છેવાડાના માઈલ સુધી જોડાણ પૂરું પાડવા અને ગરીબમાં ગરીબ તથા વંચિત વિસ્તારોની સેવા કરવા માટે, ભારતીય રેલવે પીએમ ગતિ શક્તિ નેશનલ માસ્ટર પ્લાન હેઠળ પરિવર્તનકારી વિસ્તરણ કરી રહી છે. સર્વસમાવેશક વિકાસ અને રાષ્ટ્રીય એકીકરણ પર મજબૂત ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને, નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં નવી લાઈનો, ડબલિંગ, મલ્ટીટ્રેકિંગ અને અન્ય કાર્યો સાથે સંકળાયેલા 100 રેલવે પ્રોજેક્ટ્સ મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે. આ અભૂતપૂર્વ પ્રોત્સાહન ઉચ્ચ-ક્ષમતા ધરાવતા અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર નેટવર્કનો પાયો નાખતી વખતે, ઉન્નત કનેક્ટિવિટી દ્વારા વિવિધતા ધરાવતા રાષ્ટ્રને એક કરવા માટે ભારતીય રેલવેની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે.

આ પ્રોજેક્ટ્સમાં કુલ ₹1.53 લાખ કરોડનું રોકાણ કરવામાં આવ્યું છે, જે 6,000 કિલોમીટરથી વધુના રેલવે નેટવર્કને આવરી લે છે. આ રેલવે વિસ્તરણમાં એક ઐતિહાસિક સીમાચિહ્નરૂપ છે. નાણાકીય વર્ષ 2024-25 ની તુલનામાં, જ્યાં 2,800 કિલોમીટરથી વધુને આવરી લેતા ₹72,869 કરોડના 64 પ્રોજેક્ટ્સ મંજૂર કરવામાં આવ્યા હતા, તેની સામે પ્રોજેક્ટ મંજૂરીઓમાં 56%નો વધારો થયો છે, રૂટ કવરેજમાં 114% થી વધુનો ઉછાળો આવ્યો છે અને નાણાકીય પ્રતિબદ્ધતામાં 110% થી વધુનો નોંધપાત્ર ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.

મંજૂર કરાયેલા 100 પ્રોજેક્ટ્સમાં નવી લાઈનો, ડબલિંગ અને મલ્ટીટ્રેકિંગ કામોની સાથે બાયપાસ લાઈનો, ફ્લાયઓવર અને કોર્ડ લાઈનોનો સમાવેશ થાય છે. આ વ્યૂહાત્મક રીતે ભીડભાડવાળા રૂટોને હળવા કરવા, સમયપાલન સુધારવા અને વંચિત વિસ્તારોમાં કનેક્ટિવિટી વિસ્તૃત કરતી વખતે મુસાફરોના અનુભવને વધારવાના લક્ષ્ય સાથે તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે. આ પહેલોથી નેટવર્ક પર કાર્યકારી કાર્યક્ષમતામાં નોંધપાત્ર સુધારો અને મુસાફરીના સમયમાં ઘટાડો થવાની અપેક્ષા છે.

આ પ્રોજેક્ટ્સ લગભગ તમામ મુખ્ય રાજ્યોમાં ફેલાયેલા છે, જે રેલવે નેટવર્કનું સંતુલિત અને સમાવેશી વિસ્તરણ સુનિશ્ચિત કરે છે. મહારાષ્ટ્ર (17 પ્રોજેક્ટ્સ), બિહાર (11), ઝારખંડ (10), અને મધ્ય પ્રદેશ (9) મુખ્ય ફોકસ રાજ્યો તરીકે ઉભરી આવ્યા છે, જે માલવાહક કોરિડોર, ઔદ્યોગિક કનેક્ટિવિટી અને મુસાફરોની માંગમાં તેમની મહત્વની ભૂમિકાને ધ્યાનમાં લેતા મહત્વના છે. આ વિસ્તારોમાં રોકાણના વ્યાપથી પેસેન્જર અને ફ્રેટ બંને સેવાઓમાં નોંધપાત્ર વધારો થશે.

મહારાષ્ટ્ર, બિહાર, ઝારખંડ અને મધ્ય પ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાં પ્રોજેક્ટ્સનું કેન્દ્રીકરણ ફ્રેટ કોરિડોરને મજબૂત બનાવશે, ઔદ્યોગિક જોડાણોને વેગ આપશે અને મુસાફરોની અવરજવરમાં સુધારો કરશે. આ રાજ્યો ભારતના લોજિસ્ટિક્સ નેટવર્કની કરોડરજ્જુ સમાન છે અને અહીં ઉન્નત કનેક્ટિવિટી અર્થતંત્રમાં વ્યાપક લાભો લાવશે.

