• ఇండియాఏఐ మిషన్ కోసం ఐదేళ్లలో రూ.10,300 కోట్లకు పైగా కేటాయించగా, 38,000 జీపీయూలను అమర్చారు.

• టెక్ మరియు ఏఐ పర్యావరణ వ్యవస్థలో 60 లక్షల మందికి ఉపాధి లభిస్తోంది.

• ఈ ఏడాది టెక్ రంగం ఆదాయం $280 బిలియన్లను దాటుతుందని అంచనా.

• 2035 నాటికి ఏఐ భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు $1.7 ట్రిలియన్లను జోడించగలదు.

VV/SA

నీతి ఆయోగ్

https://niti.gov.in/AI-for-Viksit-Bharat-the-opportunity-for-accelerated-economic-growth.pdf 

https://niti.gov.in/sites/default/files/2025-10/Roadmap_On_AI_for_Inclusive_Societal_Development.pdf 

వ్యవసాయం & రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2002010

సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ విభాగం

https://bharatgen.com/ 

కమ్యూనికేషన్స్ మంత్రిత్వ శాఖ

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2175355 

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2175639 

• https://bhashini.gov.in/about-bhashini 

• https://bhashini.gov.in 

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2135178 

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2112485 

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2163813 

సమ్మిట్ లోగోను మరియు కీలకమైన ఫ్లాగ్‌షిప్ కార్యక్రమాలను ఆవిష్కరించిన కార్యక్రమంలో భారతదేశ-నిర్దిష్ట డేటాపై శిక్షణ పొందిన స్వదేశీ AI నమూనాలను రూపొందించడానికి ఎనిమిది కొత్త ఫౌండేషన్ మోడల్ కార్యక్రమాలను కూడా ప్రారంభించారు. మరో ప్రధాన దృష్టి AI డేటా ల్యాబ్‌లు, ముప్పై ల్యాబ్‌లు పాన్-ఇండియాను ప్రారంభించాయి, 570-ల్యాబ్ నెట్‌వర్క్‌ను ఏర్పరుస్తాయి. మొదటి 27 ల్యాబ్‌లను నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (NIELIT) భాగస్వామ్యంతో ఏర్పాటు చేశారు. ఈ ల్యాబ్‌లు IndiaAI మిషన్ యొక్క ఫ్యూచర్‌స్కిల్స్ చొరవ కింద పునాది AI మరియు డేటా శిక్షణను అందిస్తాయి. 

ఈవెంట్ సందర్భంగా 13,500 మంది స్కాలర్‌లకు మద్దతు ఇవ్వడానికి IndiaAI ఫెలోషిప్ ప్రోగ్రామ్ మరియు పోర్టల్ కూడా విస్తరించబడ్డాయి. ఇందులో 8,000 మంది అండర్ గ్రాడ్యుయేట్లు, 5,000 పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్లు మరియు 500 మంది పీహెచ్‌డీ పరిశోధకులు అన్ని విభాగాల్లో ఉన్నారు. ఫెలోషిప్‌లు ఇప్పుడు ఇంజనీరింగ్, మెడిసిన్, లా, కామర్స్, బిజినెస్ మరియు లిబరల్ ఆర్ట్స్ వంటి రంగాలకు చెందిన విద్యార్థులకు తెరవబడతాయి. 

రోజువారీ జీవితంలో మరియు పనిలో AI

ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ అనేది ఆరోగ్య సంరక్షణ మరియు వ్యవసాయం నుండి విద్య, పాలన మరియు వాతావరణ అంచనాల వరకు రోజువారీ జీవితంలోని ప్రతి భాగాన్ని తాకిన ఆవిష్కరణల యొక్క కొత్త తరంగాన్ని నడుపుతోంది. ఇది వైద్యులు వేగంగా వ్యాధులను గుర్తించడంలో సహాయపడుతుంది, డేటా ఆధారిత నిర్ణయాలు తీసుకోవడంలో రైతులకు సహాయం చేస్తుంది, విద్యార్థులకు అభ్యాస ఫలితాలను మెరుగుపరుస్తుంది మరియు పాలనను మరింత సమర్థవంతంగా మరియు పారదర్శకంగా చేస్తుంది.

AIకి భారతదేశం యొక్క విధానం సాంకేతికతకు మించినది, చేర్చడం మరియు సాధికారతపై దృష్టి సారిస్తుంది. జాతీయ కార్యక్రమాలు మరియు ప్రపంచ సహకారాల ద్వారా, వాస్తవ ప్రపంచ సవాళ్లను పరిష్కరించడానికి, ప్రజా సేవలను మెరుగుపరచడానికి మరియు ప్రతి పౌరుడికి అవకాశాలను మరింత అందుబాటులోకి తీసుకురావడానికి AI ఉపయోగించబడుతుంది. గ్రామీణ ఆరోగ్య సంరక్షణను మెరుగుపరచడం మరియు వాతావరణ నమూనాలను అంచనా వేయడం నుండి కోర్టు తీర్పులను ప్రాంతీయ భాషల్లోకి అనువదించడం వరకు, AI డిజిటల్‌గా సాధికారత మరియు సమానమైన భారతదేశాన్ని నిర్మించడంలో పురోగతికి శక్తివంతమైన ఎనేబుల్‌గా ఎదుగుతోంది.

