ભારતના ઉપરાષ્ટ્રપતિ શ્રી સી. પી. રાધાકૃષ્ણને આજે નવી દિલ્હીના વિજ્ઞાન ભવન ખાતે 18મા સિવિલ સર્વિસ ડે નિમિત્તે મુખ્ય વ્યાખ્યાન આપ્યું હતું.

પોતાની શુભેચ્છાઓ પાઠવતા, ઉપરાષ્ટ્રપતિએ દેશભરમાં સેવા આપી રહેલા તમામ સિવિલ સર્વન્ટ્સ (જાહેર સેવકો) અને તેમના નિવૃત્ત સાથીદારોને હાર્દિક શુભકામનાઓ પાઠવી હતી. તેમણે સ્મરણ કર્યું કે આઝાદ ભારતના પ્રથમ ગૃહમંત્રી સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલે દિલ્હીમાં વહીવટી સેવાઓના પ્રોબેશનર્સને સંબોધ્યા હતા તેને 79 વર્ષ થયા છે, જ્યાં તેમણે સિવિલ સર્વન્ટ્સને "ભારતની સ્ટીલ ફ્રેમ" (steel frame of India) તરીકે વર્ણવ્યા હતા. ઉપરાષ્ટ્રપતિએ નોંધ્યું હતું કે અધિકારીઓની ક્રમિક બેચોએ આ વારસાને સતત જાળવી રાખ્યો છે, અને પ્રગતિ તથા સમૃદ્ધિ તરફની રાષ્ટ્રની યાત્રામાં કરોડરજ્જુ તરીકે સેવા આપી છે. તેમણે વિવિધ રાજ્યોમાં કામ કરતા સિવિલ સર્વન્ટ્સને રાષ્ટ્રીય એકીકરણ અને એકતાના સર્વોચ્ચ દૂત ગણાવ્યા હતા.

પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં છેલ્લા દાયકામાં હાંસલ કરેલી પરિવર્તનકારી પ્રગતિનો ઉલ્લેખ કરતા ઉપરાષ્ટ્રપતિએ “સબકા સાથ, સબકા વિકાસ, સબકા વિશ્વાસ અને સબકા પ્રયાસ” ના માર્ગદર્શક વિઝન પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે મુખ્ય સિદ્ધિઓને ટાંકી હતી, જેમાં લગભગ 25 કરોડ લોકોને ગરીબીમાંથી બહાર કાઢવા, ગરીબો માટે 4 કરોડથી વધુ મકાનોનું નિર્માણ અને સરહદી ગામોને વાઇબ્રન્ટ કોમ્યુનિટી તરીકે વિકસાવવાનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે લખપતિ દીદી અને નમો ડ્રોન દીદી જેવી પહેલોના સમર્થનથી મહિલાઓ વિકાસમાં અગ્રણી ભૂમિકા ભજવી રહી છે. તેમણે એસ્પિરેશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ પ્રોગ્રામ અને વન ડિસ્ટ્રિક્ટ વન પ્રોડક્ટ જેવા ફ્લેગશિપ કાર્યક્રમોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે કોઈ પણ રાજ્ય કે જિલ્લો પાછળ ન રહેવો જોઈએ.

નાગરિક સેવકોને સરકારી નીતિઓના સાચા અમલકર્તા તરીકે બિરદાવતા તેમણે કહ્યું કે તેમની સમર્પણ ભાવના આ સિદ્ધિઓમાં નિમિત્ત બની છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સબકા સાથ, સબકા વિકાસ, સબકા વિશ્વાસ અને સબકા પ્રયાસનો સિદ્ધાંત દરેક નાગરિક દ્વારા અનુભવવો જોઈએ. ઉપરાષ્ટ્રપતિએ રેખાંકિત કર્યું હતું કે વિકસિત ભારત @2047 તરફની તેની યાત્રામાં ભારત પાસે હજુ ઘણી લાંબી મજલ કાપવાની બાકી છે. તેમણે સર્વસમાવેશક વિકાસ અને અસરકારક શાસન સુનિશ્ચિત કરવા માટે સતત પ્રતિબદ્ધતા, અખંડિતતા અને 'લાસ્ટ-માઈલ ડિલિવરી' (છેવાડાના માનવી સુધી સેવા પહોંચાડવી) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા આહ્વાન કર્યું હતું. પ્રધાનમંત્રીના વિઝનનો પુનરોચ્ચાર કરતા તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે કોઈ પણ નાગરિક પાછળ ન રહી જાય તે સુનિશ્ચિત કરવાની જવાબદારી નાગરિક સેવકો છે.

ઝડપથી વિકસતા ટેકનોલોજીકલ લેન્ડસ્કેપના સંદર્ભમાં, ઉપરાષ્ટ્રપતિએ જાહેર સેવકોને તેમની કુશળતા સતત અપગ્રેડ કરવા અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર રહેવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે ક્ષમતા નિર્માણ માટે 'iGOT કર્મયોગી' જેવા પ્લેટફોર્મનું મહત્વ અધોરેખિત કર્યું હતું અને કાર્યક્ષમતા, પારદર્શિતા અને લાભાર્થીઓના લક્ષ્યાંકને સુધારવામાં ટેકનોલોજીની ભૂમિકા પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે નોંધ્યું હતું કે ટેકનોલોજીકલ પ્રગતિએ ગેરરીતિઓ ઘટાડવામાં અને સેવા વિતરણમાં સુધારો કરવામાં મદદ કરી છે, જ્યારે તેમણે સાવચેત કર્યા હતા કે કલ્યાણકારી યોજનાઓ એવી રીતે તૈયાર કરવી જોઈએ કે જેથી તે લાયક લાભાર્થીઓ સુધી પહોંચે.

તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સિવિલ સર્વિસીસમાં માત્ર 'જનરલિસ્ટ' (સામાન્ય કુશળતા ધરાવનાર) પર નિર્ભર રહેવાનો યુગ પૂરો થયો છે અને વધુ વિશેષતા માટે આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે રાજ્યોને શાસનને મજબૂત કરવા માટે ભવિષ્યલક્ષી ભરતી નીતિઓ અપનાવવા પણ વિનંતી કરી હતી. તેમણે સિવિલ સર્વન્ટ્સને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI), મશીન લર્નિંગ, નેચરલ લેંગ્વેજ પ્રોસેસિંગ અને બ્લોકચેન જેવી ઉભરતી ટેકનોલોજી અપનાવવા પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા.

ઉપરાષ્ટ્રપતિએ તમિલ સંત-કવિ તિરુવલ્લુવરને ટાંકતા નોંધ્યું હતું કે સદાચાર (અરમ) એ સંપત્તિનું સર્વોચ્ચ સ્વરૂપ છે, જે ભૌતિક સમૃદ્ધિ અને નૈતિક શક્તિ બંને લાવે છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે સાચું નેતૃત્વ નૈતિક આચરણમાં રહેલું છે, ખાસ કરીને પડકારજનક પરિસ્થિતિઓમાં. તેમણે કાયદેસરના માર્ગદર્શનનું પાલન કરવા અને અયોગ્ય દબાણ સામે ઝૂકવા વચ્ચેનો તફાવત સમજાવ્યો હતો અને અધિકારીઓને હંમેશા પ્રામાણિકતા અને ન્યાયીપણું જાળવવા વિનંતી કરી હતી.

ઉપરાષ્ટ્રપતિએ જાહેર સેવાઓમાં મહિલાઓની વધતી જતી ભાગીદારી પર સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમણે નોંધ્યું હતું કે મહિલાઓનો હિસ્સો 2016માં અંદાજે 21% થી વધીને 2025ની પરીક્ષામાં લગભગ 31% થયો છે, જેમાં ઘણી મહિલાઓ આજે વરિષ્ઠ હોદ્દા પર છે. તેમણે આને નારી શક્તિના શક્તિશાળી પ્રતિબિંબ તરીકે વર્ણવ્યું હતું, જે માત્ર સંખ્યાત્મક ફેરફાર જ નહીં પરંતુ માનસિકતામાં ફેરફાર પણ દર્શાવે છે. તેમણે નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ દ્વારા વિધાયક સંસ્થાઓમાં પણ સમાન પ્રગતિની આશા વ્યક્ત કરી હતી.

ઉપરાષ્ટ્રપતિએ જાહેર સેવા પરીક્ષાઓમાં ભારે સ્પર્ધાની નોંધ લીધી હતી, જેમાં વાર્ષિક 12 થી 15 લાખ ઉમેદવારો હાજર રહે છે અને માત્ર 1,000 જેટલા ઉમેદવારોની પસંદગી થાય છે. અધિકારીઓને તેમના વિશેષાધિકૃત હોદ્દાની યાદ અપાવતા તેમણે તેમને રાષ્ટ્ર અને તેના નાગરિકો પ્રત્યેની તેમની જવાબદારીઓ પ્રત્યે સભાન રહેવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે પડકારોને વધુ સારી રીતે સમજવા અને ઉકેલવા માટે તેમના ગૌણ કર્મચારીઓ સાથે મજબૂત જોડાણ રાખવા પણ અનુરોધ કર્યો હતો.

તાજેતરમાં સમર્પિત કરવામાં આવેલા 'સેવા તીર્થ' અને 'કર્તવ્ય ભવન'નો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે કહ્યું કે આ રાષ્ટ્ર પ્રત્યે સેવા, ફરજ અને સમર્પણની ઊંડી પ્રતિબદ્ધતાના પ્રતીક છે. તેમણે જાહેર સેવકોને વિનંતી કરી હતી કે તેઓ તેમનું કાર્ય છેવાડાના વિસ્તારો સુધી પહોંચે, જીવનમાં પરિવર્તન લાવે, ફરિયાદોનું નિવારણ કરે અને નાગરિકોને સશક્ત બનાવે તે સુનિશ્ચિત કરે, જેનાથી સમાનતા, ગરિમા અને ન્યાયના મૂલ્યો મજબૂત બને.

આ પ્રસંગે કેન્દ્રીય મંત્રી ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહ; પ્રધાનમંત્રીના મુખ્ય સચિવ ડૉ. પી. કે. મિશ્રા; પ્રધાનમંત્રીના મુખ્ય સચિવ-2 શ્રી શક્તિકાંત દાસ; કેબિનેટ સચિવ ડૉ. ટી. વી. સોમનાથન; સચિવ (DARPG) સુશ્રી નિવેદિતા શુક્લા વર્મા અને અન્ય મહાનુભાવો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

SM/DK/JD