ઝલક (Snapshot):

• એકંદર LFPR (15+ વર્ષ) એપ્રિલ, 2026માં 55.0% રહ્યો હતો, જેની સરખામણીમાં માર્ચ, 2026માં 55.4% અને એપ્રિલ, 2025માં 55.6% હતો.
• મહિલા LFPR (15+ વર્ષ) એપ્રિલ, 2026માં 33.9% અંદાજવામાં આવ્યો હતો, જે માર્ચ, 2026માં 34.4% હતો. એપ્રિલ, 2025માં સંબંધિત અંદાજ 34.2% હતો.
• એકંદર WPR (15+ વર્ષ) એપ્રિલ, 2026માં 52.2% રહ્યો હતો, જેની સરખામણીમાં માર્ચ, 2026માં 52.6% હતો.
• શહેરી WPR (15+ વર્ષ) અગાઉના મહિનાની સરખામણીમાં એપ્રિલ, 2026માં 46.8% પર અપરિવર્તિત રહ્યો હતો.
• શહેરી UR (15+ વર્ષ) માર્ચ, 2026ના 6.8% થી નજીવી રીતે ઘટીને એપ્રિલ, 2026 માં 6.6% થયો હતો.
• શહેરી મહિલા UR (15+ વર્ષ) એપ્રિલ, 2026માં ઘટીને 8.5% થયો છે, જે એપ્રિલ, 2025 પછી નોંધાયેલ સૌથી નીચું સ્તર છે.

A. પ્રસ્તાવના

NSO, MoSPI દ્વારા હાથ ધરવામાં આવતો સામયિક શ્રમ બળ સર્વે (PLFS) વસ્તીની પ્રવૃત્તિ ભાગીદારી અને રોજગાર તથા બેરોજગારીની સ્થિતિ પરના ડેટાનો પ્રાથમિક સ્ત્રોત છે. દેશ માટે શ્રમ બળ સૂચકાંકોના માસિક અને ત્રિમાસિક અંદાજ પૂરા પાડવા માટે જાન્યુઆરી, 2025થી PLFS સર્વે પદ્ધતિમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે.

PLFSના માસિક પરિણામો માસિક બુલેટિનના સ્વરૂપમાં બહાર પાડવામાં આવે છે. તે વર્તમાન સાપ્તાહિક સ્થિતિ (CWS) અભિગમને અનુસરીને અખિલ ભારતીય સ્તરે શ્રમ બજારના મુખ્ય સૂચકાંકો જેમ કે શ્રમ બળ ભાગીદારી દર (LFPR), કામદાર વસ્તી ગુણોત્તર (WPR) અને બેરોજગારી દર (UR) ના અંદાજો રજૂ કરે છે.

એપ્રિલ, 2025થી માર્ચ, 2026 સુધીના માસિક બુલેટિન અગાઉથી જ બહાર પાડવામાં આવ્યા છે. એપ્રિલ, 2026નું વર્તમાન માસિક બુલેટિન આ શ્રેણીમાં તેરમું છે.

CWS ને અનુસરીને 15 વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના વ્યક્તિઓ માટેના મુખ્ય તારણો:

શ્રમ બળ ભાગીદારી દર (LFPR) માં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો:

15 વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના વ્યક્તિઓ માટે શ્રમ બળ ભાગીદારી દર (LFPR) માર્ચ, 2026ના 55.4% ની સરખામણીમાં એપ્રિલ, 2026 માં 55.0% નોંધાયો હતો. ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારોમાં, LFPR અનુક્રમે 57.5% અને 50.1% નોંધાયો હતો.

એપ્રિલ, 2025 (55.6%) ની તુલનામાં, એકંદર LFPR 0.6 ટકા પોઈન્ટ ઓછો રહ્યો. ગ્રામીણ અને શહેરી LFPRમાં પણ વર્ષ દરમિયાન અનુક્રમે 0.5 અને 0.6 ટકા પોઈન્ટનો ઘટાડો નોંધાયો.

એપ્રિલ, 2026માં, વાર્ષિક ધોરણે LFPRમાં મામૂલી ઘટાડો નોંધાયો છે

મહિલા શ્રમ બળ ભાગીદારીમાં મામૂલી ઘટાડો:

15 વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમર માટે મહિલા શ્રમ બળ ભાગીદારી દર (LFPR) માર્ચ, 2026માં 34.4% ની સામે એપ્રિલ, 2026માં 33.9% રહ્યો હતો. ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારોમાં મહિલા LFPR અનુક્રમે 38.2% and 25.0% નોંધાયો હતો.

