કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે આજે લેહમાં ભગવાન બુદ્ધના પવિત્ર અવશેષોના પ્રદર્શનનું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું. આ પ્રસંગે લદ્દાખના લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર શ્રી વી.કે. સક્સેના અને કેન્દ્રીય ગૃહ સચિવ સહિત અનેક મહાનુભાવો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

પોતાના સંબોધનમાં શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે આજની બુદ્ધ પૂર્ણિમા લદ્દાખના રહેવાસીઓ માટે એક ઐતિહાસિક અને સાચે જ સુવર્ણ અવસર છે. તેમણે કહ્યું કે આ શુભ અવસરે, 75 વર્ષ પછી, ભગવાન બુદ્ધના પવિત્ર અવશેષોનું અહીં આગમન બૌદ્ધ ધર્મના અનુયાયીઓ તેમજ અન્ય ધર્મના લોકોને પ્રેરણા આપશે.

શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે, ભગવાન બુદ્ધના જીવનની જેમ, કોઈ પણ વ્યક્તિ માટે તેમનો જન્મ, જ્ઞાનપ્રાપ્તિ અને મહાપરિનિર્વાણ બધું જ એક જ દિવસે બનવું તે દુર્લભ છે; આ કારણોસર, આજનો દિવસ આપણા સૌ માટે અત્યંત શુભ અને પ્રેરણાદાયી દિવસ છે. તેમણે કહ્યું કે આજનો દિવસ માત્ર ધાર્મિક કાર્યક્રમ નથી પરંતુ એક ઐતિહાસિક પુનઃમિલન પણ છે. આટલા વર્ષો પછી, તથાગત બુદ્ધ આ પવિત્ર ભૂમિ પર, તેમની સૌથી પ્રિય ભૂમિ પર પાછા ફર્યા છે, જે ખૂબ જ સૌભાગ્યની વાત છે. તેમણે કહ્યું કે લદ્દાખ સદીઓથી ધમ્મની જીવંત ભૂમિ રહ્યું છે. જ્યારે દલાઈ લામા અહીં આવે છે, ત્યારે તેઓ કહે છે કે આ ભૂમિ માત્ર ભૌગોલિક નથી પરંતુ બૌદ્ધ સંસ્કૃતિ અને કરુણાની જીવંત પ્રયોગશાળા છે.

શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે આ ધરતી પર જ્ઞાનનું જતન અને સંવર્ધન કરવામાં આવ્યું છે. જ્યારે પણ બૌદ્ધ ધર્મ સામે પડકારો આવ્યા ત્યારે આ ધરતીએ ભગવાન બુદ્ધના સંદેશને સાચવવાનું કામ કર્યું છે. જ્યારે શાંતિનો સમય આવ્યો ત્યારે તે સાચવેલા અને સમૃદ્ધ જ્ઞાનનો વધુ પ્રસાર કરવાનું કામ પણ તેણે કર્યું છે. તેમણે કહ્યું કે આ માર્ગ એ માધ્યમ બન્યો જેના દ્વારા તથાગતના ઉપદેશો ભારતથી ચીન અને અન્ય ઘણા દેશોમાં વિસ્તર્યા છે.

કેન્દ્રીય ગૃહ પ્રધાને કહ્યું કે લદ્દાખની આધ્યાત્મિક ઓળખ ચાર મુખ્ય પરંપરાઓ—ન્યિંગમા, કાગ્યુ, સાક્ય અને ગેલુગ દ્વારા આકાર પામી છે. પ્રથમ, વસ્તુઓને જેવી છે તેવી જુઓ. બીજું, ગુરુની કૃપા અને સતત આત્મ-ચિંતન એ મુક્તિનું દ્વાર છે. ત્રીજું, અભ્યાસ વિનાનું જ્ઞાન અધૂરું છે, અને જ્ઞાન વિનાનો અભ્યાસ આંધળો છે; તેથી, જ્ઞાન અને અભ્યાસનું મિલન એ સાચો માર્ગ છે. ચોથું, નૈતિક શિસ્ત વિના, જ્ઞાની જીવન ઘડી શકાતું નથી. શ્રી શાહે કહ્યું કે લદ્દાખની ધરતીમાંથી નીકળતો આ સંદેશ આજે વિશ્વ માટે માર્ગદર્શક શક્તિ બન્યો છે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે લદ્દાખમાં આ પવિત્ર અવશેષોની હાજરી આપણને યાદ અપાવે છે કે ભારતની સભ્યતા હજારો વર્ષોથી શાંતિ અને સહઅસ્તિત્વનો સંદેશ આપી રહી છે. તેમણે કહ્યું કે લદ્દાખ અને કારગિલ જેવી વિવિધતાથી ભરેલી જગ્યાઓમાં આ સંદેશ વધુ સુસંગત બને છે. આ વારસો આજે પણ આપણને કહે છે કે સંઘર્ષ અને અશાંતિની વચ્ચે શાંતિ અને કરુણાનો માર્ગ જ ઉકેલ લાવી શકે છે.

