પંચાયતી રાજ મંત્રાલય દ્વારા પંચાયત વિકાસ યોજનાઓની તૈયારી અંગે આયોજિત બે દિવસીય રાષ્ટ્રીય કાર્યશાળાનું આજે નવી દિલ્હીમાં ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું. ઉદ્ઘાટન સત્રમાં પંચાયત વિકાસ યોજના (2026-27) ની તૈયારી માટે પીપલ્સ પ્લાન કેમ્પેઈન (PPC) પુસ્તિકા, ગ્રામ પંચાયત વિકાસ યોજના (GPDP) ની ગુણવત્તા વધારવા માટેની સમિતિનો અહેવાલ અને સુધારેલા eGramSwaraj પ્લાનિંગ પોર્ટલનું લોકાર્પણ પણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાર્યશાળાનો ઉદ્દેશ્ય સહભાગી આયોજનને મજબૂત કરવાનો અને પંચાયત વિકાસ યોજનાઓની ગુણવત્તામાં સુધારો કરવાનો છે, જેથી તેમને વધુ અસરકારક, સર્વસમાવેશક અને પરિણામલક્ષી બનાવી શકાય. આ કાર્યશાળામાં કેન્દ્રીય મંત્રાલયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, પંચાયતી રાજ વિભાગો અને SIRD&PRs ના પ્રતિનિધિઓ, પંચાયત પદાધિકારીઓ અને દેશભરના અન્ય મુખ્ય હિતધારકો એકઠા થયા છે.

મુખ્ય પ્રવચન આપતા, પંચાયતી રાજ મંત્રાલયના સચિવ શ્રી વિવેક ભારદ્વાજે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ગ્રામ પંચાયત વિકાસ યોજનાની તૈયારી માત્ર એક અનુપાલન કવાયત તરીકે ગણવાને બદલે ગુણવત્તાયુક્ત પરિણામો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવી જોઈએ જે પાયાના સ્તરે વાસ્તવિક પરિવર્તન લાવે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે GPDP દ્વારા અસ્કયામત નિર્માણ માટે યોગ્ય આયોજન કરવાથી સંસાધનોનો બગાડ અટકાવવામાં મદદ મળશે. શ્રી ભારદ્વાજે વધુમાં ટકાઉપણું, સ્પષ્ટ સંસ્થાકીય જવાબદારીઓ અને સંસાધનોના અસરકારક ઉપયોગ દ્વારા પંચાયતની આગેવાની હેઠળના આયોજનને મજબૂત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે પાયાના સ્તરે લાંબા ગાળાની સેવા વિતરણ સુનિશ્ચિત કરવામાં ડિજિટલ પ્લેટફોર્મની ભૂમિકા પર પણ ભાર મૂક્યો હતો અને હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે ગ્રામ સભાઓમાં નાગરિકોની વધુ ભાગીદારી નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયાને વધુ સર્વસમાવેશક બનાવશે.

જલ શક્તિ મંત્રાલયના પીવાના પાણી અને સ્વચ્છતા વિભાગ (DDWS) ના સચિવ શ્રી અશોક કે.કે. મીનાએ તેમના મુખ્ય પ્રવચનમાં નોંધ્યું હતું કે જલ જીવન મિશન અને સ્વચ્છ ભારત મિશન (ગ્રામીણ) એ દેશભરમાં મોટા પાયે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર નિર્માણને સક્ષમ બનાવ્યું છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે હવે ધ્યાન આ અસ્કયામતોના સતત સંચાલન, જાળવણી અને અસરકારક ઉપયોગ તરફ સ્થળાંતરિત થવું જોઈએ, જેમાં ગ્રામ પંચાયતો સ્થાનિક જરૂરિયાતોની તેમની નજીકની સમજને કારણે સેવા વિતરણમાં કેન્દ્રીય ભૂમિકા ભજવે છે. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે સારી પાયાની સેવાઓ માટે મજબૂત સ્થાનિક આયોજન એ ચાવીરૂપ છે અને સંસાધનોનો ઉપયોગ, અસ્કયામતોની જાળવણી અને ડિજિટલ પારદર્શિતાને એકીકૃત કરીને GPDPs ને ગતિશીલ અને પરિણામલક્ષી બનાવવાની હાકલ કરી હતી. તેમણે વિભાગોમાં સંકલન  અને જવાબદારી સુધારવા માટે ડિજિટલ સાધનોના ઉપયોગના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. શ્રી મીનાએ ગ્રામ પંચાયતો અને વિલેજ હેલ્થ એન્ડ સેનિટેશન કમિટીઓની ભૂમિકાને મજબૂત કરવા, આવકના પોતાના સ્ત્રોતો એકત્ર કરવા અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં અસરકારક સેવા વિતરણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે સ્થાનિક આયોજન (GPDPs) માં ઓપરેશન અને મેન્ટેનન્સને સામેલ કરવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો.