AI రోజువారీ జీవితాన్ని మెరుగుపరిచే కొన్ని ముఖ్య ప్రాంతాలు: 

ఆరోగ్య సంరక్షణ

AI ఆరోగ్య సంరక్షణ డెలివరీని మారుస్తోంది. ఇది వైద్యులు ముందుగా వ్యాధులను గుర్తించడంలో సహాయపడుతుంది, వైద్య స్కాన్‌లను విశ్లేషించి, వ్యక్తిగతీకరించిన చికిత్సలను సిఫార్సు చేస్తుంది. AI ద్వారా ఆధారితమైన టెలిమెడిసిన్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని రోగులను అగ్రశ్రేణి ఆసుపత్రులలోని నిపుణులతో కలుపుతాయి, సంరక్షణ నాణ్యతను మెరుగుపరుస్తూ సమయం మరియు ఖర్చును ఆదా చేస్తాయి. ఆరోగ్య సంరక్షణలో సురక్షితమైన మరియు నైతిక AIని ప్రోత్సహించే గ్లోబల్ బాడీ అయిన HealthAIలో భారతదేశం పాల్గొనడం మరియు యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ మరియు సింగపూర్ వంటి దేశాలతో ICMR మరియు IndiaAI మధ్య సహకారాలు బాధ్యతాయుతమైన ఆవిష్కరణలు మరియు ప్రపంచ అత్యుత్తమ అభ్యాసాలను నిర్ధారిస్తున్నాయి.

వ్యవసాయం

రైతులకు, AI విశ్వసనీయ డిజిటల్ సహచరుడు. ఇది వాతావరణాన్ని అంచనా వేస్తుంది, తెగుళ్ల దాడులను గుర్తిస్తుంది మరియు నీటిపారుదల మరియు విత్తడానికి సరైన సమయాలను సూచిస్తుంది. వ్యవసాయం మరియు రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ కిసాన్ ఇ-మిత్ర వంటి కార్యక్రమాల ద్వారా AIని ఉపయోగిస్తోంది, ఇది రైతులకు PM కిసాన్ సమ్మాన్ నిధి వంటి ప్రభుత్వ పథకాలను యాక్సెస్ చేయడంలో సహాయపడే వర్చువల్ అసిస్టెంట్.

 నేషనల్ పెస్ట్ సర్వైలెన్స్ సిస్టమ్ మరియు క్రాప్ హెల్త్ మానిటరింగ్ శాటిలైట్ డేటా, వాతావరణ ఇన్‌పుట్‌లు మరియు నేల విశ్లేషణలను కలిపి దిగుబడి మరియు ఆదాయ భద్రతను మెరుగుపరిచే నిజ-సమయ సలహాలను అందిస్తాయి.

విద్య మరియు నైపుణ్యం

నేర్చుకోవడం మరింత సమగ్రంగా, ఆకర్షణీయంగా మరియు భవిష్యత్తుకు సిద్ధంగా ఉండేలా చేయడానికి AI భారతదేశ విద్యా వ్యవస్థలో విలీనం చేయబడుతోంది. నేషనల్ ఎడ్యుకేషన్ పాలసీ (NEP) 2020 ప్రకారం, సెంట్రల్ బోర్డ్ ఆఫ్ సెకండరీ ఎడ్యుకేషన్ (CBSE) క్లాస్ VI నుండి 15-గంటల AI స్కిల్ మాడ్యూల్‌ను మరియు క్లాస్ IX నుండి XII వరకు ఐచ్ఛిక AI సబ్జెక్ట్‌ను అందిస్తుంది. NCERT ద్వారా DIKSHA డిజిటల్ లెర్నింగ్ ప్లాట్‌ఫారమ్ వీడియోలలో కీవర్డ్ సెర్చ్ మరియు యాక్సెసిబిలిటీని మెరుగుపరచడానికి, ప్రత్యేకించి దృష్టి లోపం ఉన్న అభ్యాసకుల కోసం రీడ్-అలౌడ్ ఫీచర్‌ల వంటి AI సాధనాలను ఉపయోగిస్తుంది.

అదనంగా, MeitY కింద నేషనల్ ఇ-గవర్నెన్స్ డివిజన్ (NeGD), దాని భాగస్వాముల సహకారంతో, అమలు చేసింది యువై: AIతో ఉన్నతి మరియు వికాస్ కోసం యువత, 8 నుండి 12 తరగతుల విద్యార్థులను AI మరియు సామాజిక నైపుణ్యాలను కలుపుకొని పోయేలా చేయడం లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న జాతీయ కార్యక్రమం. ఈ కార్యక్రమం విద్యార్థులు ఎనిమిది నేపథ్య రంగాలలో AI నైపుణ్యాలను నేర్చుకోవడానికి మరియు వర్తింపజేయడానికి ఒక వేదికను అందిస్తుంది: కృషి, ఆరోగ్య, శిక్ష, పర్యవరణ్, పరివాహన్, గ్రామీణ వికాస్, స్మార్ట్ సిటీలు మరియు విధి ఔర్ న్యాయ్, వాస్తవ ప్రపంచ సవాళ్ల కోసం AI- ఆధారిత పరిష్కారాలను అభివృద్ధి చేయడానికి వారిని శక్తివంతం చేస్తుంది.

గవర్నెన్స్ అండ్ జస్టిస్ డెలివరీ

AI పాలన మరియు పబ్లిక్ సర్వీస్ డెలివరీని పునర్నిర్మిస్తోంది. భారత సర్వోన్నత న్యాయస్థానం ప్రకారం, ఇ-కోర్టుల ప్రాజెక్ట్ ఫేజ్ III కింద, న్యాయ వ్యవస్థను మరింత సమర్థవంతంగా మరియు అందుబాటులోకి తీసుకురావడానికి ఆధునిక సాంకేతికతలు అనుసంధానించబడుతున్నాయి. ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ మరియు మెషిన్ లెర్నింగ్, ఆప్టికల్ క్యారెక్టర్ రికగ్నిషన్ మరియు నేచురల్ లాంగ్వేజ్ ప్రాసెసింగ్ వంటి దాని ఉపసమితులు అనువాదం, ప్రిడిక్షన్, అడ్మినిస్ట్రేటివ్ ఎఫిషియన్సీ, ఆటోమేటెడ్ ఫైలింగ్, ఇంటెలిజెంట్ షెడ్యూలింగ్ మరియు చాట్‌బాట్‌ల ద్వారా కమ్యూనికేషన్‌లో ఉపయోగించబడుతున్నాయి.

