ભારતના સીફૂડ ક્ષેત્રના વિકાસને વેગ આપવા અને દેશની વૈશ્વિક નિકાસ સ્પર્ધાત્મકતાને મજબૂત કરવા માટેના રોડમેપ પર વિચાર-વિમર્શ કરવા માટે કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી શ્રી પિયુષ ગોયલ અને કેન્દ્રીય મત્સ્યોદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી મંત્રી શ્રી રાજીવ રંજન સિંહ વચ્ચે આજે એક ઉચ્ચ સ્તરીય સંયુક્ત બેઠક યોજાઈ હતી. આ બેઠકમાં વાણિજ્ય વિભાગ, મત્સ્યોદ્યોગ વિભાગ, MPFI, DPIIT, MPEDA અને EIC ના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. બેઠકમાં નિકાસ પ્રોત્સાહન પ્રવૃત્તિઓને PMMSY અને સંબધિત યોજનાઓના ઉદ્દેશ્યો સાથે સુસંગત બનાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.

બંને મંત્રાલયોએ મૂલ્ય સંવર્ધન (value addition), ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ, ઉત્પાદન વૈવિધ્યકરણ, ગુણવત્તા ખાતરી, બજાર વિસ્તરણ, ઊંડા સમુદ્રમાં માછીમારી (deep-sea fishing) અને હિતધારકોની વધુ ભાગીદારી પર કેન્દ્રિત સંકલિત વ્યૂહરચના દ્વારા સીફૂડ નિકાસના વિકાસને વધારવા માટે તેમની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો.

આ પહેલના ભાગરૂપે, મંત્રાલયો દ્વારા સંયુક્ત રીતે 5-6 જૂન 2026 ના રોજ વિશાખાપટ્ટનમ ખાતે બે દિવસીય “ચિંતન શિબિર” નું આયોજન કરવામાં આવશે જેમાં ખાદ્ય પ્રસંસ્કરણ ઉદ્યોગ મંત્રાલય (MoFPI), મરીન પ્રોડક્ટ્સ એક્સપોર્ટ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી (MPEDA), નેશનલ ફિશરીઝ ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ (NFDB), કોસ્ટલ એક્વાકલ્ચર ઓથોરિટી (CAA), રાજ્યના મત્સ્યોદ્યોગ વિભાગો, સીફૂડ નિકાસકારો, સ્ટાર્ટઅપ્સ, માછીમારો, ખેડૂતો અને અન્ય ઉદ્યોગ હિતધારકો સામેલ થશે.

મત્સ્યોદ્યોગ વિભાગ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાત્મકતા સુધારવા, નિકાસ-લક્ષી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મજબૂત કરવા, ટેકનોલોજી અપનાવવાની પ્રક્રિયાને પ્રોત્સાહિત કરવા, સંશોધન અને વિકાસને ટેકો આપવા અને મૂલ્ય સંવર્ધનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સીફૂડ ક્ષેત્રમાં MSMEs માટે સમર્પિત પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) યોજના વિકસાવવાની શક્યતાઓ ચકાસશે.

સૂચિત માળખાનો ઉદ્દેશ્ય ભારતની કુલ સીફૂડ નિકાસમાં મૂલ્ય-વર્ધિત સીફૂડ ઉત્પાદનોનો હિસ્સો નોંધપાત્ર રીતે વધારવાનો અને સીફૂડ નિકાસકારોની સંખ્યા હાલના આશરે 1,200 થી વધારીને આગામી વર્ષોમાં 5,000 કરવાનો છે. આ પહેલથી નિકાસ પ્રાપ્તિમાં સુધારો થવાની અને વૈશ્વિક સીફૂડ મૂલ્ય શૃંખલા (value chains) માં ભારતની સ્થિતિ મજબૂત થવાની અપેક્ષા છે.

