ, બ્રાન્ડિંગ અને બજારની પહોંચ વધારતા ટકાઉ ગ્રામીણ માર્કેટિંગ પ્લેટફોર્મ તરીકે શી-માર્ટ્સ સ્થાપિત કરવામાં SRLMs ને મદદ કરવા માટેની તેની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો.

 

IJ/DK/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2262318) મુલાકાતી સંખ્યા : 12