హైకోర్టులలోని AI అనువాద కమిటీలు సుప్రీంకోర్టు మరియు హైకోర్టు తీర్పులను స్థానిక భాషల్లోకి అనువదించడాన్ని పర్యవేక్షిస్తున్నాయి. e-HCR మరియు e-ILR వంటి డిజిటల్ లీగల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు ఇప్పుడు పౌరులకు అనేక ప్రాంతీయ భాషలలో తీర్పులకు ఆన్‌లైన్ యాక్సెస్‌ను అందిస్తాయి, న్యాయ బట్వాడా మరింత పారదర్శకంగా మరియు అందరినీ కలుపుకొని పోతున్నాయి.

వాతావరణ అంచనా మరియు వాతావరణ సేవలు

సహజ సంఘటనలను అంచనా వేయడానికి మరియు ప్రతిస్పందించడానికి భారతదేశం యొక్క సామర్థ్యాన్ని AI బలోపేతం చేస్తోంది. భారత వాతావరణ శాఖ వర్షపాతం, పొగమంచు, మెరుపులు మరియు మంటలను అంచనా వేయడానికి AI- ఆధారిత నమూనాలను ఉపయోగిస్తుంది. అడ్వాన్స్‌డ్ డ్వోరాక్ టెక్నిక్ తుఫాను తీవ్రతను అంచనా వేయడంలో సహాయపడుతుంది, అయితే రాబోయే AI చాట్‌బాట్ అయిన MausamGPT రైతులకు మరియు విపత్తు నిర్వహణ ఏజెన్సీలకు నిజ-సమయ వాతావరణం మరియు వాతావరణ సలహాలను అందిస్తుంది.

సమ్మిళిత సామాజిక అభివృద్ధి కోసం AI

NITI ఆయోగ్ యొక్క నివేదిక, AI ఫర్ ఇన్‌క్లూజివ్ సొసైటల్ డెవలప్‌మెంట్ (అక్టోబర్ 2025), భారతదేశం యొక్క అనధికారిక వర్క్‌ఫోర్స్‌ను శక్తివంతం చేయడానికి సాంకేతికతను ఉపయోగించడం కోసం రోడ్‌మ్యాప్‌ను సెట్ చేస్తుంది. ఇది ఒక కీలకమైన ప్రశ్న అడుగుతుంది: ప్రపంచంలోని అత్యంత అధునాతన సాంకేతికతలు అత్యంత నిర్లక్ష్యం చేయబడిన కార్మికులకు ఎలా చేరతాయి, తద్వారా వారు పరిమితులను అధిగమించి భారతదేశ వృద్ధి కథలో తమ స్థానాన్ని పొందగలరు?

నివేదిక అనధికారిక కార్మికుల నిజ జీవిత అనుభవాలను రూపొందించింది. ఇది రాజ్‌కోట్‌లోని హోమ్ హెల్త్‌కేర్ సహాయకుడు, ఢిల్లీలో కార్పెంటర్, రైతు మరియు అనేక ఇతర సవాళ్లు మరియు ఆకాంక్షలను ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ కథనాలు నిరంతర అడ్డంకులను చూపుతాయి, కానీ ఆలోచనాత్మకంగా విస్తరించిన సాంకేతికత అన్‌లాక్ చేయగల అపారమైన సామర్థ్యాన్ని కూడా చూపుతుంది. ఈ మిలియన్ల మందికి, సాంకేతికత వారి నైపుణ్యాలను భర్తీ చేయకూడదు, అది వారిని విస్తరించాలి.

ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్, ఇంటర్నెట్ ఆఫ్ థింగ్స్, బ్లాక్‌చెయిన్, రోబోటిక్స్ మరియు లీనమయ్యే అభ్యాసం భారతదేశంలోని 490 మిలియన్ల అనధికారిక కార్మికులు ఎదుర్కొంటున్న దైహిక అడ్డంకులను ఎలా తొలగిస్తాయో రోడ్‌మ్యాప్ చర్చిస్తుంది. 2035 నాటికి, వాయిస్-ఫస్ట్ AI ఇంటర్‌ఫేస్‌లు భాష మరియు అక్షరాస్యత అడ్డంకులను అధిగమించే భవిష్యత్తును ఇది ఊహించింది. స్మార్ట్ కాంట్రాక్టులు సకాలంలో మరియు పారదర్శక చెల్లింపులను నిర్ధారిస్తాయి. మైక్రో-క్రెడెన్షియల్స్ మరియు ఆన్-డిమాండ్ లెర్నింగ్ కార్మికులు వారి ఆశయం యొక్క వేగంతో నైపుణ్యాన్ని పెంచుకోవడానికి అనుమతిస్తుంది.

ఈ దృష్టి యొక్క గుండె వద్ద ఉంది డిజిటల్ శ్రమసేతు మిషన్, భారతదేశం యొక్క అనధికారిక రంగానికి స్కేల్‌లో సరిహద్దు సాంకేతికతలను అమలు చేయడానికి జాతీయ చొరవ. స్థోమత మరియు విస్తృత స్వీకరణను నిర్ధారించడానికి వ్యక్తి- లేదా రంగం-నేతృత్వంలోని ప్రాధాన్యత, రాష్ట్ర-ఆధారిత అమలు, నియంత్రణ ఎనేబుల్‌మెంట్ మరియు వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యాలపై మిషన్ దృష్టి పెడుతుంది. ఇది బలమైన బహుళ-స్థాయి ప్రభావ మూల్యాంకన ఫ్రేమ్‌వర్క్ ద్వారా మార్గనిర్దేశం చేయబడిన ప్రభుత్వం, పరిశ్రమ మరియు పౌర సమాజాన్ని సమీకరించుతుంది.