ખાસ કરીને અંદમાન અને નિકોબાર ટાપુઓ અને લક્ષદ્વીપમાં ટુના (tuna) ક્ષેત્રના વિકાસ પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવશે. ટુના અને અન્ય ઉચ્ચ મૂલ્ય ધરાવતી દરિયાઈ પેદાશોની ટકાઉ લણણી, પ્રોસેસિંગ, બ્રાન્ડિંગ અને નિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા માટે લક્ષિત હસ્તક્ષેપો કરવામાં આવશે.

મત્સ્યોદ્યોગ વિભાગ અને MPEDA બજાર પહોંચ વિસ્તારવા, વ્યાપારી ભાગીદારી મજબૂત કરવા અને વૈશ્વિક સ્તરે ભારતીય સીફૂડને પ્રોત્સાહન આપવા માટે અગ્રણી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં વેપાર અને વ્યવસાયિક પ્રતિનિધિમંડળોનું સંયુક્ત રીતે આયોજન કરશે. MPEDA અને NFDB સીફૂડ નિકાસ ઇકોસિસ્ટમમાં વ્યાપક ભાગીદારીની સુવિધા માટે અંતર્દેશીય (inland) પ્રદેશો સહિત રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં નિકાસ ક્ષમતા અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની ખામીઓનું વ્યાપક મૂલ્યાંકન હાથ ધરશે.

બેઠકમાં જળચરઉછેર (aquaculture) અને કેપ્ચર ફિશરીઝમાં સેનિટરી અને ફાયટોસેનિટરી (SPS) મુદ્દાઓને ઉકેલવા માટે એકીકૃત અભિગમની જરૂરિયાત પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો. પ્રાથમિક ઉત્પાદન તબક્કાથી જ ટ્રેસેબિલિટી, ગુણવત્તા ખાતરી પ્રણાલીઓ, રોગમુક્ત ઝોન અને આંતરરાષ્ટ્રીય ખાદ્ય સુરક્ષા ધોરણોના પાલનને મજબૂત કરવા માટે પ્રયાસો હાથ ધરવામાં આવશે. સીફૂડની પ્રજાતિઓ અને ઉત્પાદનોના જીઆઈ (GI) ટેગિંગ માટેની શક્યતાઓ પણ ચકાસવામાં આવશે.

લક્ષદ્વીપ અને અંદમાન તથા નિકોબાર ટાપુઓ પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને, પરીક્ષણ, પ્રમાણપત્ર અને નિકાસ પાલન ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવા માટે રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં પ્રયોગશાળા (laboratory) ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને અપગ્રેડ કરવામાં આવશે.

મંત્રીઓએ માછીમારો સાથે મળીને દરિયાઈ પ્લાસ્ટિક કચરાના સંગ્રહ અને રિસાયક્લિંગ માટે MPEDA દ્વારા લેવામાં આવેલી પાયલોટ પહેલની પણ પ્રશંસા કરી હતી. દરિયાઈ સંરક્ષણને મજબૂત કરવા અને ટકાઉ મત્સ્યોદ્યોગને ટેકો આપવા માટે તમામ દરિયાકાંઠાના રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં આ કાર્યક્રમનો વ્યાપ વધારવાની પરિકલ્પના કરવામાં આવી છે.

આ બેઠકે ટકાઉ મત્સ્યોદ્યોગ વિકાસ, આધુનિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સુધારેલી ગુણવત્તા પ્રણાલીઓ અને MSMEs, સ્ટાર્ટઅપ્સ તથા માછીમાર સહકારી મંડળીઓની વિસ્તૃત ભાગીદારી દ્વારા ભારતને અગ્રણી વૈશ્વિક સીફૂડ નિકાસ હબમાં પરિવર્તિત કરવા માટે બંને મંત્રાલયોની પ્રતિબદ્ધતા રેખાંકિત કરી છે. આ પહેલો રોજગાર નિર્માણ, માછીમારોની ઊંચી આવક, દરિયાકાંઠાના અને ટાપુ પ્રદેશોના સર્વસમાવેશક વિકાસ અને ભારતના બ્લુ ઈકોનોમીના એકંદર વિકાસમાં નોંધપાત્ર ફાળો આપે તેવી અપેક્ષા છે.

IJ/NP/JD