PIB Headquarters
azadi ka amrit mahotsav

વિશ્વ હોમિયોપેથી દિવસ 2026


બદલાતી દુનિયામાં સર્વાંગી આરોગ્યસંભાળની પુનઃકલ્પના

પોસ્ટેડ ઓન: 09 APR 2026 11:43AM by PIB Ahmedabad

મુખ્ય મુદ્દાઓ

  • વિશ્વ હોમિયોપેથી દિવસ દર વર્ષે 10 એપ્રિલે ઉજવવામાં આવે છે; તે હોમિયોપેથીના સ્થાપક ડૉ. હેનેમેનની જન્મજયંતિને સ્મરણ કરે છે.
  • વિશ્વ હોમિયોપેથી દિવસ 2026ની થીમ છે: "ટકાઉ સ્વાસ્થ્ય માટે હોમિયોપેથી."
  • ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા હોમિયોપેથિક કાર્યબળમાંનું એક છે.
  • હોમિયોપેથી સૌપ્રથમ 1810માં ભારતમાં આવી હતી, જ્યારે જર્મન મિશનરીઓએ તેની દવાઓનું વિતરણ શરૂ કર્યું હતું.
  • ભારતમાં 3.45 લાખ રજિસ્ટર્ડ હોમિયોપેથી ડોકટરો, 8,593 હોમિયોપેથી દવાખાનાઓ, 277 હોમિયોપેથી શિક્ષણ સંસ્થાઓ અને 34 સંશોધન કેન્દ્રો છે.

એક વારસો જે સતત વિકસતો રહે છે

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/image00340YD.png

સેમ્યુઅલ હેનેમેન (1755-1843) એક જર્મન ચિકિત્સક હતા જેમણે 18મી સદીના અંતમાં હોમિયોપેથીનો પાયો નાખ્યો હતો. તેમનું મુખ્ય કાર્ય, ઓર્ગેનન ઓફ મેડિસિન, વિશ્વભરમાં હોમિયોપેથીની પ્રથાને માર્ગદર્શન આપે છે અને તેમની જન્મજયંતિ, 10 એપ્રિલ, વિશ્વ હોમિયોપેથી દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.

હોમિયોપેથી, જે ગ્રીક શબ્દો "હોમોઇસ" (સમાન) અને "પેથોસ" (પીડા) પરથી ઉતરી આવ્યો છે, તે દવાની એક પદ્ધતિ છે જેમાં રોગોની સારવાર એવી દવાઓથી કરવામાં આવે છે જે દર્દી દ્વારા અનુભવાયેલા લક્ષણો જેવી જ અસરો ઉત્પન્ન કરે છે. આ અભિગમ 1796માં હોમિયોપેથીના સ્થાપક, સેમ્યુઅલ હેનેમેન દ્વારા વ્યવસ્થિત રીતે ઘડવામાં આવ્યો હતો. તેમની જન્મજયંતિ દર વર્ષે 10 એપ્રિલે વિશ્વ હોમિયોપેથી દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે, અને આ વર્ષની થીમ "ટકાઉ સ્વાસ્થ્ય માટે હોમિયોપેથી" છે.

તેમણે તેના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો સ્થાપિત કર્યા; પહેલો સિદ્ધાંત "Like cures like" એટલે કે "જેનાથી રોગ થાય, તેનાથી જ રોગ મટે"ના સિદ્ધાંત. જેનો અર્થ એ છે કે જે પદાર્થો સ્વસ્થ વ્યક્તિમાં ચોક્કસ લક્ષણો પેદા કરી શકે છે, જો કાળજીપૂર્વક તૈયાર સ્વરૂપમાં આપવામાં આવે તો, તે બીમાર વ્યક્તિમાં પણ સમાન લક્ષણોની સારવાર કરી શકે છે. બીજો સિદ્ધાંત, જેને "ન્યૂનત્તમ માત્રાનો નિયમ" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે શરીરની સ્વ-ઉપચાર ક્ષમતાને ઉત્તેજીત કરવા માટે ખૂબ જ હળવી (પાતળી) દવાઓના ઉપયોગ પર ભાર મૂકે છે, જેથી તેઓ કોઈ પ્રતિકૂળ અસરોનું કારણ ન બને.

