ભારતીય પરંપરાગત લોક અને આદિવાસી સંગીતને વૈશ્વિક મંચ પર પ્રોત્સાહિત કરવા અને તેને વિસ્તૃત કરવા માટે આજે નવી દિલ્હીમાં ભારત સરકારના સાંસ્કૃતિક મંત્રાલય દ્વારા YouTube સાથે સમજૂતી પત્ર (MoU) ની આપ-લે કરવામાં આવી હતી. આ કાર્યક્રમમાં કેન્દ્રીય સંસ્કૃતિ અને પ્રવાસન મંત્રી શ્રી ગજેન્દ્ર સિંહ શેખાવત, સાંસ્કૃતિક મંત્રાલયના સચિવ શ્રી વિવેક અગ્રવાલ અને YouTube ઈન્ડિયાના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર શ્રીમતી ગુંજન સોની ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

કેન્દ્રીય સંસ્કૃતિ અને પ્રવાસન મંત્રી શ્રી ગજેન્દ્ર સિંહ શેખાવતે જણાવ્યું હતું કે ભારતની વિવિધ લોક પરંપરાઓનું જતન અને સંવર્ધન એ સાંસ્કૃતિક મંત્રાલય માટે એક મુખ્ય મિશન છે. YouTube સાથેનું આ જોડાણ આપણી સર્જનાત્મક અર્થવ્યવસ્થાને પોષવા અને આપણા કલાકારોને સશક્ત બનાવવા તરફનું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. કેન્દ્રીય મંત્રીએ ઉમેર્યું હતું કે આપણો ધ્યેય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે લોક સંગીતકારો પાસે રાષ્ટ્રીય અને વૈશ્વિક સ્તરે વધુ દૃશ્યતા, ટકાઉપણું અને માન્યતા પ્રાપ્ત કરવા માટે જરૂરી સાધનો અને પ્લેટફોર્મ હોય.

સાંસ્કૃતિક મંત્રાલયના સચિવ શ્રી વિવેક અગ્રવાલે જણાવ્યું હતું કે, મંત્રાલયનું ધ્યાન પ્રવેશના લોકશાહીકરણ (democratizing access) પર છે જેથી દેશના ખૂણેખૂણેથી લોક કલાકારો ગૌરવ સાથે તેમની સંસ્કૃતિ અને પરંપરાઓને જાળવી શકે અને સ્વતંત્ર સર્જનાત્મક સાહસિકો તરીકે વિકાસ કરી શકે. શ્રી અગ્રવાલે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે મંત્રાલયના વ્યાપક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સાથે YouTube ની વૈશ્વિક પહોંચને જોડીને, મંત્રાલય માત્ર એક મંચ પૂરો પાડી રહ્યું નથી, પરંતુ લાખો લોક કલાકારોને આત્મનિર્ભર બનવા અને સફળ પ્રયાસો ચલાવવા માટે પાયો નાખવામાં મદદ કરી રહ્યું છે.

આ જાહેરાત પર ટિપ્પણી કરતા, YouTube ઈન્ડિયાના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર ગુંજન સોનીએ જણાવ્યું હતું કે YouTube ભારતની દરેક ગલી અને ખૂણેથી કલાકારો અને સર્જકોને તેમની પ્રતિભા વિશ્વ સાથે શેર કરવામાં મદદ કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે. લોક સંગીત એ ભારતની સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક વિવિધતાનો એક જીવંત ભાગ છે અને સાંસ્કૃતિક મંત્રાલય સાથેની આ ભાગીદારી આ અનિવાર્ય પરંપરાઓને જાળવવા અને તેને વિસ્તૃત કરવાની અમૂલ્ય તક છે. તેણીએ વધુમાં ઉલ્લેખ કર્યો કે YouTube મંત્રાલયના ઊંડા સાંસ્કૃતિક જોડાણ અને IMOC ના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને તેની અનોખી ક્ષમતા સાથે જોડીને વૈશ્વિક પ્લેટફોર્મ પર કલાકારોને સમર્થન આપવા અને દરેક જગ્યાએ સર્જકો માટે સુલભતા વધારવા માટે રોમાંચિત છે. તેણીએ ઉમેર્યું કે ધ્યેય આ પ્રતિભાશાળી કલાકારોને માત્ર ડિજિટલ કૌશલ્યો સાથે જ નહીં, પરંતુ વિશ્વભરના નવા પ્રેક્ષકો સાથે જોડાવા, ઓનલાઈન સમૃદ્ધ કારકિર્દી બનાવવા અને તેમની અમૂલ્ય કલા શૈલી આવનારી પેઢીઓ સુધી ગુંજતી રહે તે માટે ટકાઉ માર્ગો સાથે સશક્ત બનાવવાનો છે.