એપ્રિલ, 2025ની સરખામણીમાં, એકંદર મહિલા LFPR 34.2% થી 33.9% સુધી 0.3 ટકા પોઈન્ટનો નજીવો ઘટાડો થયો. ગ્રામીણ મહિલા LFPR યથાવત રહ્યો, જ્યારે શહેરી મહિલા LFPRમાં વર્ષ દરમિયાન 0.7 ટકા પોઈન્ટનો ઘટાડો નોંધાયો.

શહેરી વિસ્તારોમાં મહિલા શ્રમ બળ ભાગીદારી વ્યાપક સ્થિરતા દર્શાવે છે

શહેરી WPRએ સ્થિરતા જાળવી રાખી:

શહેરી વિસ્તારોમાં 15 વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના વ્યક્તિઓ માટે કામદાર વસ્તી ગુણોત્તર (WPR) એપ્રિલ, 2026માં 46.8% પર અપરિવર્તિત રહ્યો હતો, જે માર્ચ, 2026માં નોંધાયેલ સમાન સ્તર છે. એકંદર WPR એપ્રિલ, 2026માં 52.2% અંદાજવામાં આવ્યો હતો, જે માર્ચ, 2026માં 52.6% અને એપ્રિલ, 2025માં 52.8% હતો. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં, WPR એપ્રિલ, 2026માં 54.9% રહ્યો હતો, જે માર્ચ, 2026માં 55.5% અને એપ્રિલ, 2025માં 55.4% હતો.

શહેરી WPR એપ્રિલ, 2026માં પણ સ્થિરતા દર્શાવવાનું ચાલુ રાખ્યું

એકંદર બેરોજગારી દર (UR) વ્યાપક સ્થિરતા દર્શાવે છે:

15 વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના વ્યક્તિઓમાં બેરોજગારી દર (UR) માર્ચ, 2026 અને એપ્રિલ, 2025 બંનેમાં 5.1% ની સરખામણીએ એપ્રિલ, 2026 માં 5.2% પર વ્યાપકપણે સ્થિર રહ્યો હતો. શહેરી UR માર્ચ, 2026 ના 6.8% થી થોડું ઘટીને એપ્રિલ, 2026માં 6.6% થયો હતો, જ્યારે ગ્રામીણ UR સમાન સમયગાળા દરમિયાન 4.3% થી થોડો વધીને 4.6% થયો હતો. વાર્ષિક ધોરણે સરખામણીમાં ગ્રામીણ અને શહેરી બંને વિસ્તારોમાં UR એ વ્યાપકપણે સમાન સ્તર જાળવી રાખ્યું હતું.

એકંદર બેરોજગારી દર વર્ષ દરમિયાન વ્યાપકપણે સ્થિર રહ્યો હતો

શહેરી UR માં ઘટાડો થયો:

15 વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના પુરુષોમાં બેરોજગારી દર (UR) એપ્રિલ, 2026 માં 5.1% રહ્યો હતો, જે માર્ચ, 2026માં 5.0% અને એપ્રિલ, 2025માં 5.2% હતો. ગ્રામીણ પુરુષોનો UR એપ્રિલ, 2026માં 4.7% અંદાજવામાં આવ્યો હતો જે માર્ચ, 2026માં 4.4% હતો. સમાન સમયગાળા દરમિયાન શહેરી પુરુષોનો UR 6.1% થી ઘટીને 5.9% થયો હતો. વાર્ષિક ધોરણે, એકંદર પુરુષ UR 0.1 ટકા પોઈન્ટ ઓછો હતો.

15 વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરની મહિલાઓમાં UR એપ્રિલ, 2026માં 5.4% નોંધાયો હતો, જે માર્ચ, 2026માં 5.3% અને એપ્રિલ, 2025માં 5.0% હતો. ગ્રામીણ મહિલાઓનો UR મહિના દરમિયાન 4.4% ની સરખામણીએ 4.1% રહ્યો હતો. શહેરી મહિલાઓનો UR 9.0% થી ઘટીને 8.5% થયો હતો. એપ્રિલ, 2025ની સરખામણીમાં, એકંદર મહિલા UR 0.4 ટકા પોઈન્ટ વધુ હતો.

શહેરી મહિલા UR એ એપ્રિલ, 2025 પછીનું તેનું સૌથી નીચું સ્તર નોંધાવ્યું છે

અખિલ ભારતીય સ્તરે, માસિક અંદાજો સર્વેક્ષણ કરાયેલ કુલ 3,74,243 વ્યક્તિઓ પાસેથી એકત્રિત કરવામાં આવેલી માહિતી પર આધારિત છે.

એપ્રિલ, 2026નું માસિક બુલેટિન મંત્રાલયની વેબસાઇટ (https://www.mospi.gov.in) પર ઉપલબ્ધ છે.

MoSPI ના પ્રકાશનો/અહેવાલો મેળવવા માટે QR કોડ સ્કેન કરો

pdf જોવા માટે અહીં ક્લિક કરો