પીએમ ગતિ શક્તિ નેશનલ માસ્ટર પ્લાન સાથે સુસંગત, આ પ્રોજેક્ટ્સ માત્ર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર નિર્માણથી આગળ વધીને સામાજિક પરિવર્તનને સક્ષમ કરે છે. આદિવાસી અને અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં રેલ કનેક્ટિવિટી વિસ્તૃત કરવા પર મોટું ધ્યાન આપવામાં આવ્યું છે. છત્તીસગઢમાં રાવઘાટ-જગદલપુર લાઈન જેવા સીમાચિહ્નરૂપ સાહસો, ઝારખંડ અને ઓડિશામાં બહુવિધ કોરિડોર સાથે, બજારો, આરોગ્યસંભાળ, શિક્ષણ અને રોજગારીની તકોની સુનિશ્ચિતતા કરશે, જે વંચિત વસ્તીને રાષ્ટ્રીય વિકાસના મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવશે.

નાણાકીય પરિપ્રેક્ષ્યમાં, આ વિસ્તરણ મોટા પાયે પરિવર્તનકારી રોકાણો તરફ નિર્ણાયક વળાંક દર્શાવે છે. 35 થી વધુ પ્રોજેક્ટ્સ ₹1,000 કરોડથી વધુના છે, જે કોરિડોર સ્તરના અપગ્રેડેશનની કરોડરજ્જુ બનાવે છે. મુખ્ય પ્રોજેક્ટ્સમાં આશરે ₹10,150 કરોડના ખર્ચે કસારા-મનમાડ ત્રીજી અને ચોથી લાઈન (131 કિમી), ₹8,740 કરોડથી વધુના ખર્ચે ખરસિયા-નયા રાયપુર-પરમલકાસા 5મી અને 6ઠ્ઠી લાઈન (278 કિમી), ₹5,450 કરોડથી વધુના ખર્ચે ઇટારસી-નાગપપુર 4થી  લાઈન (297 કિમી), અને ₹5,000 કરોડથી વધુના ખર્ચે સિકંદરાબાદ (સનથનગર)-વાડી 3જી અને 4થી લાઈન (173 કિમી) નો સમાવેશ થાય છે. એકસાથે, આ પ્રોજેક્ટ્સ એકલા ₹28,000 કરોડથી વધુનો હિસ્સો ધરાવે છે, જે ઉચ્ચ ગીચતા ધરાવતા ટ્રંક રૂટ્સને મજબૂત કરવા પરના ફોકસને રેખાંકિત કરે છે.

આ પ્રોજેક્ટ્સ વ્યૂહાત્મક રીતે કાર્ગો ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો કરવાના હેતુથી 'મિશન 3000 MT' પહેલ સાથે સુસંગત છે. ઊર્જા કોરિડોર પ્રોજેક્ટ્સ પોર્ટફોલિયોમાં પ્રભુત્વ ધરાવે છે, જે કોલસા અને ખનિજોની ઝડપી હેરફેરની સુવિધા આપે છે અને ઊર્જા સુરક્ષાને મજબૂત બનાવે છે. હાઈ ડેન્સિટી નેટવર્ક પ્રોજેક્ટ્સ જટિલ રૂટો પરની ભીડને સંબોધિત કરે છે, જ્યારે રેલ સાગર કોરિડોર પોર્ટ કનેક્ટિવિટી અને દરિયાકાંઠાના વેપારમાં સુધારો કરે છે. એકસાથે, આ પહેલો સમગ્ર નેટવર્ક કાર્યક્ષમતા અને લોજિસ્ટિક્સ કામગીરીમાં વધારો કરશે.

આ જંગી રોકાણથી નોંધપાત્ર રોજગારી પેદા થવાની, સ્ટીલ અને સિમેન્ટ જેવા મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં માંગ વધવાની અને દેશભરમાં લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચમાં ઘટાડો થવાની અપેક્ષા છે. જેમ જેમ આ પ્રોજેક્ટ્સ આગળ વધશે, તેમ તેમ તેઓ રેલવેની ક્ષમતામાં વધારો કરશે, સેવા વિતરણમાં સુધારો કરશે અને ભારતના આર્થિક વિકાસ માટે ઉત્પ્રેરક તરીકે કામ કરશે. આ માત્ર ક્રમિક પ્રગતિ નથી—આ ભારત તેની આગામી આર્થિક છલાંગ માટે ટ્રેક બિછાવી રહ્યું છે.

SM/JD