હોમિયોપેથિક દવાઓ કુદરતી સ્ત્રોતો - જેમ કે છોડ, ખનિજો અને પ્રાણીઓમાંથી મળતા પદાર્થો - મંદન અને રસીકરણ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે; તે ગોળીઓ, ગ્લોબ્યુલ્સ અને પ્રવાહીના સ્વરૂપમાં આપવામાં આવે છે. એક મુખ્ય લાક્ષણિકતા તેનો વ્યક્તિગત અભિગમ છે, જ્યાં સારવાર ફક્ત રોગને બદલે દર્દીની એકંદર શારીરિક અને માનસિક સ્થિતિ પર આધારિત હોય છે..

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/image0048Q8L.jpg

ભારતમાં, હોમિયોપેથી વ્યાપકપણે પ્રચલિત દવા પ્રણાલીમાં વિકસિત થઈ છે, જે નિવારક સંભાળ, ક્રોનિક રોગ વ્યવસ્થાપન અને સર્વાંગી સ્વાસ્થ્યમાં ફાળો આપે છે.

વિશ્વ હોમિયોપેથી દિવસ 2026: મુખ્ય હાઇલાઇટ્સ

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/image0057LQ8.png

  • રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમો: રાષ્ટ્રીય હોમિયોપેથી આયોગે રાજ્ય પરિષદો, સંસ્થાઓ અને પ્રેક્ટિશનરોને 10 એપ્રિલના રોજ દેશભરમાં વિવિધ પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન કરવા હાકલ કરી છે.
  • શૈક્ષણિક ભાગીદારી: સેમિનાર, ક્લિનિકલ ચર્ચાઓ અને સ્પર્ધાઓ વિદ્યાર્થીઓ અને પ્રેક્ટિશનરોમાં જ્ઞાનના આદાનપ્રદાન અને વ્યાવસાયિક શ્રેષ્ઠતાને પ્રોત્સાહન આપશે.
  • જન જાગૃતિ: મફત આરોગ્ય તપાસ, જાગૃતિ ઝુંબેશ અને સમુદાય પ્રવૃત્તિઓ નિવારક અને સર્વાંગી સંભાળમાં હોમિયોપેથીની ભૂમિકાને પ્રકાશિત કરશે.
  • સર્જનાત્મક ભાગીદારી: નિબંધ લેખન, પોસ્ટર બનાવવા અને ટૂંકા વિડિયોઝ જેવી સ્પર્ધાઓ સામાન્ય લોકો અને વિદ્યાર્થીઓની વ્યાપક ભાગીદારીને પ્રોત્સાહિત કરશે.

પરંપરાથી નીતિગત પ્રાથમિકતા સુધી

આશરે 250,000 નોંધાયેલા હોમિયોપેથી પ્રેક્ટિશનરો સાથે, ભારત વિશ્વભરમાં હોમિયોપેથી પ્રેક્ટિશનરોના સૌથી મોટા કાર્યબળમાંનું એક છે. પાછલી સદીમાં, દવાની આ પ્રણાલી માત્ર ટકી રહી નથી પણ કુદરતી અને નિવારક આરોગ્યસંભાળની દેશની સમૃદ્ધ પરંપરાઓ સાથે સુમેળમાં પણ સંકલિત થઈ છે.

તાજેતરના વર્ષોમાં, મજબૂત સંસ્થાકીય સમર્થન દ્વારા આ સતત સ્વીકૃતિને વધુ મજબૂત બનાવવામાં આવી છે. 2014માં આયુષ મંત્રાલયની સ્થાપના એક વળાંક તરીકે ચિહ્નિત થઈ, જેમાં સંશોધન, માનકીકરણ અને વૈશ્વિક પહોંચમાં સુઆયોજિત હસ્તક્ષેપો દ્વારા હોમિયોપેથી પર નવેસરથી નીતિગત ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું. આ પ્રયાસોએ હોમિયોપેથીને પરંપરાગત દવા પ્રણાલીમાંથી ભારતની આરોગ્યસંભાળ પ્રણાલીના એક જાણીતા અને નીતિ-સંચાલિત ઘટકમાં પરિવર્તિત કરવામાં મદદ કરી છે.

