રેલમદદ એ ભારતીય રેલવેની ફરિયાદ નિવારણ પદ્ધતિ છે જે મુસાફરોને ફરિયાદો, સહાય અને પૂછપરછ માટે એક સંકલિત પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે. રેલમદદમાં, મુસાફરો હેલ્પલાઇન નંબર-139, રેલમદદ વેબ, એપ અને SMS જેવા અનેક માધ્યમો દ્વારા નિવારણ મેળવી શકે છે. રેલમદદ મુસાફરોને તેમની ફરિયાદોના નિરાકરણ પર પ્રતિસાદ (ફીડબેક) શેર કરવાની પણ મંજૂરી આપે છે.

ભારતીય રેલવે તેની ટ્રેનોમાં વાર્ષિક અંદાજે 58 કરોડ ભોજન પીરસે છે, જેમાં ફરિયાદોની સરેરાશ માત્ર 0.0008% જેટલી છે, જેમાં વધુ પડતા ચાર્જ વસૂલવા સંબંધિત ફરિયાદોનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ ફરિયાદોની પૂછપરછ બાદ, છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં 2.6 કરોડ રૂપિયાનો દંડ ફટકારવામાં આવ્યો છે. વર્ષ 2025 દરમિયાન, પેન્ટ્રી કાર સ્ટાફ દ્વારા રેલવે મુસાફરો પર હુમલાની 3 ઘટનાઓ નોંધાઈ છે. સંબંધિત ગવર્નમેન્ટ રેલવે પોલીસ દ્વારા પેન્ટ્રી કાર સ્ટાફ સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે.

ભારતીય રેલવે મુસાફરોને નિર્ધારિત દરો મુજબ ખાદ્ય ચીજો ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે સતત પ્રયત્નશીલ રહે છે. તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે ભારતીય રેલવે દ્વારા સમયાંતરે જરૂરી પગલાં લેવામાં આવે છે. ટ્રેનોમાં વધુ પડતા ચાર્જ વસૂલવા પર અંકુશ લાવવા માટે રેલવે દ્વારા નીચે મુજબના પગલાં લેવામાં આવ્યા છે:

• મુસાફરોને દરો વિશે જાગૃત કરવા માટે મેનુ અને ટેરિફની લિંક સાથે SMS મોકલવામાં આવે છે.
• બિલિંગ અને કેશલેસ પેમેન્ટ માટે પોઈન્ટ ઓફ સેલ (POS) મશીનોની સ્થાપના.
• બિલિંગને પ્રોત્સાહન આપવા અને વધુ પડતા ચાર્જને રોકવા માટે જાગૃતિ અભિયાન ચલાવવું.
• પેકેજ્ડ ડ્રિંકિંગ વોટર (PDW) બકેટ્સ અને ચા/કોફીના વાસણો પર દરના સ્ટીકરો લગાવવા.
• મુસાફરોને ઓનલાઈન મોડ્યુલ દ્વારા ભોજન બુક કરવાની સુવિધા આપવા માટે મેઈલ/એક્સપ્રેસ ટ્રેનોમાં ઈ-પેન્ટ્રી સેવાની શરૂઆત.
• ઓનબોર્ડ કેટરિંગ સ્ટાફ માટે QR કોડ સક્ષમ ઓળખ પત્રોનું અમલીકરણ.
• કેટરિંગ વસ્તુઓ અને પેકેજ્ડ ડ્રિંકિંગ વોટર બોટલના દર અંગે જાગૃતિ લાવવા પત્રિકાઓનું વિતરણ.
• વધુ પડતા ચાર્જ અને બિલિંગની સમસ્યાઓ તપાસવા માટે વિશેષ નિરીક્ષણ અભિયાન.
• વધુ પડતા ચાર્જ વસૂલવાના કિસ્સામાં, જો કોઈ હોય તો, યોગ્ય દંડ લાદવો.

જો ટ્રેનોમાં આવી કોઈ ઘટનાની જાણ થાય, તો સેવામાં ખામી બદલ સેવા પ્રદાતાઓ સામે તાત્કાલિક અને યોગ્ય શિક્ષાત્મક કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે.

ટ્રેનોમાં પ્રાદેશિક ભોજન (Regional Cuisines in Trains):

રેલવે મંત્રાલયે 2022 ના કોમર્શિયલ સર્ક્યુલર નંબર 25 દ્વારા ઈન્ડિયન રેલવે કેટરિંગ એન્ડ ટૂરીઝમ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (IRCTC) ને ટ્રેનોમાં મેનુને કસ્ટમાઈઝ કરવાની છૂટ આપી છે જેથી તેમાં પ્રાદેશિક ભોજન, મોસમી વાનગીઓ અને હેલ્થ ફૂડ વિકલ્પો, જેમાં મિલેટ-આધારિત ઉત્પાદનોનો સમાવેશ થાય છે.

ઉપરોક્ત આદેશ હેઠળ, મુસાફરોના પ્રતિસાદના આધારે IRCTC દ્વારા મેનુ તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે.

IRCTC એ વિવિધ પ્રદેશોના મુસાફરોને વ્યક્તિગત અનુભવ પ્રદાન કરવા માટે સમયાંતરે પ્રાદેશિક ભોજન પીરસ્યું છે. ટ્રેનોમાં પીરસાયેલા કેટલાક પ્રાદેશિક ભોજન નીચે મુજબ છે:-

ક્રમ	રાજ્યો	વાનગીઓ
1.	ઓડિશા	દાલમા, ચેન્ના પોડા
2.	તમિલનાડુ	સેટ ડોસા, પાલકટ્ટી ચેટ્ટીનાડ
3.	કર્ણાટક	મેદુ વડા
4.	રાજસ્થાન	પ્યાઝ કચોરી
5.	મહારાષ્ટ્ર	વડા પાવ
6.	પશ્ચિમ બંગાળ	માછેર ઝોલ
7.	ગુજરાત	થેપલા
8.	ઝારખંડ	સિંગારા, ફૂલુરી, આલૂ ચોખા, આલૂ પરવળ
9.	મધ્ય પ્રદેશ	કાંદા પૌઆ, ઇન્દોરી પૌઆ, સેવ ટામેટા સબ્જી, અજમો પરાઠા, રાગી ભાખરી, પાત્રા ભગર, ખોયા ચિકન, રાગી થેપલા, ભેય

આ પ્રાદેશિક/સ્થાનિક વાનગીઓની રજૂઆતથી મુસાફરોને અસલી સ્થાનિક સ્વાદ માણવાની અને સ્થાનિક સંસ્કૃતિ સાથે જોડાવાની તક મળી છે.

આ માહિતી કેન્દ્રીય રેલવે, માહિતી અને પ્રસારણ અને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવ દ્વારા આજે લોકસભામાં પ્રશ્નોના જવાબમાં આપવામાં આવી હતી.

SM/IJ/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2245299) મુલાકાતી સંખ્યા : 19