વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ રાજ્ય મંત્રી શ્રી જિતિન પ્રસાદે આજે કેન્દ્રીય કેબિનેટની મંજૂરી બાદ લોકસભામાં જન વિશ્વાસ (જોગવાઈઓમાં સુધારો) બિલ, 2026 રજૂ કર્યું હતું.

આ બિલ વિશ્વાસ અને પ્રમાણસર નિયમન પર આધારિત ગવર્નન્સ ફ્રેમવર્કને આગળ વધારતા, 'સરળ વ્યાપાર' (Ease of Doing Business) અને 'જીવનની સરળતા' (Ease of Living) ને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સરકારના પ્રયાસોમાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ છે.

બિલ પ્રસ્તાવિત કરે છે:

• 23 મંત્રાલયો દ્વારા સંચાલિત 79 કેન્દ્રીય અધિનિયમોની 784 જોગવાઈઓમાં સુધારો
• 'સરળ વ્યાપાર' ને પ્રોત્સાહન આપવા માટે 717 જોગવાઈઓને અપરાધમુક્ત કરવી.
• 'જીવનની સરળતા' ની સુવિધા માટે 67 જોગવાઈઓમાં સુધારો

આ બિલ 1000થી વધુ અપરાધોને તર્કસંગત બનાવવા, જૂની અને બિનજરૂરી જોગવાઈઓને દૂર કરવા અને તેના દ્વારા એકંદર નિયમનકારી વાતાવરણમાં સુધારો કરવા માંગે છે.

બિલ નાની, ટેકનિકલ અથવા પ્રક્રિયાગત ખામીઓ માટે ફોજદારી દંડને બદલે સિવિલ અને વહીવટી અમલીકરણ પદ્ધતિઓ તરફ વળવાની કલ્પના કરે છે. મુખ્ય પગલાંઓમાં શામેલ છે:

• જેલની જોગવાઈઓને બદલે નાણાકીય દંડ અથવા ચેતવણી આપવી
• પ્રથમ વખતના ઉલ્લંઘન માટે ચેતવણી સહિતની શ્રેણીબદ્ધ અમલીકરણ પદ્ધતિઓ
• અપરાધના સ્વરૂપના પ્રમાણમાં દંડ અને પેનલ્ટીનું તર્કસંગતીકરણ

કાર્યક્ષમ અને સમયબદ્ધ અમલીકરણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે, બિલ જોગવાઈ કરે છે:

• નિર્ણાયક અધિકારીઓની નિમણૂક
• એપેલેટ ઓથોરિટીની સ્થાપના

આ પગલાંનો ઉદ્દેશ્ય કેસોના ઝડપી નિકાલની સુવિધા આપવા અને અદાલતો પરના મુકદ્દમાના બોજને ઘટાડવાનો છે, જ્યારે કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતોનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવાનું છે.

બિલ નીચેના હેઠળ 67 સુધારાની દરખાસ્ત પણ કરે છે:

• નવી દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કાઉન્સિલ એક્ટ, 1994
• મોટર વાહન અધિનિયમ, 1988

આ સુધારાનો ઉદ્દેશ્ય મ્યુનિસિપલ ટેક્સેશન અને વાહન સંબંધિત અનુપાલન જેવા ક્ષેત્રોમાં પ્રક્રિયાઓને સરળ બનાવવાનો અને નાગરિકોની સુવિધા વધારવાનો છે.

પરામર્શલક્ષી અભિગમ સૂચિત સુધારાઓ આંતર-મંત્રાલય સમિતિની બેઠકો, નીતિ આયોગ હેઠળ ઉચ્ચ સ્તરીય સમિતિની બેઠકો, ઉદ્યોગ મંડળો અને નાગરિક સમાજ સંસ્થાઓ સાથેની વાતચીતને આવરી લેતી વ્યાપક પરામર્શ પ્રક્રિયા પર આધારિત છે.