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/image006S6UC.png

ભારતમાં હોમિયોપેથીનો ઇતિહાસ

19મી સદીની શરૂઆતમાં ભારતમાં હોમિયોપેથીનો પરિચય થયો હતો, જેનાથી તેના ધીમે-ધીમે વિસ્તરણનો પાયો નાખ્યો હતો. 1810ની આસપાસ, સેમ્યુઅલ હેનેમેનના શિષ્ય જોન માર્ટિન હોનિગબર્ગરે ભારતમાં તેનો અભ્યાસ શરૂ કર્યો. 1839માં મહારાજા રણજીત સિંહની સફળ સારવાર સામાજિક વર્ગ અને સામાન્ય જનતા બંનેમાં તેની સ્વીકૃતિ વધારવામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું સાબિત થયું.

મુખ્ય સીમાચિહ્નો

  • 1847: તંજોર, તમિલનાડુમાં સૌથી પહેલા હોમિયોપેથિક હોસ્પિટલોમાંની એકની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.
  • બંગાળમાં ચિકિત્સક અને પરોપકારી રાજેન્દ્ર લાલ દત્ત દ્વારા તેનો જોરશોરથી પ્રચાર કરવામાં આવ્યો હતો.
  • પ્રખ્યાત ચિકિત્સક મહેન્દ્ર લાલ સરકારના સમર્થનથી તેની વિશ્વસનીયતામાં વધુ વધારો થયો હતો.
  • કલકત્તા, બનારસ અને અલ્હાબાદમાં દવાખાનાઓનો વિકાસ થયો.

સ્વતંત્રતા પછીના વિકાસ

સ્વતંત્રતા પછીના યુગમાં, ભારત સરકારે હોમિયોપેથીને સંસ્થાકીય બનાવવા માટે ઘણા પગલાં લીધાં:

  • 1973: સેન્ટ્રલ કાઉન્સિલ ઓફ હોમિયોપેથીની સ્થાપના થઈ.
  • 1978: હોમિયોપેથીમાં સેન્ટ્રલ કાઉન્સિલ ફોર રિસર્ચની સ્થાપના થઈ.

આ પહેલોએ ક્ષેત્રમાં નિયમન, શિક્ષણ અને સંશોધનને મજબૂત બનાવ્યું.

 

ભારતમાં હોમિયોપેથી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર

તાજેતરના વર્ષોમાં, હોમિયોપેથીની પુરાવા-આધારિત માન્યતા પર વધુ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. ભારતમાં લગભગ 34 વિશિષ્ટ હોમિયોપેથિક સંશોધન કેન્દ્રો અસ્તિત્વમાં છે, જે વ્યવસ્થિત સંશોધન માટે મજબૂત પાયો પૂરો પાડે છે. આ પ્રયાસોનું નેતૃત્વ કરતી વખતે, નેશનલ કમિશન ફોર હોમિયોપેથી અને સેન્ટ્રલ કાઉન્સિલ ફોર રિસર્ચ ઇન હોમિયોપેથી જેવી સંસ્થાઓ ક્લિનિકલ સંશોધન, દવાઓના માનકીકરણ અને આંતરશાખાકીય અભ્યાસોને આગળ વધારવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી રહી છે.

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/image007MQZ1.jpg

સરકાર દ્વારા સમર્થિત મંચો, ખાસ કરીને વિશ્વ હોમિયોપેથી દિવસની આસપાસ આયોજિત, હવે ડેટા-આધારિત પરિણામો પર વધુ ભાર મૂકી રહ્યા છે; આ વૈજ્ઞાનિક જોડાણને મજબૂત બનાવવા તરફના પરિવર્તનનો સંકેત આપે છે.

સેન્ટ્રલ કાઉન્સિલ ફોર રિસર્ચ ઇન હોમિયોપેથી (CCRH)

નવી દિલ્હી સ્થિત CCRH, હોમિયોપેથીની ક્લિનિકલ પ્રેક્ટિસને મજબૂત બનાવવા અને તેની વૈશ્વિક સ્વીકૃતિને પ્રોત્સાહન આપવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે વૈજ્ઞાનિક અને નૈતિક સંશોધનને પ્રોત્સાહન આપે છે. હોમિયોપેથીના ક્ષેત્રમાં વૈજ્ઞાનિક સંશોધન સમગ્ર ભારતમાં ફેલાયેલી 33 સંસ્થાઓ/એકમોના નેટવર્ક દ્વારા હાથ ધરવામાં આવે છે.