ఈ సమ్మిళిత డిజిటల్ లీప్‌ను సాధించడానికి ఆశావాదం కంటే ఎక్కువ అవసరమని నివేదిక నొక్కి చెప్పింది. ఇది R&Dలో సమిష్టి పెట్టుబడులు, టార్గెటెడ్ స్కిల్లింగ్ ప్రోగ్రామ్‌లు మరియు బలమైన ఇన్నోవేషన్ ఎకోసిస్టమ్ కోసం పిలుపునిస్తుంది. ఆధార్, UPI మరియు జన్ ధన్ వంటి డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్‌తో భారతదేశం యొక్క గత విజయాలు కలుపుకొని, స్థాయి ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు సాధ్యమేనని చూపుతున్నాయి.

ప్రతిపాదిత అమలు రోడ్‌మ్యాప్:

దశ 1 (2025–2026): మిషన్ ఓరియంటేషన్

స్పష్టమైన లక్ష్యాలు, సమయపాలనలు మరియు కొలవగల ఫలితాలతో మిషన్ చార్టర్ యొక్క ముసాయిదా. ప్రభుత్వం, పరిశ్రమలు, విద్యాసంస్థలు మరియు పౌర సమాజానికి చెందిన వాటాదారులు ప్రాధాన్యతలను నిర్ణయించడానికి మరియు లక్ష్యాలను నిర్వచించడానికి నిమగ్నమై ఉంటారు.

దశ 2 (2026–2027): సంస్థాగత సెటప్ మరియు గవర్నెన్స్ డిజైన్

క్రాస్ సెక్టోరల్ గవర్నెన్స్ నిర్మాణాలు, నాయకత్వ పాత్రలు మరియు అమలు బ్లూప్రింట్ ఏర్పాటు. ఈ దశ దేశీయ ఆవిష్కరణలు మరియు ప్రభుత్వ-ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యాలను ప్రోత్సహిస్తూ, చట్టపరమైన, నియంత్రణ మరియు డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాల సంసిద్ధతపై కూడా దృష్టి పెడుతుంది.

దశ 3 (2027–2029): పైలట్లు మరియు ప్రోగ్రామ్ లాంచ్ ఎంచుకోండి

వాస్తవ-ప్రపంచ పరిస్థితులలో పరిష్కారాలను పరీక్షించడానికి పైలట్ ప్రాజెక్ట్‌లు అధిక సంసిద్ధత గల రంగాలలో రూపొందించబడతాయి. యాక్సెసిబిలిటీ మరియు చివరి మైలు స్వీకరణకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడుతుంది, బలమైన పర్యవేక్షణ మరియు మూల్యాంకన ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ల ద్వారా మద్దతు ఇవ్వబడుతుంది.

దశ 4 (2029 నుండి): దేశవ్యాప్తంగా రోల్‌అవుట్ మరియు ఇంటిగ్రేషన్

నిరూపితమైన పరిష్కారాలు రాష్ట్రాలు మరియు నగరాల్లో స్కేల్ చేయబడతాయి. స్థానిక అనుసరణ ప్రాంతీయ ఔచిత్యం మరియు రంగాలలో కార్మికుల చలనశీలతను నిర్ధారిస్తుంది. దశ మిషన్‌ను సంస్థాగతీకరించడం మరియు దాని ప్రయోజనాలను స్థాయిలో కొనసాగించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

2035 నాటికి, AI విస్తరణలో భారతదేశం ప్రపంచ అగ్రగామిగా ఉండాలని మిషన్ ఊహించింది. సాంకేతికత వృద్ధిని నడపడమే కాకుండా జీవనోపాధిని బలపరుస్తుందని, అవకాశాలకు ప్రాప్యతను తెరుస్తుంది మరియు సమానమైన మరియు సాధికారత కలిగిన డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థ వైపు దేశం యొక్క ప్రయాణానికి మద్దతునిస్తుందని నిర్ధారించడానికి ఇది ప్రయత్నిస్తుంది.

తీర్మానం

ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్‌లో భారతదేశ ప్రయాణం స్పష్టమైన దృష్టి మరియు నిర్ణయాత్మక చర్యను ప్రతిబింబిస్తుంది. కంప్యూటింగ్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్‌ను విస్తరించడం నుండి స్వదేశీ నమూనాలను ప్రోత్సహించడం మరియు స్టార్టప్‌లకు మద్దతు ఇవ్వడం వరకు, దేశం పౌరులకు ప్రయోజనం చేకూర్చే మరియు ఆవిష్కరణలను నడిపించే బలమైన AI పర్యావరణ వ్యవస్థను సృష్టిస్తోంది. వ్యవసాయం, ఆరోగ్య సంరక్షణ, విద్య మరియు పాలనలో కార్యక్రమాలు నిజమైన ప్రభావంతో ఆచరణాత్మక అనువర్తనాలను ప్రదర్శిస్తాయి. ఇండియాఏఐ మిషన్, డిజిటల్ శ్రమసేతు మరియు ఫౌండేషన్ మోడల్ డెవలప్‌మెంట్ వంటి వ్యూహాత్మక కార్యక్రమాలు పరిశోధన, నైపుణ్యాలు మరియు వ్యవస్థాపకతను పెంపొందించేటప్పుడు ప్రతి పౌరునికి ఆవిష్కరణలు చేరేలా చూస్తాయి. ఈ ప్రయత్నాలు విక్షిత్ భారత్ 2047 యొక్క విజన్‌ను ముందుకు తీసుకెళ్తుండగా భారతదేశం గ్లోబల్ AI లీడర్‌గా ఎదగడానికి బలమైన పునాది వేసింది.

