કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે નવી દિલ્હીમાં સોલિસિટર જનરલ શ્રી તુષાર મહેતાનું પુસ્તક ‘ધ બેન્ચ, ધ બાર, એન્ડ ધ બિઝાર એન્ડ ધ લૉફુલ એન્ડ ધ ઓફુલ’ વિમોચિત કર્યું. આ પ્રસંગે ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) જસ્ટિસ સૂર્યકાંત સહિત અનેક પ્રતિષ્ઠિત મહાનુભાવો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

સભાને સંબોધતા કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે આપણા બંધારણની 76 વર્ષની યાત્રા દરમિયાન આપણે આપણી લોકશાહીના મૂળિયાંને ઊંડાણપૂર્વક મજબૂત કર્યા છે. તેમણે કહ્યું કે આપણે ચોક્કસપણે આપણી બહુપક્ષીય લોકશાહી સંસદીય પ્રણાલીને મજબૂત બનાવી છે અને 1947 થી દેશમાં સંસદ અને રાજ્ય વિધાનસભાઓ દ્વારા લાવવામાં આવેલા દરેક પરિવર્તનને સ્વીકારવામાં આવ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે આ આપણી લોકશાહીના ઊંડા મૂળને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જેમાં આપણા બંધારણ, દેશના લોકો અને આપણા ન્યાયતંત્રે નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું છે.

શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે દેશના લોકોને શ્રદ્ધા છે કે જો તેમની સાથે કોઈ અન્યાય થશે તો બંધારણ જીવંત અને જાગ્રત છે. જો તેમના અધિકારોનું ઉલ્લંઘન થશે તો ન્યાયના દ્વાર ખુલ્લા રહેશે અને જ્યારે પણ કોઈ નબળી વ્યક્તિનો અવાજ કે નબળો દૃષ્ટિકોણ દબાવવામાં આવશે ત્યારે તેને કોર્ટમાં ચોક્કસ સાંભળવામાં આવશે. તેમણે કહ્યું કે આ ત્રણ પાયાના સ્તંભોને આધારે આપણી લોકશાહી મજબૂત બની છે અને વ્યાપક રીતે કહીએ તો સામાન્ય નાગરિકની ન્યાય માટેની આશા એ સામાજિક સંતુલન અને રાષ્ટ્રના ચારિત્ર્ય બંનેનું મહત્વનું પ્રતિબિંબ છે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે આ સિસ્ટમમાં હજુ પણ અસ્તિત્વમાં રહેલી નાની ખામીઓને ઓળખવાની અને તેને સુધારવાની જવાબદારી આપણા સૌની છે અને તે સુધારવા માટે ન્યાયતંત્ર અને કારોબારી બંનેએ સાથે મળીને કામ કરવું જોઈએ. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આ માટે નક્કર અને સમયબદ્ધ રોડમેપ સાથે આગળ વધવાની જરૂર પડશે.

શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે આપણી લોકશાહીની સુંદરતા એ હકીકતમાં રહેલી છે કે બંધારણે સંસ્થાઓ એકબીજાનો વિરોધ કરવા માટે નહીં, પરંતુ તેમની વચ્ચે સંતુલન જાળવવા માટે બનાવી છે. તેમણે કહ્યું કે આ ભાવનાને તેના સાચા અર્થમાં સમજવી જોઈએ. કારોબારી નિર્ણયો લે છે, જ્યારે ન્યાયતંત્ર તે નિર્ણયોની બંધારણીય સમીક્ષા કરે છે.

તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે આપણા બંધારણના ઘડવૈયાઓએ તેને એવી ભાવના સાથે તૈયાર કર્યું છે કે જેમાં સંવાદ, ઔચિત્ય અને સંતુલનને કાળજીપૂર્વક સાચવવામાં આવ્યું છે. 76 વર્ષમાં કદાચ બહુ ઓછા દેશો આ તમામ બંધારણીય પરંપરાઓ અને મૂલ્યોને જાળવી રાખીને આગળ વધ્યા હશે. તેમણે કહ્યું કે તે આપણા બધા માટે ખૂબ જ સંતોષની વાત છે કે મુખ્યત્વે આ પરંપરાઓ આપણા દેશમાં અકબંધ રહી છે અને આપણે પરંપરાઓ દ્વારા તેને વધુ મજબૂત બનાવી છે.

કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રીએ કહ્યું કે લોકશાહીની શક્તિ સંઘર્ષથી નહીં પરંતુ સંસ્થાકીય સંતુલન અને બંધારણીય ઔચિત્ય પ્રત્યેના પરસ્પર આદરથી આવે છે. તેમણે કહ્યું કે જ્યારે તેઓ પરસ્પર ઔચિત્યની વાત કરે છે, ત્યારે બંધારણની ભાવના પોતે જ તેને ઘણી જગ્યાએ ઓળખે છે અને જાળવી રાખે છે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે કારોબારી અને ન્યાયતંત્ર વચ્ચેના સુસંતુલિત સંબંધોને વધુ મજબૂત કરવા આપણે સૌએ સાથે મળીને કામ કરવું જોઈએ.

કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અમિત શાહે કહ્યું કે જ્યારે શ્રી તુષાર મહેતાના પુસ્તક ‘ધ બેન્ચ, ધ બાર, એન્ડ ધ બિઝાર એન્ડ ધ લૉફુલ એન્ડ ધ ઓફુલ’ જેવામાં નિષ્પક્ષ વિશ્લેષણ રજૂ કરવામાં આવે છે ત્યારે તે આપણને આપણી જાતને, આપણી સંસ્થાઓને અને આખા ક્ષેત્રને એકંદરે આત્મનિરીક્ષણ અને પુનર્મૂલ્યાંકન કરવાની મૂલ્યવાન તક આપે છે. તેમણે કહ્યું કે પુસ્તકમાં ઉલ્લેખ છે કે કેવી રીતે કોર્ટરૂમમાં ક્યારેક કવિતા ગુંજે છે અને કેટલાક ન્યાયાધીશોની અનોખી શૈલીઓ અને મૂળભૂત અભિગમોને પણ પ્રકાશિત કરે છે. તે એક દેશમાં જોડિયા બહેનો વકીલ અને જજ બનવાની અને એકબીજાની ભૂમિકાઓ સાથે રમવાની ઘટનાઓ અને એક કિસ્સો જ્યાં જજ શિકાર કરવા ગયા હોય ત્યારે ચુકાદો આપ્યો હોય તેવા કિસ્સાઓ પણ વર્ણવે છે. તેમણે કહ્યું કે આ તમામ વૃત્તાંતો આપણને વિચારવા મજબૂર કરે છે અને કોર્ટના ગંભીર વાતાવરણમાંથી રાહત પણ આપે છે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે શ્રી તુષાર મહેતાનું પુસ્તક જિજ્ઞાસુ મનની ઉત્સુકતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને આધુનિક ટેકનોલોજી ન્યાયતંત્ર સમક્ષ જે ભવિષ્યના પડકારો ઉભા કરી શકે છે તેના નક્કર ઉદાહરણો ધરાવે છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આ ચેતવણીઓને ગંભીરતાથી ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ.

શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે તેમના પુસ્તકમાં શ્રી તુષાર મહેતાએ કાયદાની ગંભીરતા અને ગરિમા જાળવી રાખીને કોર્ટની કાર્યવાહીમાં છુપાયેલા જીવન, રમૂજ, કટાક્ષ અને માનવ સ્વભાવને સુંદર અને જટિલ રીતે ચિત્રિત કર્યા છે. તેમણે કહ્યું કે શ્રી મહેતાએ આ પુસ્તક તેમની માતાને સમર્પિત કર્યું છે અને મધર્સ ડે પર તેનું વિમોચન થવાથી આ પ્રસંગ વધુ ખાસ બન્યો છે. શ્રી શાહે ઉમેર્યું હતું કે, હું દરરોજ મારી માતાના ચરણ સ્પર્શ કરતો હતો અને તેમના અવસાન પછી, હું દરરોજ તેમની તસવીર સામે દીવો પ્રગટાવું છું, આપણા દેશમાં દરેક દિવસ માતાઓને સમર્પિત છે.

SM/JY/JD