પોતાના સંબોધનમાં, પંચાયતી રાજ મંત્રાલયના અધિક સચિવ શ્રી સુશીલ કુમાર લોહાનીએ GPDP ના વિકસતા સ્વરૂપ અને વિષયવસ્તુ આધારિત, ગુણવત્તા-કેન્દ્રિત આયોજનની જરૂરિયાત પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે નોંધ્યું હતું કે ભંડોળની ઉપલબ્ધતા હોવા છતાં, પ્રવૃત્તિઓનું પુનરાવર્તન અને કેન્દ્રીય અને રાજ્ય યોજનાઓ વચ્ચે નબળા સંકલનને કારણે ઘણીવાર સબઓપ્ટિમલ (અધૂરા) પરિણામો આવે છે. તેમણે 16 મા નાણા પંચ હેઠળ ગ્રામીણ સ્થાનિક સંસ્થાઓ (RLBs) ને ફાળવણીમાં 84 ટકાના વધારા તરફ ધ્યાન દોર્યું હતું, અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે કેન્દ્રીય અનુદાન એ પૂરક છે અને રાજ્ય નાણા પંચના પ્રવાહ અને RLBs ની પોતાની આવકનો વિકલ્પ નથી. તેમણે GPDP ને વિકેન્દ્રિત આયોજન માટે એક શક્તિશાળી સાધન તરીકે ગણાવ્યું હતું અને રેખાંકિત કર્યું હતું કે હવે ધ્યાન ગુણવત્તા પર રહેશે, જે GPDP ની ગુણવત્તા વધારવા માટેની સમિતિ દ્વારા વિકસિત 15 સૂચકાંકો દ્વારા માર્ગદર્શન આપવામાં આવશે અને GPDP તાલીમ પર નવેસરથી ભાર મૂકવાની હાકલ કરી હતી.

પંચાયતી રાજ મંત્રાલયના સંયુક્ત સચિવ સુશ્રી મુક્તા શેખરે 16 મા નાણા પંચના ગ્રાન્ટ્સ ફ્રેમવર્કની ઝાંખી રજૂ કરી હતી, જેમાં પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓને મજબૂત કરવા માટે તેના સુધારા-લક્ષી અભિગમ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે નોંધ્યું હતું કે 2026-31 માટે ગ્રામીણ સ્થાનિક સંસ્થાઓ માટે ₹4.35 લાખ કરોડની ફાળવણી કરવામાં આવી છે, જે સ્થાનિક પ્રાથમિકતાઓને ટેકો આપવા માટે પંચાયત વિકાસ યોજનાઓ સાથે ભંડોળને જોડે છે. તેણીએ રાજ્યો માટેના મુખ્ય એક્શન પોઈન્ટ્સની પણ રૂપરેખા આપી હતી, જેમાં eGramSwaraj અને AuditOnline પર ઓનબોર્ડિંગ, રાજ્ય નાણા પંચોને મજબૂત કરવા, સમર્થ (SAMARTH) પ્લેટફોર્મને એકીકૃત કરવા અને પારદર્શિતા, જવાબદારી અને અસરકારક પાયાના સ્તરનું શાસન સુનિશ્ચિત કરવા માટે OSR રિપોર્ટિંગમાં સુધારો કરવાનો સમાવેશ થાય છે.

કાર્યશાળાના પ્રથમ દિવસે ટેકનિકલ સત્ર આવરી લેવામાં આવ્યું હતું જેમાં વિષયવસ્તુ આધારિત અને ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળી PDPs તૈયાર કરવા માટેની વ્યૂહાત્મક અભિગમો, 16 lમા નાણા પંચની અનટાઈડ ગ્રાન્ટ્સ અને તેમની શરતોને સમજવા, સ્વ-સહાય જૂથો દ્વારા ગ્રામ ગરીબી ઘટાડા યોજના (VPRP) નું GPDP સાથે સંકલન, PESA GPDP ની તૈયારી, સુધારેલા eGramSwaraj પોર્ટલ અને ગ્રામ માનચિત્ર (Gram Manchitra) પર હેન્ડ્સ-ઓન ઓરિએન્ટેશન અંગેની પ્રસ્તુતિઓનો સમાવેશ થાય છે. બીજા દિવસે, કાર્યશાળામાં પુરાવા-આધારિત આયોજનમાં પંચાયત એડવાન્સમેન્ટ ઈન્ડેક્સ (PAI) ને એકીકૃત કરવા પરની રજૂઆતો રજૂ કરવામાં આવશે, ત્યારબાદ સુધારેલા પોર્ટલ પર GPDP ની તૈયારી અંગે રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશની ટીમો દ્વારા અનુભવોની વહેંચણી કરવામાં આવશે.

SM/BS/JD