సూచనలు:

ఎలక్ట్రానిక్స్ & IT మంత్రిత్వ శాఖ

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2132817 

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2108810 

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2113095 

https://www.pib.gov.in/FactsheetDetails.aspx?Id=149242

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2132377 

https://indiaai.gov.in/article/building-india-s-foundational-ai-models-indiaai-innovation-initiative 

https://indiaai.gov.in/globalindiaaisummit/about-global-indiaai-summit  

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2108961 

https://aikosh.indiaai.gov.in/home

పరిచయం

భారతదేశం ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) ద్వారా ఆధారితమైన కొత్త శకం యొక్క శిఖరాగ్రంలో ఉంది, ఇక్కడ సాంకేతికత జీవితాలను మారుస్తుంది మరియు దేశ పురోగతిని రూపొందిస్తోంది. AI ఇకపై పరిశోధన ల్యాబ్‌లు లేదా పెద్ద సంస్థలకే పరిమితం కాదు. ఇది ప్రతి స్థాయిలో పౌరులకు చేరువవుతోంది. మారుమూల ప్రాంతాలలో ఆరోగ్య సంరక్షణ యాక్సెస్‌ను మెరుగుపరచడం నుండి రైతులకు సమాచారంతో పంట నిర్ణయాలు తీసుకోవడంలో సహాయం చేయడం వరకు, AI రోజువారీ జీవితాన్ని సరళంగా, తెలివిగా మరియు మరింత కనెక్ట్ చేస్తోంది. ఇది వ్యక్తిగతీకరించిన అభ్యాసం ద్వారా తరగతి గదులను విప్లవాత్మకంగా మారుస్తోంది, నగరాలను పరిశుభ్రంగా మరియు సురక్షితంగా మారుస్తుంది మరియు వేగవంతమైన, డేటా ఆధారిత పాలన ద్వారా ప్రజా సేవలను మెరుగుపరుస్తుంది. 

వంటి కార్యక్రమాలు IndiaAI మిషన్ మరియు ది AI కోసం ఎక్సలెన్స్ కేంద్రాలు ఈ పరివర్తన యొక్క గుండె వద్ద ఉన్నాయి. వారు కంప్యూటింగ్ పవర్‌కి యాక్సెస్‌ను విస్తరింపజేస్తున్నారు, పరిశోధనకు మద్దతు ఇస్తారు మరియు ప్రజలకు నేరుగా ప్రయోజనం చేకూర్చే పరిష్కారాలను రూపొందించడంలో స్టార్టప్‌లు మరియు సంస్థలకు సహాయం చేస్తున్నారు. భారతదేశం యొక్క విధానం AIని బహిరంగంగా, సరసమైనదిగా మరియు అందుబాటులోకి తీసుకురావడంపై దృష్టి పెడుతుంది, ఆవిష్కరణ మొత్తం సమాజాన్ని ఉద్ధరించేలా చేస్తుంది.

ఈ సమగ్ర దృష్టి కూడా ప్రతిబింబిస్తుంది నీతి ఆయోగ్ నివేదిక,సమ్మిళిత సామాజిక అభివృద్ధి కోసం AI (అక్టోబర్ 2025). ఆరోగ్య సంరక్షణ, విద్య, నైపుణ్యం మరియు ఆర్థిక చేరికలకు ప్రాప్యతను విస్తరించడం ద్వారా భారతదేశంలోని 490 మిలియన్ల అనధికారిక కార్మికులను AI ఎలా శక్తివంతం చేయగలదో నివేదిక చూపిస్తుంది. భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెన్నెముకగా ఉన్న మిలియన్ల మందికి AI-ఆధారిత సాధనాలు ఉత్పాదకత మరియు స్థితిస్థాపకతను ఎలా పెంచగలవో ఇది హైలైట్ చేస్తుంది. సాంకేతికత లోతైన సామాజిక మరియు ఆర్థిక విభజనలను అధిగమించగలదని, AI యొక్క ప్రయోజనాలు ప్రతి పౌరునికి చేరేలా చూడగలవని నివేదిక నొక్కి చెప్పింది.

భారతదేశం సమ్మిళిత AI పర్యావరణ వ్యవస్థను రూపొందిస్తున్నందున, దాని పెరుగుతున్న ప్రపంచ గుర్తింపు ఈ పురోగతిని ప్రతిబింబిస్తుంది. స్టాన్‌ఫోర్డ్ AI ఇండెక్స్ వంటి ర్యాంకింగ్‌లు AI నైపుణ్యాలు, సామర్థ్యాలు మరియు విధానాలలో మొదటి నాలుగు దేశాలలో భారతదేశాన్ని ఉంచాయి. GitHubలో AI ప్రాజెక్ట్‌లకు దేశం రెండవ అతిపెద్ద సహకారి, దాని డెవలపర్ సంఘం యొక్క బలాన్ని హైలైట్ చేస్తుంది. బలమైన STEM వర్క్‌ఫోర్స్, విస్తరిస్తున్న పరిశోధనా పర్యావరణ వ్యవస్థ మరియు పెరుగుతున్న డిజిటల్ అవస్థాపనతో, 2047 నాటికి ఆర్థిక వృద్ధి, సామాజిక పురోగతి మరియు విక్షిత్ భారత్ యొక్క దీర్ఘకాలిక దృష్టి కోసం AIని ఉపయోగించుకోవడానికి భారతదేశం తనను తాను నిలబెట్టుకుంటుంది.

IndiaAI మిషన్

యొక్క దృష్టి ద్వారా మార్గనిర్దేశం చేయబడింది "భారతదేశంలో AI మేకింగ్ మరియు భారతదేశం కోసం AI పని చేయడం", కేబినెట్ ఆమోదించింది IndiaAI మిషన్ మార్చి 2024లో, బడ్జెట్ వ్యయంతో ₹ఐదేళ్లలో 10,371.92 కోట్లు. ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్‌లో భారతదేశాన్ని గ్లోబల్ లీడర్‌గా మార్చే దిశగా ఈ మిషన్ నిర్వచించే దశను సూచిస్తుంది.