વધુમાં, જન વિશ્વાસ (સુધારો) બિલ, 2025 પરની સિલેક્ટ કમિટીએ સમિતિના સભ્યો, સહભાગી મંત્રાલયો, બાહ્ય હિતધારકો અને વિષય નિષ્ણાતો સાથે 49 બેઠકોની વ્યાપક પરામર્શ પ્રક્રિયા હાથ ધરી હતી.

વિશ્વાસ આધારિત શાસન આ બિલ વિશ્વાસ આધારિત કાયદાકીય અને અનુપાલન વાતાવરણને પ્રોત્સાહન આપવા માટેની સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જ્યાં નાગરિકો અને વ્યવસાયોને નાની બિન-પાલન માટે ફોજદારી પ્રતિબંધોને આધિન કરવામાં આવતા નથી. ફોજદારી જવાબદારીના બોજને ઘટાડીને અને નિયમનકારી પ્રક્રિયાઓને સરળ બનાવીને, આ બિલ અનુપાલનમાં વધારો કરશે, રોકાણને પ્રોત્સાહન આપશે અને આર્થિક વૃદ્ધિને મજબૂત કરશે તેવી અપેક્ષા છે.

વર્તમાન બિલ ગૌણ અપરાધોને અપરાધમુક્ત કરવાના સુધારાની પહેલ પર બનેલું છે. આ પહેલ 'જન વિશ્વાસ અધિનિયમ, 2023' થી શરૂ થઈ હતી જેણે 19 મંત્રાલયો/વિભાગો દ્વારા સંચાલિત 42 કેન્દ્રીય અધિનિયમોમાં 183 જોગવાઈઓને અપરાધમુક્ત કરી હતી. આને ચાલુ રાખતા, 18 ઓગસ્ટ 2025 ના રોજ લોકસભામાં 'જન વિશ્વાસ (જોગવાઈઓમાં સુધારો) બિલ, 2025' રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. 2025 ના બિલમાં 10 મંત્રાલયો/વિભાગો દ્વારા સંચાલિત 16 કેન્દ્રીય અધિનિયમોમાં 355 જોગવાઈઓમાં સુધારાની દરખાસ્ત કરવામાં આવી હતી અને તેને સિલેક્ટ કમિટીમાં મોકલવામાં આવ્યું હતું.

શ્રી તેજસ્વી સૂર્યાની અધ્યક્ષતામાં સિલેક્ટ કમિટીએ 49 બેઠકો યોજી હતી અને 13 માર્ચ 2026 ના રોજ લોકસભામાં તેનો અહેવાલ રજૂ કર્યો હતો. સમિતિએ વ્યાપક પરામર્શ હાથ ધર્યો હતો અને વિચારણા હેઠળની જોગવાઈઓ ઉપરાંત, તે જ અધિનિયમોની અંદર વધુ જોગવાઈઓની તપાસ કરી હતી અને વધારાના 62 કેન્દ્રીય અધિનિયમોમાં અપરાધમુક્તિની ભલામણ કરી હતી.

ત્યારબાદ જન વિશ્વાસ (જોગવાઈઓમાં સુધારો) બિલ, 2025 પાછું ખેંચી લેવામાં આવ્યું હતું અને જન વિશ્વાસ (જોગવાઈઓમાં સુધારો) બિલ, 2026 આજે લોકસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું.

નિષ્કર્ષ

જન વિશ્વાસ (જોગવાઈઓમાં સુધારો) બિલ, 2026 એ ભારતના નિયમનકારી માળખાને આધુનિક બનાવવા અને તેને પ્રમાણસર અને જોખમ-આધારિત નિયમનના વૈશ્વિક સ્તરે સ્વીકૃત સિદ્ધાંતો સાથે સંરેખિત કરવા તરફનું એક મોટું પગલું રજૂ કરે છે. આ બિલ દેશમાં 'સરળ વ્યાપાર' અને 'જીવનની સરળતા' સુધારવામાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપે તેવી અપેક્ષા છે.

SM/BS/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2246320) મુલાકાતી સંખ્યા : 10