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/image008L9A5.png

CCRHની મુખ્ય પ્રવૃત્તિઓ:

  • દવા સાબિતી, માન્યતા અને માનકીકરણ
  • ક્લિનિકલ સંશોધન, માન્યતા, દસ્તાવેજીકરણ અને પ્રકાશન
  • સંશોધન સહયોગ અને અનુદાન સહાય

જાહેર આરોગ્ય પહેલ:

  • સ્વસ્થ બાળકો માટે હોમિયોપેથી
  • રાષ્ટ્રીય હૃદય રોગ અને સ્ટ્રોક કાર્યક્રમ (NPCDCS) સાથે સંકલન
  • સ્વસ્થ રક્ષા કાર્યક્રમ
  • માતા અને બાળ સંભાળ માટે હોમિયોપેથી પર રાષ્ટ્રીય ઝુંબેશ

રાષ્ટ્રીય હોમિયોપેથી આયોગ (NCH)

NCHની સ્થાપના રાષ્ટ્રીય હોમિયોપેથી કમિશન અધિનિયમ, 2020 હેઠળ કરવામાં આવી હતી, જે 5 જુલાઈ, 2021ના ​​રોજ અમલમાં આવી હતી. તે જ સમયે, હોમિયોપેથી સેન્ટ્રલ કાઉન્સિલ અધિનિયમ, 1973 હેઠળ રચાયેલ બોર્ડ ઓફ ગવર્નર્સ અને સેન્ટ્રલ કાઉન્સિલ ફોર હોમિયોપેથી, વિસર્જન કરવામાં આવ્યા હતા.

NCHની મુખ્ય પ્રવૃત્તિઓ / કાર્યો:

  • હોમિયોપેથી શિક્ષણ અને સંસ્થાઓનું નિયમન
  • અભ્યાસક્રમ અને શૈક્ષણિક ધોરણો નક્કી કરવા
  • પ્રેક્ટિશનર્સના રાષ્ટ્રીય રજિસ્ટરની જાળવણી
  • વ્યાવસાયિક નૈતિકતા અને સંભાળની ગુણવત્તા સુનિશ્ચિત કરવી
  • આરોગ્યસંભાળ જરૂરિયાતોનું મૂલ્યાંકન અને આયોજન
  • રાજ્ય પરિષદો અને બોર્ડ સાથે સંકલન
  • નિયમોનું પાલન અને અપીલોનું સંચાલન

ભારતીય તબીબી પ્રણાલીઓના આ સંસ્થાકીય મજબૂતીકરણ અને માનકીકરણે એક મજબૂત નિયમનકારી અને ગુણવત્તા માળખું બનાવ્યું છે, જેણે ક્ષેત્રમાં શૈક્ષણિક માળખાને વિસ્તૃત કરવામાં પણ મદદ કરી છે.

2013-14 થી 2024-25 સુધી હોમિયોપેથી કોલેજો અને બેઠકોની સંખ્યામાં સતત વધારો આ નિયમનકારી સુધારાઓની અસર અને ભારતમાં હોમિયોપેથી શિક્ષણની વધતી જતી સંભાવનાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/image/image009PERM.jpg

ફાર્માકોપીયા કમિશન ફોર ઇન્ડિયન મેડિસિન એન્ડ હોમિયોપેથી (PCIM&H)

આયુષ મંત્રાલય હેઠળની એક ગૌણ કચેરી, ફાર્માકોપીયા કમિશન ફોર ઇન્ડિયન મેડિસિન એન્ડ હોમિયોપેથી (PCIM&H), ભારતીય દવા અને હોમિયોપેથી પ્રણાલીઓ માટે ફાર્માકોપીયા અને ફોર્મ્યુલારીઝ વિકસાવવા માટે જવાબદાર છે. તે આ દવાઓની ગુણવત્તા, સલામતી અને માનકીકરણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે સેન્ટ્રલ ડ્રગ ટેસ્ટિંગ-કમ-એપેલેટ લેબોરેટરી તરીકે પણ કામ કરે છે.