ప్రారంభించినప్పటి నుండి, మిషన్ దేశం యొక్క కంప్యూటింగ్ మౌలిక సదుపాయాలను విస్తరించడంలో బలమైన పురోగతిని సాధించింది. 10,000 GPUల ప్రారంభ లక్ష్యం నుండి, భారతదేశం ఇప్పుడు 38,000 GPUలను సాధించింది, ప్రపంచ స్థాయి AI వనరులకు సరసమైన ప్రాప్యతను అందిస్తుంది. 

ద్వారా అమలు చేయబడింది ఇండియాఏఐ, ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) క్రింద ఒక స్వతంత్ర వ్యాపార విభాగం, ఈ మిషన్ ఆవిష్కరణలను నడిపించే, స్టార్టప్‌లకు మద్దతు ఇచ్చే, డేటా యాక్సెస్‌ను బలోపేతం చేసే మరియు ప్రజల ప్రయోజనాల కోసం AI యొక్క బాధ్యతాయుతమైన వినియోగాన్ని నిర్ధారించే సమగ్ర పర్యావరణ వ్యవస్థను నిర్మిస్తోంది.

ది IndiaAI మిషన్ యొక్క ఏడు స్తంభాలు ఉన్నాయి:

1. IndiaAI కంప్యూట్ పిల్లర్

ఈ స్తంభం సరసమైన ధరలకు హై-ఎండ్ GPUలను అందిస్తుంది. ముందే చెప్పినట్లుగా, 38,000 GPUలు బోర్డ్‌లో ఉన్నాయి. ఈ GPUలు కేవలం సబ్సిడీ రేటుతో అందుబాటులో ఉన్నాయి ₹గంటకు 65.

2. IndiaAI అప్లికేషన్ డెవలప్‌మెంట్ ఇనిషియేటివ్

ఈ స్తంభం భారతదేశ-నిర్దిష్ట సవాళ్ల కోసం AI అప్లికేషన్‌లను అభివృద్ధి చేస్తుంది. రంగాలలో ఆరోగ్య సంరక్షణ, వ్యవసాయం, వాతావరణ మార్పు, పాలన మరియు సహాయక అభ్యాస సాంకేతికతలు ఉన్నాయి. జూలై 2025 నాటికి ముప్పై దరఖాస్తులు ఆమోదించబడ్డాయి. మంత్రిత్వ శాఖలు మరియు సంస్థలతో సెక్టార్-నిర్దిష్ట హ్యాకథాన్‌లు నిర్వహించబడతాయి. ఉదాహరణకు, CyberGuard AI హ్యాకథాన్ సైబర్ భద్రత కోసం AI పరిష్కారాలను అభివృద్ధి చేయడంలో సహాయపడుతుంది.

3. AIKosh (డేటాసెట్ ప్లాట్‌ఫారమ్)

AI మోడల్‌లకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి AIKosh పెద్ద డేటాసెట్‌లను అభివృద్ధి చేస్తుంది. ఇది ప్రభుత్వ మరియు ప్రభుత్వేతర వనరుల నుండి డేటాను ఏకీకృతం చేస్తుంది. ప్లాట్‌ఫారమ్‌లో 20 సెక్టార్‌లలో 3,000 డేటాసెట్‌లు మరియు 243 AI మోడల్‌లు ఉన్నాయి. ఈ వనరులు డెవలపర్‌లు ప్రాథమిక మాడ్యూళ్లను రూపొందించడానికి బదులుగా AI సొల్యూషన్‌లపై దృష్టి పెట్టడంలో సహాయపడతాయి. జూలై 2025 నాటికి ప్లాట్‌ఫారమ్‌కు 265,000 సందర్శనలు, 6,000 మంది నమోదిత వినియోగదారులు మరియు 13,000 డౌన్‌లోడ్‌లు ఉన్నాయి.

4. IndiaAI ఫౌండేషన్ మోడల్స్

ఈ స్తంభం భారతీయ డేటా మరియు భాషలను ఉపయోగించి భారతదేశం యొక్క స్వంత పెద్ద మల్టీమోడల్ మోడల్‌లను అభివృద్ధి చేస్తుంది. ఇది ఉత్పాదక AIలో సార్వభౌమ సామర్థ్యం మరియు ప్రపంచ పోటీతత్వాన్ని నిర్ధారిస్తుంది. IndiaAIకి 500 ప్రతిపాదనలు వచ్చాయి. మొదటి దశలో, సర్వం AI, Soket AI, Gnani AI మరియు Gan AI అనే నాలుగు స్టార్టప్‌లను ఎంపిక చేశారు.

5. IndiaAI ఫ్యూచర్ స్కిల్స్

ఈ స్తంభం AI- నైపుణ్యం కలిగిన నిపుణులను నిర్మిస్తుంది. 500 మంది PhD సభ్యులు, 5,000 మంది పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్‌లు మరియు 8,000 మంది అండర్ గ్రాడ్యుయేట్‌లకు మద్దతు అందించబడింది. జూలై 2025 నాటికి 200 మంది విద్యార్థులు ఫెలోషిప్‌లను అందుకున్నారు. ఇరవై ఆరు ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లు పీహెచ్‌డీ విద్యార్థులను చేర్చుకున్నాయి. టైర్ 2 మరియు టైర్ 3 నగరాల్లో డేటా మరియు AI ల్యాబ్‌లు ఏర్పాటు చేయబడుతున్నాయి. NIELITతో ఇరవై ఏడు ల్యాబ్‌లు గుర్తించబడ్డాయి. రాష్ట్రాలు మరియు UTలు ల్యాబ్‌ల కోసం 174 ITIలు మరియు పాలిటెక్నిక్‌లను నామినేట్ చేశాయి.

