માનનીય પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના “સહકાર સે સમૃદ્ધિ” (સહકાર દ્વારા સમૃદ્ધિ) ના વિઝન દ્વારા માર્ગદર્શિત અને કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહના નેતૃત્વ હેઠળ, સહકારિતા મંત્રાલય સર્વસમાવેશક વિકાસ અને ગ્રામીણ વિકાસના મુખ્ય સ્તંભ તરીકે સહકારી ક્ષેત્રને મજબૂત કરવા માટે પરિવર્તનકારી એજન્ડાને સતત આગળ વધારી રહ્યું છે.

આ દિશામાં, ઉત્તર પ્રદેશના વારાણસીમાં 9-10 એપ્રિલ 2026 દરમિયાન બે દિવસીય 'સહકાર સે સમૃદ્ધિ' રાષ્ટ્રીય સમીક્ષા પરિષદ યોજાઈ રહી છે, જે પ્રગતિની સમીક્ષા કરવા અને ફ્લેગશિપ પહેલોના અમલીકરણને વેગ આપવા માટે કેન્દ્ર, રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને અગ્રણી સહકારી સંસ્થાઓના વરિષ્ઠ અધિકારીઓને એકસાથે લાવે છે.

ઉદ્ઘાટન સત્રને સંબોધિત કરતા, ભારત સરકારના સહકારિતા મંત્રાલયના સચિવ ડૉ. આશિષ કુમાર ભૂતાનીએ જણાવ્યું હતું કે ઓક્ટોબર 2024 થી દેશભરમાં યોજાયેલી રાષ્ટ્રીય વર્કશોપની શ્રેણીમાં આ સાતમી વર્કશોપ છે, જે હિતધારકો વચ્ચે સંકલન, પરિચિતતા અને જ્ઞાનની વહેંચણી (shared learning) ઊભી કરવાના સતત પ્રયાસોને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે આ જોડાણોએ સહયોગ માટે એક મજબૂત પ્લેટફોર્મ તૈયાર કર્યું છે, અને હવે અમલીકરણ તરફ નિર્ણાયક રીતે આગળ વધવાનો સમય આવી ગયો છે.

ડૉ. ભૂતાનીએ કહ્યું કે અમે પાછલી વર્કશોપમાં વ્યાપક વિચાર-વિમર્શ કર્યો છે. હવે આ પહેલોને સ્પષ્ટ, સમયબદ્ધ અમલીકરણ યોજનાઓ સાથે જિલ્લા સ્તરે ભૂતળ પર ઉતારવાનો સમય આવી ગયો છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે તમામ પહેલોમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ થઈ હોવા છતાં, પ્રદર્શનમાં રહેલી ખામીઓનું પુનઃમૂલ્યાંકન કરવાની, રાજ્યો સાથે સંકલન મજબૂત કરવાની અને લક્ષ્યાંકો જમીન પર મૂર્ત પરિણામોમાં ફેરવાય તે સુનિશ્ચિત કરવાની જરૂર છે.

બે લાખ PACSના લક્ષ્યાંકનો ઉલ્લેખ કરતા, ડૉ. ભૂતાનીએ કહ્યું કે જે ગતિથી આ પહેલ શરૂ કરવામાં આવી હતી તે જ ગતિ આપણે જાળવી રાખવાની છે. તેમણે પ્રગતિને વેગ આપવા અને ઇચ્છિત સ્કેલ પ્રાપ્ત કરવા માટે હિતધારકો વચ્ચે નવેસરથી પ્રયાસો અને સંકલન (convergence) કરવા આહ્વાન કર્યું હતું.

PACS કોમ્પ્યુટરાઈઝેશન પર, કેન્દ્રીય સહકારિતા મંત્રાલયના સચિવે સ્વીકાર્યું કે છેલ્લા 6-9 મહિનામાં નોંધપાત્ર હિલચાલ થઈ છે, અને રાજ્યોના પ્રયત્નોની પ્રશંસા કરી. જો કે, તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે મુખ્ય પડકાર એ સુનિશ્ચિત કરવામાં રહેલો છે કે આ પ્રગતિ માર્ચ 2027 માં પૂરી થતી યોજનાના સમયગાળા પછી પણ ટકાઉ બને, અને રાજ્યોને તેના ફાયદાઓને આત્મસાત કરવા અને સુધારા ચાલુ રાખવા વિનંતી કરી. તેમણે વધુમાં કહ્યું કે આપણે જે ગતિ પ્રાપ્ત કરી છે તેને ટકાઉ વ્યવસ્થામાં પરિવર્તિત કરવી આવશ્યક છે. રાજ્યોએ કોમ્પ્યુટરાઈઝેશનનું લાંબાગાળાનું મૂલ્ય ઓળખવું જોઈએ અને તેને યોજનાના સમયગાળા પછી પણ આગળ ધપાવવું જોઈએ.

