રસાયણ અને ખાતર મંત્રાલય
ખાતરના સંગ્રહખોરી અને કાળાબજાર પર સરકારે કાર્યવાહી તેજ કરી; ખેડૂતોના હિતોના રક્ષણ માટે 6,900 થી વધુ લાયસન્સ રદ કરાયા
સરકારે ફોસ્ફેટિક અને પોટાસિક (P&K) ખાતરો માટે ન્યુટ્રિએન્ટ-બેઝ્ડ સબસિડી (NBS) યોજના અમલમાં મૂકવાનું ચાલુ રાખ્યું છે
પોસ્ટેડ ઓન:
27 MAR 2026 4:21PM by PIB Ahmedabad
ભારત સરકારે ખાતરની સંગ્રહખોરી, ડાયવર્ઝન અને કાળાબજારને રોકવા માટે કડક અમલીકરણના પગલાં હાથ ધર્યા છે. આજે લોકસભામાં એક પ્રશ્નના લેખિત જવાબમાં, રસાયણ અને ખાતર રાજ્ય મંત્રી શ્રીમતી અનુપ્રિયા એસ. પટેલે માહિતી આપી હતી કે ખાતરોને આવશ્યક ચીજવસ્તુ ધારા, 1955 હેઠળ આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યા છે અને ફર્ટિલાઇઝર કંટ્રોલ ઓર્ડર, 1985 હેઠળ સૂચિત કરવામાં આવ્યા છે, જે રાજ્ય સરકારોને ગુનેગારો સામે કાર્યવાહી કરવાની સત્તા આપે છે. કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ વિભાગ, રાજ્ય સરકારો સાથે પરામર્શ કરીને, સાપ્તાહિક ધોરણે અમલીકરણની કામગીરીનું નિયમિતપણે નિરીક્ષણ કરે છે અને કસૂરવારો સામે કડક અમલીકરણ ચાલુ રાખે છે.
એપ્રિલ 2025 થી, અમલીકરણ એજન્સીઓએ 4,66,415 દરોડા પાડ્યા છે, 16,246 કારણદર્શક નોટિસ ફટકારી છે, 6,802 લાયસન્સ સ્થગિત અથવા રદ કર્યા છે અને ઉલ્લંઘન કરનારાઓ સામે 821 FIR નોંધી છે. ખાસ કરીને, ફેબ્રુઆરી 2026 માં, સંગ્રહખોરીના કેસોના સંબંધમાં 28 કારણદર્શક નોટિસ જારી કરવામાં આવી હતી, 2 લાયસન્સ સ્થગિત/રદ કરવામાં આવ્યા હતા અને 2 FIR નોંધવામાં આવી હતી. આ પગલાં ખેડૂતોને અયોગ્ય પ્રથાઓથી બચાવવા માટે સરકારના નિર્ધારને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
ચાલુ રવી 2025-26 સીઝન દરમિયાન દેશમાં યુરિયા, DAP, MOP અને NPKS જેવા ખાતરોની ઉપલબ્ધતા પર્યાપ્ત રહી છે.
રવી 2025-26 દરમિયાન ખાતરોની જરૂરિયાત, ઉપલબ્ધતા અને વેચાણ (18.03.26 સુધી)
આંકડા LMT માં
|
ક્રમ
|
ઉત્પાદન
|
અખિલ ભારત જરૂરિયાત
|
અખિલ ભારત ઉપલબ્ધતા
|
DBT વેચાણ
|
|
1
|
યુરિયા (UREA)
|
191.72
|
249.17
|
196.42
|
|
2
|
DAP
|
52.72
|
74.55
|
52.74
|
|
3
|
MOP
|
15.17
|
18.98
|
11.03
|
|
4
|
NPKS
|
80.34
|
114.66
|
66.35
|
યુરિયા સબસિડી યોજના હેઠળ, પોસાય તેવી કિંમતે યુરિયાની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે, તે ખેડૂતોને વૈધાનિક રીતે સૂચિત મહત્તમ છૂટક કિંમત (MRP) પર પૂરું પાડવામાં આવે છે. યુરિયાની 45 કિલોની બેગની MRP પ્રતિ બેગ 242 રૂપિયા છે (લીમડાના કોટિંગના ચાર્જ અને લાગુ પડતા ટેક્સ સિવાય). ફાર્મ ગેટ પર યુરિયાના વિતરણ ખર્ચ અને યુરિયા એકમો દ્વારા ચોખ્ખી બજાર વસૂલાત વચ્ચેનો તફાવત ભારત સરકાર દ્વારા યુરિયા ઉત્પાદક/આયાતકારને સબસિડી તરીકે આપવામાં આવે છે.
આ ઉપરાંત, સરકાર ફોસ્ફેટિક અને પોટાસિક (P&K) ખાતરો માટે ન્યુટ્રિએન્ટ-બેઝ્ડ સબસિડી (NBS) યોજના અમલમાં મૂકવાનું ચાલુ રાખે છે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય કિંમતના ઉતાર-ચઢાવ મુજબ સબસિડી દરોને સમાયોજિત કરીને સસ્તો પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરે છે. સરકાર મુખ્ય ખાતરો અને કાચા માલના આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવો અને ઉતાર-ચઢાવ પર દેખરેખ રાખે છે, જો કોઈ હોય તો, ખેડૂતોને P&K ખાતરોનો પોસાય તેવો પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા વાર્ષિક / દ્વિ-વાર્ષિક ધોરણે P&K ખાતરો માટે NBS દરો નક્કી કરતી વખતે તેને સમાવિષ્ટ કરવામાં આવે છે. વધુમાં, પોષણક્ષમતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે, 'અન્ય ખર્ચ' (Other Costs) ને આવરી લેવા માટે પ્રતિ MT 3500 રૂપિયા જેવી વિશેષ જોગવાઈઓ, જેમાં ફેક્ટરી ગેટથી ફાર્મ ગેટ સુધીના ખર્ચ, આંતરરાષ્ટ્રીય કિંમતોમાં વધારા/ઘટાડાને કારણે ફાયદો/ગેરફાયદો, MRP માં સમાવિષ્ટ GST ઘટક માટેની જોગવાઈ અને ચોખ્ખી MRP (MRP-GST) ના 4% ના દરે વ્યાજબી વળતરની જોગવાઈને ખરીફ 2025 અને રવી 2025-26 સીઝન માટે NBS સબસિડી ઉપરાંત આયાતી અને સ્થાનિક DAP અને આયાતી TSP બંને માટે લંબાવવામાં આવી છે.
SM/IJ/JD
(રીલીઝ આઈડી: 2246137)
મુલાકાતી સંખ્યા : 26