6. IndiaAI స్టార్టప్ ఫైనాన్సింగ్

ఈ స్తంభం AI స్టార్టప్‌లకు ఆర్థిక సహాయాన్ని అందిస్తుంది. IndiaAI స్టార్టప్‌ల గ్లోబల్ ప్రోగ్రామ్ మార్చి 2025లో ప్రారంభించబడింది. స్టేషన్ F మరియు HEC పారిస్‌ల సహకారంతో 10 భారతీయ స్టార్టప్‌లు యూరోపియన్ మార్కెట్‌లోకి విస్తరించేందుకు ఇది సహాయపడుతుంది.

7. సురక్షితమైన మరియు విశ్వసనీయ AI

ఈ స్తంభం బలమైన పాలనతో బాధ్యతాయుతమైన AI స్వీకరణను నిర్ధారిస్తుంది. తొలి రౌండ్‌లో ఎనిమిది ప్రాజెక్టులు ఎంపికయ్యాయి. వారు మెషిన్ అన్‌లెర్నింగ్, బయాస్ మిటిగేషన్, గోప్యతను కాపాడే ML, వివరణాత్మకత, ఆడిటింగ్ మరియు గవర్నెన్స్ టెస్టింగ్‌లపై దృష్టి పెడతారు. రెండో రౌండ్‌లో 400కు పైగా దరఖాస్తులు వచ్చాయి. భాగస్వామ్య సంస్థలు IndiaAI సేఫ్టీ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో చేరడానికి 9 మే 2025న ఆసక్తి వ్యక్తీకరణ ప్రచురించబడింది.

ఇతర కీలక ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలు మరియు విధాన పుష్

భారత ప్రభుత్వం తన ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ దృష్టిని పరివర్తనాత్మక కార్యక్రమాల శ్రేణి ద్వారా చర్యగా మారుస్తోంది. ఈ ప్రయత్నాలు పటిష్టమైన AI పర్యావరణ వ్యవస్థను నిర్మించడం, ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహించడం మరియు సాంకేతికత సమాజంలోని ప్రతి వర్గానికి సేవ చేసేలా చేయడంపై దృష్టి సారించాయి. ప్రపంచ స్థాయి పరిశోధనా కేంద్రాలను సృష్టించడం నుండి స్వదేశీ AI నమూనాలను అభివృద్ధి చేయడం వరకు, ప్రభుత్వ విధానం విధానం, మౌలిక సదుపాయాలు మరియు సామర్థ్య-నిర్మాణాన్ని సమాన స్థాయిలో మిళితం చేస్తుంది.

AI కోసం ఎక్సలెన్స్ కేంద్రాలు

పరిశోధన-ఆధారిత ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహించడానికి, ప్రభుత్వం మూడు ఏర్పాటు చేసింది సెంటర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ (CoEలు) ఆరోగ్య సంరక్షణ, వ్యవసాయం మరియు సుస్థిర నగరాలు వంటి కీలక రంగాలలో. విద్య కోసం నాల్గవ CoEని బడ్జెట్ 2025లో ప్రకటించారు. స్కేలబుల్ AI సొల్యూషన్‌లను అభివృద్ధి చేయడానికి విద్యాసంస్థలు, పరిశ్రమలు మరియు ప్రభుత్వ సంస్థలు కలిసివచ్చే సహకార స్థలాలుగా ఈ కేంద్రాలు రూపొందించబడ్డాయి. పక్కన, ఐదు నైపుణ్యం కోసం నేషనల్ సెంటర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ పరిశ్రమ-సంబంధిత AI నైపుణ్యాలతో యువతను సిద్ధం చేయడానికి, భవిష్యత్తుకు సిద్ధంగా ఉన్న వర్క్‌ఫోర్స్‌ను రూపొందించడానికి స్థాపించబడ్డాయి.

AI యోగ్యత ఫ్రేమ్‌వర్క్

ఈ ఫ్రేమ్‌వర్క్ ప్రభుత్వ అధికారులకు నిర్మాణాత్మక శిక్షణను అందిస్తుంది, వారికి అవసరమైన AI నైపుణ్యాలను పొందడంలో మరియు వాటిని విధాన రూపకల్పన మరియు పాలనలో వర్తింపజేయడంలో సహాయపడుతుంది. గ్లోబల్ బెంచ్‌మార్క్‌లకు అనుగుణంగా రూపొందించబడింది, ఇది భారతదేశ ప్రభుత్వ రంగం సమాచారం, చురుకైన మరియు AI- నడిచే భవిష్యత్తు కోసం సిద్ధంగా ఉండేలా చేస్తుంది.

IndiaAI స్టార్టప్స్ గ్లోబల్ యాక్సిలరేషన్ ప్రోగ్రామ్ 

ప్యారిస్‌లోని స్టేషన్ ఎఫ్ మరియు హెచ్‌ఇసి ప్యారిస్‌తో భాగస్వామ్యంతో ప్రారంభించబడిన ఈ ప్రోగ్రామ్ పది ఆశాజనకమైన భారతీయ AI స్టార్టప్‌లకు ప్రపంచ నైపుణ్యం, నెట్‌వర్క్‌లు మరియు వనరులను యాక్సెస్ చేయడం ద్వారా మద్దతు ఇస్తుంది. భారతీయ ఆవిష్కర్తలు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో పోటీ పడేందుకు మరియు వారి ప్రపంచ పాదముద్రను విస్తరించడంలో సహాయపడటం దీని లక్ష్యం.