તેની સ્થાપના મૂળ 18 ઓગસ્ટ, 2010ના રોજ સોસાયટીઝ રજીસ્ટ્રેશન એક્ટ, 1860 હેઠળ ફાર્માકોપીયા કમિશન ફોર ઇન્ડિયન મેડિસિન એન્ડ હોમિયોપેથી (PCIM&H) તરીકે કરવામાં આવી હતી. તેના કાર્યક્ષેત્રમાં હોમિયોપેથીનો સમાવેશ થયા બાદ, 20 માર્ચ, 2014ના રોજ તેનું નામ બદલીને ફાર્માકોપીયા કમિશન ફોર ઇન્ડિયન મેડિસિન એન્ડ હોમિયોપેથી (PCIM&H) રાખવામાં આવ્યું.

હોમિયોપેથીને ટેકો આપતી આયુષ નીતિઓ અને યોજનાઓ

ભારત સરકારે, આયુષ મંત્રાલય દ્વારા શિક્ષણ, સંશોધન, ક્લિનિકલ સેવાઓ અને જાહેર આરોગ્ય એકીકરણના ક્ષેત્રોમાં હોમિયોપેથીને મજબૂત બનાવવા માટે ઘણી લક્ષિત યોજનાઓ અમલમાં મૂકી છે. આ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય તેની પહોંચ વધારવા, પુરાવા-આધારિત દવાને પ્રોત્સાહન આપવા અને વ્યાવસાયિક અને સંસ્થાકીય ક્ષમતા બનાવવાનો છે જેથી ખાતરી કરી શકાય કે હોમિયોપેથી ભારતની આરોગ્યસંભાળ પ્રણાલીનો સલામત, અસરકારક અને વૈજ્ઞાનિક રીતે માન્ય ઘટક રહે છે.

મુખ્ય યોજનાઓ અને પહેલ:

રાષ્ટ્રીય આયુષ મિશન (NAM)

જાહેર આરોગ્ય સુવિધાઓમાં સેવા વિતરણ અને માળખાગત સુવિધાને મજબૂત બનાવીને હોમિયોપેથી અને અન્ય પરંપરાગત પ્રણાલીઓને મુખ્ય પ્રવાહના આરોગ્યસંભાળમાં એકીકૃત કરવાનો એક મુખ્ય કાર્યક્રમ.

  • પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (PHC) અને સામુદાયિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (CHC) માં હોમિયોપેથી સેવાઓનું સહ-સ્થાન.
  • હોસ્પિટલો, દવાખાનાઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ માટે નાણાકીય સહાય.
  • રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય કાર્યક્રમો સાથે એકીકરણ.
  • દેશભરમાં 184,235 થી વધુ 'આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિરો' કાર્યરત કરવામાં આવ્યા છે.

આયુર્સ્વાસ્થ્ય

હોમિયોપેથી સંસ્થાઓની ગુણવત્તા સુધારવા અને અદ્યતન સંશોધન અને ક્લિનિકલ શ્રેષ્ઠતાને પ્રોત્સાહન આપવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું.

  • સંશોધન અને ક્લિનિકલ તાલીમ માટે શ્રેષ્ઠતા કેન્દ્રોની સ્થાપના
  • સંસ્થાકીય મજબૂતીકરણ અને ક્ષમતા નિર્માણ
  • પુરાવા-આધારિત જાહેર આરોગ્ય હસ્તક્ષેપો અને સમુદાય આઉટરીચ

આયુર્જ્ઞાન

હોમિયોપેથી પ્રેક્ટિશનરોમાં વ્યાવસાયિક વિકાસ અને સંશોધન-લક્ષી પ્રેક્ટિસને સમર્થન આપતી ક્ષમતા-નિર્માણ પહેલ. તે વ્યાવસાયિકોને વ્યાવસાયિક અભિગમ અપનાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે, શિક્ષકો અને પ્રેક્ટિશનરોના જ્ઞાનને અપડેટ કરે છે, અને હોમિયોપેથીના ક્ષેત્રમાં વિકાસનો પ્રસાર કરવા માટે માહિતી ટેકનોલોજીના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપે છે.