આ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય પરંપરાગત અને લોક સંગીતકારોના સમુદાયને ડિજિટલ સાધનો, જ્ઞાન પ્રણાલી અને વ્યાપક પ્રેક્ષકો સુધી પહોંચ પૂરી પાડીને સશક્ત બનાવવાનો છે. તે ડિજિટલ કૌશલ્ય, બૌદ્ધિક સંપદા અધિકારો (IPR) વિશે જાગૃતિ, ઉન્નત સહયોગની તકો અને કલાકારો માટે ટકાઉ કારકિર્દીના માર્ગો દ્વારા ભારતીય પરંપરાગત અને લોક સંગીતના ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

ભારતનો લોક, આદિવાસી અને પરંપરાગત સંગીત વારસો વિવિધ અને જીવંત હોવા છતાં, આધુનિક સામગ્રીના લેન્ડસ્કેપમાં વૈશ્વિક દૃશ્યતા, ડિજિટલ વિતરણ અને અધિકારોની જાગૃતિના સંદર્ભમાં વારંવાર પડકારોનો સામનો કરે છે. આ પહેલ સંરચિત તાલીમ કાર્યક્રમો, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની પહોંચ અને સતત સંસ્થાકીય સહાય દ્વારા આ અંતરને દૂર કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.

સાંસ્કૃતિક મંત્રાલય લોક સંગીતની સર્જનાત્મક અર્થવ્યવસ્થા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને કાર્યક્રમ માટે વ્યૂહાત્મક નેતૃત્વ અને દેખરેખ પૂરી પાડશે, જેમાં એક સંયુક્ત ટાસ્ક ફોર્સ અમલીકરણ અને પ્રભાવના મૂલ્યાંકનનું માર્ગદર્શન કરશે. મંત્રાલયની પસંદગીની કલા અને પ્રદર્શનની સ્વાયત્ત સંસ્થાઓ દ્વારા આ પહેલ સુવિધાઓ પૂરી પાડશે, જેમાં શક્ય હોય ત્યાં રેકોર્ડિંગ સાધનો અને પ્રાદેશિક જોડાણોનો સમાવેશ થાય છે અને તે સ્થાનિક શૈક્ષણિક સામગ્રી પણ વિકસાવશે તથા માર્ગદર્શકોની ઓળખ કરશે.

MoU હેઠળ, YouTube આ પ્રયાસોમાં પૂર્તિ કરશે, મંત્રાલય અને તેની સંલગ્ન સંસ્થાઓને લોક, આદિવાસી અને પરંપરાગત કલાકારોને ડિજિટલ કન્ટેન્ટ બનાવવાની શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓ, ચેનલ મેનેજમેન્ટ, મોનેટાઈઝેશન (આર્થિક ઉપાર્જન) વ્યૂહરચના, કોપીરાઈટ મેનેજમેન્ટ અને YouTube એનાલિટિક્સ દ્વારા પ્રેક્ષકોની સમજ કેળવવા માટે તાલીમ આપવામાં મદદ કરશે.

SM/IJ/JD