Sarvam AI: Smarter Aadhaar Services

బెంగుళూరుకు చెందిన సర్వం AI అనే సంస్థ అధునాతన AI పరిశోధనను ఆచరణాత్మక పాలన పరిష్కారాలలోకి అనువదిస్తోంది. యునిక్ ఐడెంటిఫికేషన్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (UIDAI) భాగస్వామ్యంతో, ఇది ఆధార్ సేవలను మరింత తెలివిగా మరియు మరింత సురక్షితంగా చేయడానికి జనరేటివ్ AIని ఉపయోగిస్తోంది. ఏప్రిల్ 2025లో, భారతదేశాన్ని నిర్మించడానికి సర్వం AI ఆమోదం పొందింది సావరిన్ LLM పర్యావరణ వ్యవస్థ, పబ్లిక్ సర్వీస్ డెలివరీని మెరుగుపరచడానికి మరియు డిజిటల్ నమ్మకాన్ని ప్రోత్సహించడానికి రూపొందించబడిన ఓపెన్ సోర్స్ మోడల్.

భాషిణి: డిజిటల్ చేరిక కోసం వాయిస్

భాషిణి బహుళ భారతీయ భాషలలో అనువాదం మరియు ప్రసంగ సాధనాలను అందించడం ద్వారా భాషా అడ్డంకులను అధిగమించే AI-ఆధారిత ప్లాట్‌ఫారమ్. పౌరులు చదవడం లేదా రాయడం సౌకర్యంగా లేకపోయినా డిజిటల్ సేవలను సులభంగా యాక్సెస్ చేయడంలో ఇది సహాయపడుతుంది. జూన్ 2025లో, డిజిటల్ ఇండియా భాషిణి డివిజన్ మరియు సెంటర్ ఫర్ రైల్వే ఇన్ఫర్మేషన్ సిస్టమ్స్ (CRIS) పబ్లిక్ ఫేసింగ్ రైల్వే ప్లాట్‌ఫారమ్‌లలో బహుభాషా AI సొల్యూషన్‌లను అమలు చేయడానికి ఒక అవగాహన ఒప్పందంపై సంతకం చేశాయి.

జూలై 2022లో ప్రారంభించినప్పటి నుండి, భాషిణి ఒక మిలియన్ డౌన్‌లోడ్‌లను దాటింది, 20 భారతీయ భాషలకు మద్దతు ఇస్తుంది మరియు 350 కంటే ఎక్కువ AI మోడల్‌లను ఏకీకృతం చేసింది. 450+ యాక్టివ్ కస్టమర్‌లతో, ఇది డిజిటల్ ఇన్‌క్లూజన్‌ను ప్రోత్సహిస్తూ, భాషాపరమైన విభజనలను కొనసాగిస్తోంది.

BharatGen AI: భారతదేశం యొక్క బహుభాషా AI మోడల్

భారత్‌జెన్ సమ్మిట్‌లో 2 జూన్ 2025న ప్రారంభించబడింది, BharatGen AI మొదటి ప్రభుత్వ-నిధులు, స్వదేశీ మల్టీమోడల్ లార్జ్ లాంగ్వేజ్ మోడల్. ఇది 22 భారతీయ భాషలకు మద్దతు ఇస్తుంది మరియు టెక్స్ట్, స్పీచ్ మరియు ఇమేజ్ అవగాహనను అనుసంధానిస్తుంది. 

దేశీయ డేటాసెట్లను ఉపయోగించి నిర్మించబడింది, BharatGen భారతదేశ సాంస్కృతిక వైవిధ్యాన్ని సంగ్రహిస్తుంది మరియు భారతీయ అవసరాలకు అనుగుణంగా AI పరిష్కారాలను రూపొందించడానికి స్టార్టప్‌లు మరియు పరిశోధకులకు ఒక సాధారణ వేదికను అందిస్తుంది.

ఇండియా AI ఇంపాక్ట్ సమ్మిట్ 2026

ఫిబ్రవరి 2026లో AI ఇంపాక్ట్ సమ్మిట్‌కు భారతదేశం ఆతిథ్యం ఇవ్వనుంది. ఈ సమ్మిట్ భారతదేశం యొక్క AI సామర్థ్యాలను ప్రదర్శిస్తుంది మరియు రంగాలలో ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహిస్తుంది. సెప్టెంబరు 18, 2025న, భారతదేశం ఈవెంట్ లోగోను మరియు కీలకమైన ప్రధాన కార్యక్రమాలను ఆవిష్కరించింది.

కీలకమైన ప్రధాన కార్యక్రమాలు:

AI పిచ్ ఫెస్ట్ (UDAAN): మహిళా నాయకులు మరియు వికలాంగులను మార్చే వారిపై దృష్టి సారించి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న AI స్టార్టప్‌ల కోసం ఒక వేదిక. 

యువత, మహిళలు మరియు ఇతర భాగస్వాములకు గ్లోబల్ ఇన్నోవేషన్ సవాళ్లు: రంగాలలో వాస్తవ ప్రపంచ ప్రజా సవాళ్లను పరిష్కరించే AI- ఆధారిత పరిష్కారాలను ప్రోత్సహించడానికి ఒక చొరవ. 

పరిశోధన సింపోజియం: తాజా AI పరిశోధనలను ప్రదర్శించడానికి మరియు భారతదేశం, గ్లోబల్ సౌత్ మరియు విస్తృత అంతర్జాతీయ కమ్యూనిటీకి చెందిన ప్రముఖ పరిశోధకులను వారి పని, మార్పిడి పద్ధతులు మరియు సాక్ష్యాలను ప్రదర్శించడానికి మరియు సహకారాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ఒక సమావేశం. 

AI ఎక్స్‌పో: ఈ ఎక్స్‌పో బాధ్యతాయుతమైన ఇంటెలిజెన్స్‌పై దృష్టి పెడుతుంది మరియు భారతదేశం మరియు 30+ దేశాల నుండి 300+ ఎగ్జిబిటర్‌లను కలిగి ఉంటుంది.