  • સતત શિક્ષણ, વર્કશોપ અને સેમિનાર
  • ફેકલ્ટી વિકાસ અને કૌશલ્ય વૃદ્ધિ
  • સંશોધન પરિણામોનું દસ્તાવેજીકરણ અને પ્રસાર

એક્સ્ટ્રામ્યુરલ રિસર્ચ (EMR) યોજના

રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય પ્રાથમિકતાઓ સાથે સંરેખિત ભંડોળ પ્રાપ્ત સંશોધન દ્વારા હોમિયોપેથીની વૈજ્ઞાનિક માન્યતાને પ્રોત્સાહન આપવાના હેતુથી એક મુખ્ય પહેલ.

  • 2-3 વર્ષ માટે ₹70 લાખ સુધીની નાણાકીય સહાય
  • ક્લિનિકલ, ફાર્માકોલોજીકલ અને જાહેર આરોગ્ય સંશોધનનો સમાવેશ થાય છે
  • રોગચાળો, ક્રોનિક રોગો અને સંકલિત અભિગમો પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે
  • પ્રકાશનો, પેટન્ટ અને જ્ઞાન પ્રસારને સમર્થન આપે છે

આયુષ દવા ગુણવત્તા અને ઉત્પાદન પ્રમોશન યોજના (AOGUSY)

AOGUSYનો ઉદ્દેશ્ય ડ્રગ્સ અને કોસ્મેટિક્સ એક્ટ, 1940 હેઠળ ભારતમાં આયુર્વેદ, સિદ્ધ, યુનાની અને હોમિયોપેથી (ASU&H) દવાઓની ગુણવત્તાનું નિયમન અને સુધારણા કરવાનો છે. તે માનકીકરણ, ગુણવત્તા ઉત્પાદન અને નિયમનકારી પાલનને પ્રોત્સાહન આપીને આ લક્ષ્ય પ્રાપ્ત કરે છે.

મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો:

  • પરંપરાગત દવાઓની ઉત્પાદન ક્ષમતા અને નિકાસને પ્રોત્સાહન આપવું
  • ગુણવત્તા ઉત્પાદન અને પરીક્ષણ માટે માળખાગત સુવિધાઓ અને ટેકનોલોજી અપગ્રેડેશનને સમર્થન આપવું
  • સુરક્ષા અને ગુણવત્તા નિયંત્રણ માટે નિયમનકારી માળખાને મજબૂત બનાવવું
  • આયુષ દવાઓના ધોરણોને સુધારવા માટે સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવું

લાભાર્થીઓ અને સહાય:

  • ઉત્પાદકો: સાધનો માટે અનુદાન, WHO-GMP પાલન, ક્ષમતા વિસ્તરણ
  • પરીક્ષણ પ્રયોગશાળાઓ: વિશ્લેષણાત્મક સાધનો અને ગુણવત્તા નિયંત્રણ માટે ભંડોળ
  • ફાર્મસીઓ: માળખાગત સુવિધાઓ સપોર્ટ, માનકીકરણ, નિયમનકારી પાલન

ઔષધીય વનસ્પતિઓ આયુષ આરોગ્યસંભાળ પ્રણાલીઓ માટે આવશ્યક કાચો માલ પૂરો પાડે છે, જેમાં 7,000-7,500થી વધુ પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે. ભારતમાં, જ્યાં આયુર્વેદનો વ્યાપકપણે ઉપયોગ થાય છે, ત્યાં આયુર્વેદ, યોગ, યુનાની, સિદ્ધ અને હોમિયોપેથીના વધતા ઉપયોગને ધ્યાનમાં રાખીને, અધિકૃત અને ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળા ઔષધીય વનસ્પતિ સંસાધનોની માંગ વધી રહી છે. આ સંદર્ભમાં, ઔષધીય વનસ્પતિ પહેલ (NMPB) હોમિયોપેથિક દવાઓ માટે ઔષધીય વનસ્પતિઓના ટકાઉ સંરક્ષણ, ખેતી અને પુરવઠાની ખાતરી કરે છે. ગુણવત્તાયુક્ત કાચા માલની ઉપલબ્ધતાને મજબૂત બનાવીને, તે આરોગ્યસંભાળ વિતરણ અને ખેડૂતો અને હિતકારકોની આજીવિકા બંનેને ટેકો આપે છે. જ્યારે ગુણવત્તાયુક્ત ઔષધીય સામગ્રીનો મજબૂત પુરવઠો આયુષ પ્રણાલીઓનો આધાર છે, તેમનો અસરકારક ઉપયોગ સતત જાગૃતિ અને પ્રસાર પ્રયાસો પર આધાર રાખે છે.