સહકારી બેંકિંગ સુધારાઓના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડતા, ડૉ. ભૂતાનીએ રાજ્યોને લોન મંજૂર કરવામાં ઝડપ લાવવા અને વર્તમાન નાણાકીય ચક્રમાં ભંડોળનો અસરકારક ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરવા હાકલ કરી હતી. તેમણે વધુમાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સહકારી સંસ્થાઓને મજબૂત કરવા માટે સંકલિત કાર્યવાહી, સમયસર નિર્ણય લેવા અને સતત પ્રતિબદ્ધતાની જરૂર છે, ખાસ કરીને એવા વિસ્તારોમાં જ્યાં પ્રગતિ અપેક્ષા કરતા ધીમી રહી છે.

પ્રથમ દિવસના સત્રો દરમિયાન, પરિષદે મંત્રાલયની મુખ્ય ફ્લેગશિપ પહેલો પર વ્યાપક વિચાર-વિમર્શ કર્યો હતો. ઉદ્ઘાટન સત્ર પછી, પ્રથમ સમીક્ષા સત્ર PACS અને ARDBs ના કોમ્પ્યુટરાઈઝેશન પર કેન્દ્રિત હતું, જેમાં ગુણવત્તા મોનિટરિંગ, પ્રોગ્રેસ ટ્રેકિંગ, એગ્રી સ્ટેક (Agri Stack), KCC અને ખાતર પ્રણાલી જેવા રાષ્ટ્રીય પ્લેટફોર્મ સાથે એકીકરણ અને સહકારી બેંકિંગ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સાથે જોડાણ મજબૂત કરવા જેવા પાસાઓને આવરી લેવામાં આવ્યા હતા.

ત્યારપછીના સત્રમાં સહકારી ક્ષેત્રમાં વિશ્વની સૌથી મોટી અન્ન સંગ્રહ યોજનાની સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી, જેમાં FCI, WDRA, CWC, NABARD, NAFED અને NCCF સહિતની મુખ્ય અમલીકરણ એજન્સીઓ દ્વારા વિગતવાર પ્રેઝન્ટેશન આપવામાં આવ્યા હતા. ચર્ચાઓમાં સાઇટ પસંદગી, સંગ્રહ ક્ષમતા આયોજન, ધિરાણ, eNWR-આધારિત પ્રણાલીઓ અને અમલીકરણ માટેની સમયરેખા, તેમજ સંગ્રહ ઇકોસિસ્ટમમાં સહકારી ભાગીદારી વધારવા માટેની વ્યૂહરચનાઓ આવરી લેવામાં આવી હતી.

પરિષદે નિષ્ક્રિય PACS ના પુનરુત્થાન, સભ્યપદ અભિયાન અને PACS ને મલ્ટિ-સર્વિસ સેન્ટર્સમાં વૈવિધ્યકરણ કરવા પર પણ વિચાર-વિમર્શ કર્યો હતો, જેમાં બીજ વિતરણ, ખાતર પુરવઠો, કોમન સર્વિસ સેન્ટર્સ, જન ઔષધિ કેન્દ્રો, ડિજિટલ સેવાઓ અને ઈ-વોલેટ સુવિધાઓ જેવી પ્રવૃત્તિઓનો સમાવેશ થાય છે.

વધુ ચર્ચાઓ સહકારી બેંકિંગ પ્રણાલીઓને મજબૂત કરવા પર કેન્દ્રિત હતી, જેમાં DCCBs દ્વારા ક્રેડિટ ફ્લો, સાયબર સુરક્ષા, આધાર સીડિંગ, ડોરસ્ટેપ બેંકિંગ અને ટેકનોલોજી અપનાવવા સંબંધિત મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે. પાયાના સ્તરે સેવા વિતરણ સંસ્થાઓ તરીકે PACS ની વધતી જતી ભૂમિકા સાથે નાણાકીય પ્રણાલીઓને સુસંગત બનાવવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.

પરિષદ દરમિયાન થયેલો વિચાર-વિમર્શ માળખાગત આયોજન, ટેકનોલોજી એકીકરણ અને પાયાના સ્તરે અમલીકરણ દ્વારા સહકારી ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા માટેની મંત્રાલયની સતત પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે, જે સહકાર દ્વારા સંચાલિત આત્મનિર્ભર અને સર્વસમાવેશક અર્થતંત્રના નિર્માણના વિઝન સાથે સુસંગત છે.

SM/DK/JD