કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 ની જાહેરાતના અનુસંધાને, સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ઈનડાયરેક્ટ ટેક્સિસ એન્ડ કસ્ટમ્સ (CBIC) એ 1લી એપ્રિલ 2026 થી અમલમાં આવે તે રીતે ઈ-કોમર્સ નિકાસ તેમજ વ્યાપક કુરિયર-આધારિત આયાત અને નિકાસને મજબૂત અને સુવ્યવસ્થિત કરવા માટે વ્યાપક સુધારાઓનો એક સેટ અમલી બનાવ્યો છે.

આ સુધારાઓમાં કુરિયર નિકાસ પર પ્રતિ કન્સાઇનમેન્ટ ₹10 લાખની મૂલ્ય મર્યાદાને સંપૂર્ણપણે હટાવવા, પરત કરવામાં આવેલ અને નકારવામાં આવેલ પાર્સલના સંચાલન માટે સુવ્યવસ્થિત માળખાની રજૂઆત અને ક્લિયર ન થયેલા શિપમેન્ટ માટે કાયદેસર રીતે સમર્થિત રિટર્ન ટુ ઓરિજિન (RTO) મિકેનિઝમનો સમાવેશ થાય છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય વ્યવસાય કરવાની સરળતા વધારવાનો, લોજિસ્ટિક્સની બિનકાર્યક્ષમતા ઘટાડવાનો અને ભારતની વૈશ્વિક નિકાસ સ્પર્ધાત્મકતાને મજબૂત કરવાનો છે, ખાસ કરીને MSMEs, કારીગરો અને સ્ટાર્ટ-અપ્સ માટે.

આ સુધારાઓના ભાગરૂપે, કુરિયર મોડ દ્વારા વ્યાપારી નિકાસ કન્સાઇનમેન્ટ માટે ₹10 લાખની હાલની મૂલ્ય મર્યાદા હટાવી દેવામાં આવી છે. આ માપદંડથી નિકાસમાં નોંધપાત્ર વધારો થવાની અપેક્ષા છે, ખાસ કરીને ઈ-કોમર્સ નિકાસકારો માટે, શિપમેન્ટ મૂલ્યમાં વધુ લવચીકતા આપીને અને કુરિયર મોડ દ્વારા સીમલેસ નિકાસને સક્ષમ કરીને; માત્ર મૂલ્યના નિયંત્રણોને કારણે આવા શિપમેન્ટને પરંપરાગત હવાઈ અથવા દરિયાઈ કાર્ગો તરફ વાળવાની જરૂરિયાતને દૂર કરે છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય કુરિયર ટર્મિનલ્સ પર ક્લિયર ન થયેલા અથવા બિનવારસી આયાતી માલના નિકાલમાં ભીડ અને વિલંબને ઉકેલવા માટે, CBIC એ રિટર્ન ટુ ઓરિજિન (RTO) સુવિધા દાખલ કરી છે. આ સુવિધા હેઠળ, જે માલ 15 દિવસથી વધુ સમય માટે ક્લિયર થયા વિનાનો અથવા બિનવારસી રહે છે અને જે પ્રતિબંધિત, મર્યાદિત અથવા એન્ફોર્સમેન્ટ હોલ્ડ હેઠળ નથી, તેને સરળ પ્રક્રિયાને અનુસરીને મૂળ સ્થાને પરત કરી શકાય છે. આનાથી કુરિયર ટર્મિનલ્સ પર ભીડ ઓછી થવાની અને લોજિસ્ટિક્સ કાર્યક્ષમતામાં સુધારો થવાની અપેક્ષા છે.

CBIC એ પરત કરાયેલા અથવા નકારવામાં આવેલા માલના પુનઃ આયાતની પ્રક્રિયાને પણ સરળ બનાવી છે, જેમાં ઈ-કોમર્સ નિકાસ સંબંધિત માલનો પણ સમાવેશ થાય છે. કન્સાઇનમેન્ટ-વાર વેરિફિકેશનને બદલે જોખમ-આધારિત અભિગમ અપનાવવામાં આવ્યો છે, અને સંબંધિત નોટિફિકેશનમાં જરૂરી સુધારા કરવામાં આવ્યા છે. આ ઉપરાંત, આવા રિટર્નનું સરળ પ્રોસેસિંગ સુનિશ્ચિત કરવા માટે એક્સપ્રેસ કાર્ગો ક્લિયરન્સ સિસ્ટમમાં એક સમર્પિત રિટર્ન મોડ્યુલ વિકસાવવામાં આવ્યું છે.

આ સુધારાઓને સિસ્ટમ-આધારિત ઉન્નતીકરણો અને પ્રક્રિયાના સરળીકરણ દ્વારા સમર્થન આપવામાં આવ્યું છે જેનો ઉદ્દેશ્ય કુરિયર-આધારિત વેપારની એકંદર કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરવાનો છે. આ પગલાંથી ડ્વેલ ટાઈમ ઘટવાની, ટ્રાન્ઝેક્શન ખર્ચ ઓછો થવાની અને નિકાસકારો, લોજિસ્ટિક્સ ઓપરેટરો અને આંતરરાષ્ટ્રીય કુરિયર વેપાર, ખાસ કરીને ઈ-કોમર્સ સાથે સંકળાયેલા અન્ય હિતધારકોને નોંધપાત્ર રાહત મળવાની અપેક્ષા છે.

આ પગલાંની રજૂઆત એ વ્યવસાય કરવાની સરળતાને પ્રોત્સાહન આપવા, ભારતની ઈ-કોમર્સ નિકાસ ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા અને વૈશ્વિક વેપારમાં દેશની સ્પર્ધાત્મકતા વધારવા માટે સરકારના ચાલી રહેલા પ્રયાસોમાં વધુ એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ છે.

CBIC એ નોટિફિકેશન 33/2026-કસ્ટમ્સ (N.T.) દ્વારા કુરિયર ઈમ્પોર્ટ્સ એન્ડ એક્સપોર્ટ્સ (ઈલેક્ટ્રોનિક ડિક્લેરેશન એન્ડ પ્રોસેસિંગ) રેગ્યુલેશન્સ 2010 માં અને નોટિફિકેશન 34/2026-કસ્ટમ્સ (N.T.) દ્વારા કુરિયર ઈમ્પોર્ટ્સ એન્ડ એક્સપોર્ટ્સ (ક્લિયરન્સ) રેગ્યુલેશન્સ, 1998 માં સુધારા કર્યા છે. વધુમાં, સુધારાઓ સમજાવતા અને ઓપરેશનલ મોડલિટીઝની વિગતો આપતો પરિપત્ર નંબર 17/2026-કસ્ટમ્સ પણ આજે જારી કરવામાં આવ્યો છે.

નોટિફિકેશન 33/2026-કસ્ટમ્સ (N.T.) દ્વારા કુરિયર આયાત અને નિકાસ (ઈલેક્ટ્રોનિક ડિક્લેરેશન અને પ્રોસેસિંગ) રેગ્યુલેશન્સ 2010 નોટિફિકેશન

નોટિફિકેશન 34/2026-કસ્ટમ્સ (N.T.) દ્વારા કુરિયર આયાત અને નિકાસ (ક્લિયરન્સ) રેગ્યુલેશન્સ, 1998 નોટિફિકેશન

પરિપત્ર નંબર 17/2026-કસ્ટમ્સ

SM/DK/JD