માહિતી, શિક્ષણ અને સંદેશાવ્યવહાર (IEC) પહેલ સુઆયોજિત સંચાર વ્યૂહરચના દ્વારા હોમિયોપેથી પ્રત્યે જાગૃતિ અને પ્રસાર વધારે છે. તે હોમિયોપેથીની ખર્ચ-અસરકારકતા અને ફાયદાઓને પ્રોત્સાહન આપે છે. આ કાર્ય સંશોધન તારણો ફેલાવીને, આરોગ્ય ઝુંબેશ અને સેમિનારનું આયોજન કરીને, જનભાગીદારી કાર્યક્રમો યોજીને અને નિવારક અને પ્રોત્સાહન આપતી આરોગ્ય સંભાળ પ્રથાઓને પ્રોત્સાહન આપીને કરવામાં આવે છે.

આયુષમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવાની પહેલ સાથે - જે નિષ્ણાતોના આદાનપ્રદાન, શૈક્ષણિક સહયોગ અને શિષ્યવૃત્તિ દ્વારા વૈશ્વિક માન્યતાને આગળ ધપાવે છે - આ પ્રયાસો સામૂહિક રીતે આયુષ પ્રણાલીઓના સ્થાનિક આધાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય હાજરી બંનેને મજબૂત બનાવે છે.

રોગચાળાની તૈયારી અને પ્રતિભાવમાં હોમિયોપેથી

નિવારક, પ્રોત્સાહન આપતી અને સહાયક વ્યૂહરચનાઓનો ઉપયોગ કરીને, હોમિયોપેથી રોગચાળાની તૈયારીમાં એક પૂરક સાધન તરીકે ઉભરી આવી છે. સેન્ટ્રલ કાઉન્સિલ ફોર રિસર્ચ ઇન હોમિયોપેથી (CCRH) સમગ્ર ભારતમાં તેની 33 સંસ્થાઓ/એકમો દ્વારા રોગચાળા સંબંધિત સંશોધન અને તબીબી રાહત કાર્ય કરી રહી છે.

વૈશ્વિક સ્તરે હોમિયોપેથીની સફળતાની વાર્તાઓ

સેન્ટ્રલ કાઉન્સિલ ફોર રિસર્ચ ઇન હોમિયોપેથી (CCRH)એ ભારતમાં અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે રોગચાળાના સંચાલન માટે હોમિયોપેથિક પગલાં અમલમાં મૂકવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે.

મુખ્ય ઉદાહરણોમાં સામેલ છે:

  • ભારત - જાપાનીઝ એન્સેફાલીટીસ/AES (UP): 96 ગામોમાં 300,000થી વધુ લોકોને બેલાડોના 200 આપવામાં આવ્યું હતું, જેણે AES કેસોને રોકવામાં અને પ્રમાણભૂત સારવાર સાથે સંયોજનમાં પરિણામો સુધારવામાં મદદ કરી હતી.
  • ભારત - ચિકનગુનિયા નિવારણ (કેરળ, 2007): બ્રાયોનિયા આલ્બા 30C 19,750 લોકોને આપવામાં આવ્યું હતું, જેના પરિણામે કેસોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો હતો; તાવના લગભગ 84.5% કેસ ઝડપથી સાજા થયા, અને ક્રોનિક સંધિવા પછીના લગભગ 90% કેસ સાજા થયા.
  • ક્યુબા - ડેન્ગ્યુ વ્યવસ્થાપન: 25,000 દર્દીઓને હોમિયોપેથિક મિશ્રણ (બ્રાયોનિયા આલ્બા, યુપેટોરિયમ પરફોલિએટમ, ગેલ્સેમિયમ એસ., ડેન્ગ્યુ નોસોડ) દ્વારા સારવાર આપવામાં આવી હતી, જેનાથી તેમના સ્વાસ્થ્યમાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો અને તેમના હોસ્પિટલમાં રહેવાનું પ્રમાણ ઓછું થયું.
  • બહુ-રોગ રોગચાળા કેમ્પ (ભારત): CCRH એ ડેન્ગ્યુ, મેલેરિયા, ટાઇફોઇડ, ઓરી, મેનિન્જાઇટિસ અને નેત્રસ્તર દાહ જેવા રોગો માટે લક્ષણો અને Genus Epidemicus દવાઓના ઉપયોગના આધારે અનેક હસ્તક્ષેપો અમલમાં મૂક્યા.
  • COVID-19 પ્રતિભાવ (ભારત): આયુષ મંત્રાલયના સહયોગથી, 136 કેન્દ્રો પર આશરે 500,000 લોકોને પ્રોફીલેક્ટીક તરીકે આર્સેનિકમ આલ્બમ 30C આપવામાં આવ્યું.