કેન્દ્રીય ગૃહ પ્રધાને કહ્યું કે સદીઓથી બૌદ્ધ ધર્મ અલગ-અલગ રીતે અને અલગ-અલગ સમયે લદ્દાખ પહોંચ્યો, અહીં પાંગર્યો અને બાદમાં લદ્દાખની બહાર ફેલાયો. તેમણે કહ્યું કે લદ્દાખ કાશ્મીરના બૌદ્ધ અભ્યાસ, મહાયાન દર્શન અને બૌદ્ધ કલાનું પ્રાચીન કેન્દ્ર હતું અને ત્યાંથી લદ્દાખને પ્રથમવાર બૌદ્ધ ધર્મ સાથે સંપર્ક, જોડાણ અને આધ્યાત્મિક સંલગ્નતા પ્રાપ્ત થઈ હતી. સમ્રાટ અશોકના દૂતોએ લદ્દાખમાં બૌદ્ધ પ્રભાવનો પાયો નાખ્યો હતો.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે કુષાણ કાળ દરમિયાન, અંદાજે પહેલી અને ત્રીજી સદીની વચ્ચે, મહાયાન બૌદ્ધ ધર્મનો ઉદય અને વિકાસ લદ્દાખ સુધી પહોંચ્યો હતો. અનેક પ્રાચીન સ્તૂપ, બૌદ્ધ મૂર્તિઓ, ખરોષ્ઠી-બ્રાહ્મી શિલાલેખો પુરાવા છે કે તે સમયગાળા દરમિયાન પણ અહીં બૌદ્ધ ધર્મ પ્રગતિ પામ્યો હતો.

ગૃહ પ્રધાને કહ્યું કે સિલ્ક રૂટને કારણે કાશ્મીર, લેહ, યારકંદ, ખોટાન અને તિબેટને જોડતા માર્ગો માત્ર વેપાર માટે જ નહીં પરંતુ વિચારોના આદાન-પ્રદાન માટે પણ મહત્વપૂર્ણ બન્યા હતા. શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે 7મી થી 10મી સદી દરમિયાન મહાયાન અને વજ્રયાન પરંપરાઓ તિબેટથી લદ્દાખ પહોંચી હતી, જેણે અહીં તથાગતના સંદેશને સમૃદ્ધ બનાવ્યો હતો. આ પછી, 10મી અને 11મી સદીમાં નિર્ણાયક યોગદાન આવ્યું જ્યારે સંસ્કૃત ગ્રંથોનો તિબેટીયનમાં અનુવાદ કરવામાં આવ્યો. અલ્ચી મઠ સહિત 108 મઠોની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી અને બૌદ્ધ ધર્મને સંસ્થાકીય અને કાયમી સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું હતું.

શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે આજે પણ વિશ્વભરમાં જ્યાં પણ બૌદ્ધ પરંપરા છે ત્યાં લદ્દાખથી સમૃદ્ધ થયેલા જ્ઞાનને ઘણું મહત્વ આપવામાં આવે છે. તેમણે કહ્યું કે મહાયાન બૌદ્ધ સાહિત્ય જણાવે છે કે પવિત્ર અવશેષોના દર્શન કરવાની તક મળવી એ ભગવાન બુદ્ધના સાક્ષાત દર્શન કરવા સમાન છે. આજે આટલા લાંબા સમય પછી લદ્દાખના લોકોને ભગવાન બુદ્ધના સાક્ષાત દર્શન કરવાનું સૌભાગ્ય મળી રહ્યું છે. ગૃહ પ્રધાને લદ્દાખ વહીવટીતંત્રને તમામ ધર્મોના અનુયાયીઓ, ખાસ કરીને બૌદ્ધ ધર્મના અનુયાયીઓ માટે મુલાકાત અને દર્શનની સંપૂર્ણ વ્યવસ્થા કરવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે જ્યારે ભગવાન બુદ્ધે જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું અને સાધુઓ દ્વારા તેમના ઉપદેશો ફેલાવ્યા ત્યારે તેમનું જ્ઞાન અત્યંત સુસંગત હતું, અને આજે 2,500 વર્ષ પછી, તે વિશ્વ માટે વધુ સુસંગત છે. શ્રી અમિત શાહે કહ્યું કે સમગ્ર વિશ્વએ ભારતના જ્ઞાન અને ભગવાન બુદ્ધના મહાન સંદેશને સમજવો અને સ્વીકારવો જોઈએ અને મધ્યમ માર્ગ અને ઉકેલના માર્ગ પર આગળ વધવું જોઈએ.

SM/IJ/JD