નિષ્કર્ષ: પરંપરા અને પરિવર્તનનું મિશ્રણ

ભારતમાં હોમિયોપેથી એક અનોખી યાત્રાને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જ્યાં જૂના સિદ્ધાંતો આધુનિક પ્રગતિ સાથે એકીકૃત રીતે ભળી જાય છે. સર્વગ્રાહી ઉપચારની સમૃદ્ધ પરંપરામાં ઊંડા મૂળ ધરાવતી, આ સિસ્ટમ વૈજ્ઞાનિક સંશોધન, મજબૂત નિયમો અને શૈક્ષણિક ક્ષમતાઓના વિસ્તરણ દ્વારા સંચાલિત નોંધપાત્ર પરિવર્તનમાંથી પસાર થઈ રહી છે. પરંપરા અને આધુનિકતાના આ મિશ્રણથી આજના આરોગ્યસંભાળ ક્ષેત્રમાં તેની વિશ્વસનીયતા અને સુસંગતતા બંનેમાં વધારો થયો છે.

સેન્ટ્રલ કાઉન્સિલ ફોર રિસર્ચ ઇન હોમિયોપેથી અને નેશનલ કમિશન ફોર હોમિયોપેથી જેવી સંસ્થાઓ પુરાવા-આધારિત પ્રથા, માનકીકરણ અને વ્યાવસાયિક શ્રેષ્ઠતાને પ્રોત્સાહન આપીને આ પરિવર્તનનું ઉદાહરણ આપે છે. વધુમાં, જાહેર આરોગ્ય પહેલ અને રોગચાળાના પ્રતિભાવ પગલાંમાં હોમિયોપેથીનો સમાવેશ આજના આરોગ્ય પડકારોને સંબોધવામાં તેની વધતી જતી ભૂમિકાને પ્રકાશિત કરે છે.

ભવિષ્ય તરફ જોતાં, ભારતમાં હોમિયોપેથી વધુ સમાવિષ્ટ, સુલભ અને સંકલિત આરોગ્યસંભાળ પ્રણાલીમાં યોગદાન આપવા માટે તૈયાર છે.

સંદર્ભ

આયુષ મંત્રાલય

https://ayush.gov.in

https://elms.ayush.gov.in/homoeopathy

PCIM&H વિશે - ફાર્માકોપીયા કમિશન ફોર ઇન્ડિયન મેડિસિન એન્ડ હોમિયોપેથી (ભારત સરકાર)

https://ccrhindia.ayush.gov.in/emr?language_content_entity=en

સેન્ટ્રલ કાઉન્સિલ ફોર રિસર્ચ ઇન હોમિયોપેથી

https://ccrhindia.ayush.gov.in/

https://ccrhindia.ayush.gov.in/publications/annual-reports

https://ccrhindia.ayush.gov.in/publications/annual-reports

https://whdccrh.org/about.html

https://homeopathy.delhi.gov.in/homeopathy/origin-and-growth-homeopathy-india

https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://ayush.telangana.gov.in/open_record_view.php%3FID%3D150&ved=2ahUKEwjF7Oyc6caTAxVWTmwGHZ_FGjUQFnoECBoQAQ&usg=AOvVaw2IYzqHzr6hHSsiz_CI_WDq

https://www.instagram.com/p/DIQLCJ9ptKd/?img_index=4

પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો

https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=133271&utm_source=chatgpt.com&reg=3&lang=2

પીડીએફ જોવા માટે અહીં ક્લિક કરો

 

SM/DK/GP/JT

 

 

`

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad   Image result for facebook icon /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com


(રીલીઝ આઈડી: 2250400) મુલાકાતી સંખ્યા : 44
આ રીલીઝ વાંચો: English , Urdu , हिन्दी , Bengali , Manipuri